X
تبلیغات
آنا دیلی آموزش زبان ترکی

آنا دیلی آموزش زبان ترکی

آموزش ,یادگیری زبان ترکی

گئری

گئری

[ظ، صفت]
1-آرد، آرخا، دال «دؤنوب گئری‏یه باخماق» 2-سوْن و سوْنوج مفهوموندا ایشله‏نیر «ایشین گئری‏سینی دوٌشونمک لازیمدیر». 3-گلیشمه میش، دالا قالمیش، انکشاف ائتمه میش «گئری قالمیش اؤلکه‏لر، گئری قالمیش آدام، گئریچی، گئری دوٌشونجه‏لی، گئری باخیش‏لی، گئری‏یه دؤنوش». قارشی آنلامی: ایلَری، اؤن و قاباق (فا:عقب، بعد). back, backwards {سومرجه ‹اگیر،‏گی›، گؤیتوٌرک داش یازی لاریندا ایشله نیبدیر، دیوان لغات تورک ده ایشله نیبدیر؛ باخ: گرمک}.

عقب پس . پشت سر. پی. پیامد. عاقبت. عقب مانده.

گئری آلماق     پس گرفتن

گئری دؤنمک    عقب برگشتن

گئری گئتمک    عقب رفتن پس رفتن

گئری دورماق    کنار ماندن. دور ماندن.

گئری دوشونجه      افکار عقب مانده. افکار واپسگرا.

+ نوشته شده در  چهارشنبه سوم اردیبهشت 1393ساعت 14:21  توسط مجید  | 

سوره کوثر با ترجمه ترکی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ
Əlixan Musayev  Həqiqətən, Biz Kovsəri sənə bağışladıq.
Z.Bünyadov-V.Məmmədəliyev

(Ya Peyğəmbər!) Həqiqətən, Biz sənə Kövsər (Cənnətdəki Kövsər irmağını və ya bol nemət, yaxud Quran, peyğəmbərlik) bəxş etdik!
Эльмир Кулиев  Мы даровали тебе аль-Каусар (бесчисленные блага, в том числе одноименную реку в Раю).
  Ayəni oxu Səhv gördün? xəbər et!
 

فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
Əlixan Musayev  Sən də Rəbbin üçün namaz qıl və qurban kəs!
Z.Bünyadov-V.Məmmədəliyev

Ona görə də (bu nemətlərə şükür edərək) Rəbbin üçün namaz qıl və qurban kəs!
Эльмир Кулиев  Посему совершай намаз ради своего Господа и закалывай жертву.
  Ayəni oxu Səhv gördün? xəbər et!
 

إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ
Əlixan Musayev  Doğrusu, sənə ədavət bəsləyənin özü sonsuzdur.
Z.Bünyadov-V.Məmmədəliyev  (Ya Peyğəmbər! Oğlun Qasım, yaxud İbrahim vəfat etdiyi zaman sənə sonsuz, arxası kəsik, nəsli kəsilmiş deyən) sənin düşməninin (As ibn Vailin) özü sonsuzdur! (Sənin nəslin qiyamətə qədər törəyib artacaq, adına isə həmişə rəhmət oxunacaqdır!)
Эльмир Кулиев  Воистину, твой ненавистник сам окажется бездетным.
+ نوشته شده در  سه شنبه دوم اردیبهشت 1393ساعت 1:53  توسط مجید  | 

مکالمه

آیا سیز ترکی دیلی دانشا بولور سیز  آیا شما زبان ترکی میتوانید حرف بزنید

بلی بولورم دانشام  بلی می توانم حرف بزنم

ولی نه چوخ بلکه آز دانشورام  ولی نه زیاد بلکه کم حرف میزنم

ترکی دیلی بیر قدر چتن دی  زبان ترکی قدری دشوار است

اما اگر بو کتابی اوخویاسوز و تکرار ایلیه سوز اما اگر این کتاب را بخوانید و تکرار کنید

بیر آز مدتده کاملا دانشارسیز در مدت کمی میتوانید کاملا حرف بزنید

البته هر ایش اولده چتین و سورا یونگول اولار  البته هر کار در اول مشکل و بعدا آسان میشود

+ نوشته شده در  سه شنبه دوم اردیبهشت 1393ساعت 1:31  توسط مجید  | 

سسلندیرمک

سسلی وضعیته گتیرمک.

به صدا در آوردن

سسلنمک



-سس چیخارماق. 2-چاغیرانا سس وئرمک.


+ نوشته شده در  یکشنبه سی و یکم فروردین 1393ساعت 2:42  توسط مجید  | 

قالسا

 ایش قالسا اوستونه قار یاغار.

«اگه کار بماند رویش برف میبارد».(کار امروز را نگذار فردا)
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:33  توسط مجید  | 

قووماق

         ایشی دوشنده آختارار ، ایشیم دوشنده قاوالار.

         «وقتی کاری با من دارد دنبالم می گردد ، وقتی کاری باهاش دارم فراری ام می دهد».

                     قووماق:

راندن
تعقیب کردن
بیرون کردن
اخراج کردن
جواب کردن
از پیش خود راندن
تاراندن
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:32  توسط مجید  | 

پاس

ایشله ین دمیری، پاس باسماز.

         «آهنی که کار کند زنگ نمی‌زند(در زمینه ارزشمندی کار کردن بیان می‌شود»

    پاس:

: زنگار، زنگ آهن. (← پارس) پاس باغلاماق (pas bağlamaq)
زنگار بستن. پاسلانماق (
paslanmaq)
زنگ زدن، زنگار بستن. پاسماق (
pasmaq)
1- زنگار، زنگ آهن. 2- ترشّحات و آلودگيهاي چشم. پاسماقلى (
pasmaqlı)
آلوده، كثيف.

   باسماق

زینه و پلهای است که پا را بر آن نهاده بالا روند و نیز دو تختة کوچک است به شکل نعلین که بافندگان به وقت بافندگی پا بر بالای آن گذاشته حرکت دهند. چاپ کردن. فشردن. ضرب کردن سکّه. زیرفشار گذاشتن. فشار دادن. له کردن. فرو بردن. فرو کردن. تپاندن. چپاندن. بزور جا دادن. فراگرفتن. پوشاندن. کوفتن. لگدکوب کردن. زیرگرفتن. تسلط یافتن. پیروز شدن. مغلوب کردن. منکوب کردن. تو گذاشتن. داخل کردن. زور گفتن. ستم کردن. مغبون کردن. قالب کردن. انداختن. گزاف گفتن. لاف زدن. حمله کردن. هجوم بردن. با فشار به سمتی راندن. هل دادن. زیر کردن. چاپ کردن. مهر زدن. انگشت زدن. بستن. پیش کردن در. پریدن حیوان نر بر روی حیوان ماده
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:31  توسط مجید  | 

باتیرار

   اؤلویه اوز وئرسن ، سیچار کفنین باتیرار.

         «به مرده رو بدی می رینه کفنشو کثیف می کنه».

         فرورفتن. آلوده شدن. از دست رفتن. گم شدن. ویران شدن. فروریختن. غرق شدن. غوطه ور شدن. خلیدن. غروب کردن. افول کردن. سوخت شدن. محو شدن. مفقود شدن. از بین رفتن. خفه شدن. تسلط یافتن. تأثیر و نفوذ کردن. غلبه کردن. گم شدن. پوشیده شدن. به نظر نیامدن. گود افتادن. گرفتن صدا یا گوش.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:30  توسط مجید  | 

بره له مک

         اوزونه سیچیر ، منه گوز بره لدیر .

         «برای خودش می ریند ، برای من چشم می دراند»!(خودش را خیس میکند,عصبانیتش را سر من خالی می کند.)

بره له مک

         راه آب باز کردن. نهر کندن. زخمی ‌کردن. کبود کردن با ضربه. خونمردگی به وجود آوردن.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:29  توسط مجید  | 

ییخیلماق

اوزو یئخئلان آغلاماز.

         «کسی که خودش بیفته گریه نمی کنه (خود کرده را تدبیرنیست)».

ییخیلماق

         افتادن. سرنگون شدن. واژگون شدن. فروافتادن. ساقط شدن. سقوط کردن. زمین خوردن. خراب شدن. ویران شدن. از پا درآمدن.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:28  توسط مجید  | 

داممئر

الینده ن سو داممئر.

«از دستش آب نمیچکد
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:27  توسط مجید  | 

بیجلیک

ا•ان بؤیوک بیجلیک دوزلوکدور.

         «بزرگترین زیرکی درستکاری و صداقت است».

         مکار. حیله گر. شرور. شیطان صفت. زیرک. فرزند نامشروع. زنازاده. ترکة نازک.

دوزلوک

راستی. درستی. درستکاری. همواری. صافی. زمین هموار. همچنین یکی از آهنگهای موسیقی مقامی‌آزربایجان است.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:26  توسط مجید  | 

فئرئلدئر

الییم اله نیب قلبیریم گویده فئرئلدئر.

 الکم بیخته شده و غربیلم درهوا می‌چرخد(آردم را بیختم الکم را آویختم.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:26  توسط مجید  | 

تاپدالاماق

اششیه گوٍجوٍ چاتمیًر , پالانئ تاپدالاییًر .

زورش به خر نمی رسد ، پالانش را کتک می زند»!

     تاپدالاماق:

مص.
کوبیدن. کوفتن. زدن. کتک زدن. سرکوب کردن. لگد کوب کردن
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:25  توسط مجید  | 

بیتینجه ک ،

         اششییم اؤلمه یونجا بیتینجه ک ، یونجام سارالما ، توربا تیکینجه ک.

مص.
پرورش دادن. رشد دادن. نمو دادن. سبز کردن. رویاندن. کامل کردن. به انجام رساندن. به آخر رساندن. تمام کردن. فارغ التحصیل شدن. به پایان رساندن.

بیتیرمک:

 

  پرورش دادن
رشد دادن
نمو دادن
سبز کردن
رویاندن
کامل کردن
به انجام رساندن
به آخر رساندن
تمام کردن
فارغ الاتحصیل شدن
به پایان رساندن

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:23  توسط مجید  | 

بئز

آناسئنا باخ قئزئنی آل،قئراغئنا باخ بئزینی آل.

          «در موقع خرید پارچه حاشیه آن را خوب نگاه کن و در موقع ازدواج درباره مادر عروس تحقیق کن».

        بئز

         1-پارچا، پامبوق و کتاندان توخونموش پارچا، توخوما (فا:پارچه). coarse calico 2-باخ: وز، وزی. {ت: اتله دری آراسیندا اوْلان زار، ت‹بئزینچ›:ایپک و یوُن یوُماغی؛ سن: غده، کرباس؛ دده؛ بو سؤزجوغون کؤکو عربجه و یونانجا (بوسوس کلمه سی) سانیلماسی وبو تک هجالی کلمه‏نین اوزگه دیللردن (چوخ هجالی) و اوزاق مسافه‏دن آلینماسی مُناسب و دوزگون گؤرونمور6، بو سؤزون اسکی تورکجه ده ایشلنمه¬سینی نظره آلارساق سؤزجوغون کؤکو تورکجه سؤزلرینه باغلانیر، بو کلمه پرده و پارچا معناسیندا اولاراق ایزینی باس (عربجه)، کرباس، بزّاز، بازرگان، بازار، سؤزلرینده گؤرمک اولار؛ ایندی‏لیکده «بئز» سؤزونون پارچا وغشا یئرینه ایشلَنمه‏سی و «وز، وزی» (وز سؤزو بئز کلمه سی‏نین آیری شکلیدیر) سؤزونون توْمورجوق و توْمور و غُدّه یئرینه ایشلنمه‏سی چوخراق اوُیقوندور}.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:21  توسط مجید  | 

آلچاق

آلچاقدا دایان که چیخاسان باشا.

برای رسیدن به قله کوه باید از دامنه شروع کنی.

    آلچاق:

: 1- پست، پايين. 2- كوتاه، قد كوتاه. 3- فرومايه و پست. 4- كم بها، كم ارزش. (در مورد ريشة كلمه دو نظريه مطرح است. 1- از
آلت (زير) + اق = آلتاق = آلچاق. 2- تحريفي از كلمة آشّاق (پايين) يعني به شكلهاي آچّاق و آلچاق تغيير كرده است. ← آش2، آشّاق) آلْچاقْلانماق (
alçaqlanmaq) = آلْچالْماق (alçalmaq)
پايين آمدن، فرود آمدن، تنزّل كردن. آلچالديرماق (
alçaldırmaq) = آلچاقلانديرماق (alçaqlandırmaq)
پايين آوردن، تنزّل دادن، تحقير كردن. آلچاقليق (
alçaqlıq)
پايين بودن، كم ارزش بودن. آلچاقلين (
alçaqlın)
1- پست و پايين. 2- پستي، پاييني.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:20  توسط مجید  | 

یاوان

 آللاها قوربان اولوم کی، یاغی یاغ اوسته وئریب یارمانی یاوان قویوب.

         «قربان خداوند بروم که به یکی روغن روی روغن (صد نازو نعمت) داده وبرای یکی هم بلغور خالی».

         یارمان

         قطعات بریدة هیزم. بلغور. دانة خوراکی که درشت آسیاب شده باشد. در زبان فارسی برغول، افشه، فروشک و فروشه می‌گویند. شکافت

         یاوان

         خالی
غذای بدون قانق
نان خالی
غذای بدون خورشت
بی نمک و بی مزه
بی معنا

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:18  توسط مجید  | 

پای

آللاه دغل بازا پای ورمز. «خدااز فریب کاران حمایت نمی کند
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:17  توسط مجید  | 

باغلاسا

         آللاه بیر قاپئنی باغلاسا ، آیری قاپی آچار.

«خدا اگر دری را به روی بنده اش ببندد ، در دیگر به رویش می گشاید(خدا گر ز حکمت ببندد دری ز رحمت گشاید در دیگری

سا : اگر

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:16  توسط مجید  | 

سوخماق

         آللاه ایلانی تانییب ، آیاغلارئنی قارنئنا سوخوب.

معنی تحت الفظی خدا مار را شناخت ، پاهایش را به شکم فرو برد

سوخماق:

فرو بردن
فرو کردن
داخل کردن
وارد کردن
چپاندن
تپاندن
به زور چپاندن

خدا خر را شناخت و شاخش نداد.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:15  توسط مجید  | 

مرجیمک

آغئزئندا مرجیمک ایسلانمئر.

عدس دردهانش خیس نمی‌شود
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:13  توسط مجید  | 

آختاران

         آختاران تاپار یاتان یوخودا گوره ر.

         «کسی که جستجو کند پیدا میکند و کسی که بخوابد در خواب میبیند(جوینده یابنده است

         جستجوکننده

         درخواب

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:11  توسط مجید  | 

پوزماق

*تانری یازانی , بنده پوزا بیلمه ز*(سرنوشت را نمی شود تغییر داد.)

پوزماق:

به هم زدنپریشان کردنداغان کردنبه هم ریختنپاک کردنزدودنحذف کردنمختل ساختنراب ردناز قانون و مقررات تخلف کردنسکوت را شکستننقض عهد کردن

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:9  توسط مجید  | 

قا ب

*خانم سندیران قابن سسی چیخماز*(ظرفی خانم بشکند صدایش نمی آید)

قا ب

ظرف. آوند. طبق طعام. دوری بزرگ کوچکتر از لنگری که در آن چلو و پلو و جز آن کنند. غلاف و جلد بعضی اشیاء کوچک. چارچوبة عکس. به همین صورت و معنا وارد زبان فارسی شده است. استوار. محکم. تسخیر ناپذیر.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 21:7  توسط مجید  | 

• آتا مین ‏‏،آد قازان.

 آتا مین ‏‏،آد قازان.

   بر اسب سوار شو و شهرت بطلب».

  ان نشانه فعل فاعلیت صفتی است مثلا گلن –من گلنم من می آیم

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 15:24  توسط مجید  | 

یلمک

آتاما یاتاق سالدیم قالایچی یلدی یاتدی.

         «برای پدرم رختخواب پهن کردم،خادم پدرم دوید آمد خوابید».

یلمک:

مص.
دویدن.

یلمک:

[یئل› یل]
قاچماق

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 15:20  توسط مجید  | 

من ، سن ،آذربایجان تورکجه سین نن باش چیخاردان لار

سلام
من ، سن ،آذربایجان تورکجه سین نن باش چیخاردان لار ...بیلیللر کی آذری کلمه سی دوزگون بیر کلمه دئیر...اونو کسروی یازدی تا بیزی تورک دونیاسینان آییریپ باشقا بیر قوم یارادسین ....حتما حق وئره جاق سان کی آذری فارس دیلینده ده دوز کلمه دئیر...چون کی اکر "ی" نسبت حساب ائدسک "آذر " کیم دی کی بیز آذری اولاق یانی "من آذرم"...او کیم ...ونه....س آذربایجان تورکجه سی ...ایستانبول تورکجه سی ...تورکیه تورکجه سی دوز دو .... منن اینجی میین ...بیلدیی می یازدیم..

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393ساعت 14:38  توسط مجید  | 

تورکی مثللر – ضرب المثل ھای ترکی8

  آج دییه ر توخالمارام، توخ دییه ر آجالمارام – گرسنه گوید هرگز سیر نخواهم شد، سیر گوید هرگز گرسنه نخواهم شد.آج قاتیق ایستمز، یوخولی یاسدیق – گرسنه خورش نخواهد و خواب آلوده بالش. نظیر: کوفته را نان تهی کوفته است. .  
آج قیلینجا ,ار – گرسنه به شمشیر تازد. .  
آجین آندی آند اولماز – سوگند فرد گرسنه را اعتماد نتوان کرد. .  
آجی دیندیمه، توخی ترپتمه – گرسنه را به حرف نگیر و سیر را مزاحم نشو. .  
آجین ایمانی اولماز – گرسنه ایمان ندارد. .  
آجین قارنی دویار، گؤزی دویماز – شکم گرسنه سیر شود اما چشمش سیر نشود. .  
آچیق آغیز آج قالماز – دهان باز بی روزی نماند. مراد آنکه اشخاصی که سوال را ننگ نشمارند بی روزی نمانند. .  
آچیلمامیش سفره نین عیبی اولماز – به سفره ای که هنوز گسترده نشده عیبی نتوان گرفت. .  
آچیلمامیش سفره نین بیر عیبی وار، آچیلمیش سفره نین مین عیبی – نظیر: چو در بسته باشد چه داند کسی / که گوهر فروش است یا پیله ور. .  
آختاران تاپار – جوینده یابنده است. .  
«آدام» و «آدم» در ترکی یکی است. هر دو املا وجود دارد اما در تلفظ «آدام» گفته میشود. .  
آدام ایچی گؤرمییب. نظیر: سر سفره باباش بزرگ شده. پشت تاپو بزرگ شده. .  
آدام آداما گره کدیر – انسان به انسان احتیاج دارد. .  
آدام بیلمیر هانسی سازیینن اویناسین – آدم نمیداند با کدام سازش برقصد. .  
آدام قاباغینا چیخارتمالی دگل – توی سر و همسر نمیتوان درش آور. .  
آدام گره ک عمره ده آغلییه، علی یه ده – آدم باید هم بحال عمر هم گریه کند و هم بحال علی. مراد آنکه قضاوت نباید یکطرفه باشد. .  
آدام مین آجینی اوتار بیر شرینین خاطرینه – آدمی هزار چیز تلخ را بخاطر یک چیز شیرین پذیرا میشود. .  
آدام وار که دیندیر مه سن یاخشیدور / آدام وار که آداملارین نقشیدور / آدام وار که اشّک اوندان یاخشیدور / آدام وار کی دیندیره سن، جان دییه ر. .  
آدام وار که قال اینن قول تاپار، آدام وار که آقچا اینن پول تاپار – اشخاصی هستند که با حرف برده پیدا میکنند و اشخاصی هم هستند که با صرف سیم فقط پشیزی بدست میاورند. .  
آداما سؤزی بیر یول دییه ر لر – حرف را به آدم یک بار گویند. .  
آدمی آدم ایلیین پاره دور / پاره سیز آمین اوزی قاره دور (صابر) . .  
آدامی تانییه ن یئرده قورد یئسین – آدمی را جائی که میشناسندش گرگ بخورد. .  
آدون ندیر؟ رشید، بیرین دیه، بیرین ائشیت – اسمت چیست؟ رشید، یکی بگو و یکی بشنو. مراد آنکه این طرز مباحثه نیست، وقتی چیزی گفتی به حرف طرف مقابل هم گوش کن. .  
آدون هیبت الله دور یا منی قورخودوسان؟ – اسمت هیبت الله است یا مرا میترسانی؟ یکی از دیگری پرسید نامت چیست؟ مخاطب با صدای بلند و نتراشیده گفت: هیبت الله. او هم گفت: «واقعا اسمت هیبت الله است یا اینکه مرا میترسانی؟» مورد استعمال: چرا داد میزنی؟ مگر خیال میکنی مردم خواهند ترسید؟ .  
آدی ایت دفترینده یوخدی – نامش در فهرست سگان هم نیست. یعنی آدم بی اهمیتی است. .  
آدی وار ئوزی یوخ – نامش هست و نشانش نیست. یعنی وجود خارجی ندارد. .  
آرا خلوت تولکی بیگ – نظیر: مهر درخشنده چو پنهان شود / شب پره بازیگر میدان شود. .  
آراچی گؤکلی گن اولار – میانجی دست و دل باز باشد. .  
آرا قاریشیب مذهب ایتیب – منظور: اوضاع چنان آشفته است که معلوم نیسن کی به کی است. نظیر: خر تو خر است. .  
آرالیق سؤزی ائو ییخار – غیبت باعث ویرانی خانه ها و خانواده ها میشود. مراد اینکه بحرف بیمورد و غیبت دیگران اعتماد نکن. .  
آراندا خرمادان اولدوم، ییلاقدا بوغدادان – هم از خرمای گرمسیر محروم شدم و هم از گندم سردسیر. نظیر: هم از شوربای قم ماند و هم از هلیم کاشان. توضیح: لکلک تصمیم گرفت اول به بغداد که گرمسیر است رفته از خرمای آنجا استفاده کند و بعد در نواحی سردسیر از گندم برخوردار شود ولی از بس که دیر جنبید تا به بغداد رسید خرما تمام شده بود وتا به سردسیر آمد خرمن کوبی گندم به پایان رسیده بود. آنگاه خود را ملامت کرده و گفت: «هم از خرمای گرمسیر محروم شدم و هم از گندم سردسیر.» .  
آرپا اكن بوغدا بيچمز – آنكه جو بكارد گندم ندرود. نظير: اى نور چشم من، بجز از كشته ندروى (حافظ). .  
آرپانين دنى قيزيلدير، سامانى گوموش – جو را دانه زر و كاه سيم است. مراد اينكه اهميت كاه براى زارع كمتر از جو نيست. .  
آرپانى تؤكوبلر ايتين قاباغينا، سوموگى آتين – جو را جلو سگ ريخته اند و استخوان را جلوى اسب. .  
آرتيق تاماه (طمع) باش يارار – طمع زيادى سر شكستنك دارد. .  
آرخالى كؤپك قورد باسار – سگى كه پشت و پناه داشته باشد بر گرگ چيره شود. .  
آرواد ائوده ايكى اولسا ائو سوپورولمه ميش قالار – خانه اى كه دو زن داشته باشد نا روفته ماند. نظير: خانه اى كه دو كدبانو بود / خاكروبه تا زانو بود. .  
آرواد ائو ياپار، آرواد ائو ييخار – زن خانه سازد، زن خانه ويران كند. نظير: زن خوب فرمانبر و پارسا / كند مرد درويش را پادشا (سعدى). .  
آرواد بنّادير، كيشى فعله – زن بنّاست و شوهر كارگر. .  
آباد اولار بلبلی یم، خراب اولار بایقوشی – نظیر: هرکه در میشود ما دالانیم، هرک ه خر میشود ما پالانیم. مراد آنکه تغییر اوضاع و احوال بحال ما فرق نمیکند. .  
آز یه ئوزووه بیر نوکر توت – کمتر بخور و برای خودت یک نوکر بگیر. در مواردی گفته میشود که کسی از شما کاری را طلب کند و شما رد کرده بگوئید که آن شخص خودش باید این کار را بکند. .  
آز وار ایدی آج آدام بیری ده دوشدی باجادان (مراغی) – آدم گرسنه کم بود یکی هم از اضافه شد. نظیر: از دست گدایان نتوان کرد ثوابی. .  
آز ا دئدیلر هارا گئدیرسن؟ دئدی چوخون یانینا – به کم گفتند کجا میروی؟ گفت پیش زیاد. منظور اینکه جزء تابع کل است. .  
آروادی اری ساخلار، پنیری دری ساخلار و یا: آروادی ارساخلار، بوستانی ور – زن را شوی نگاه دارد و پنیر را خیک. یا: زن را شوهرش حفظ کند چالیز را کرت. .  
آری شیره باشینا ییغیشار – مگس دور شیره جع شود. نظیر: ناگزیر است مگس دکه حلوائی را. .  
آری قهرین چکمییه ن بال قدرینی بولمز – کسی که قهر زنبور را نکشیده قدر عسل را نداند. .  
آری قهرین چکمییه ن بال قدرینی بولمز – کسی که قهر زنبور را نکشیده قدر عسل را نداند. .  
آری یوواسینا چؤپ اوزادیبلار – چوب به لانه زنبور کرده اند. این تعبیر وقتی بکار برده میشود که جمعیت کثیری از روبرو پیدا شود. .  
آری (ايلان) یوواسینا چؤپ اوزاتما – چوب به لانه زنبور مکن. نظیر: مست خفته را بیدار مکن. مراد آنكه بيدليل براى خودت درد سر نتراش. .  
آزاجیق آشیم غوغاسیز باشیم – آشم کم باشد سرم بی غم. نظیر: درویشی و دلخوشی. .  
آزارلیق اولسون، بیزارلیق اولماسون – بیماری به از بیزاری. .  
آز چوخون یانینا گئده ر – کم نزد زیاد میرود. مراد آنکه جز تابع کل میشود. .  
آزدان آز اولار چوخدان چوخ – زکم کم باشد از بسیار بسیار. .  
آز وار ایدی آج آدام، بیری ده دوشدی باجادان – آدم گرسنه کم بود یکی هم از از راه رسید. .  
آزا قانع اول چوخی اللهدان ایسته – به کم بساز و زیاد را از خدا بخواه. .  
آزینان چوخون اویونی اولماز – مراد آنکه بازی فقیر و غنی سر نمیگیرد. .  
آز یه ئوزووه نوکر توت – کم بخور و برای خودت یک نوکر پیدا کن. ویا: مگر من خدمتکار تو ام؟ .  
آز یه همیشه یه – کم بخور و همیشه بخور. نظیر کم کم بخور دمدم بخور. .  
بئله دیگ ، بئله دَه چوغوندور !! ترجمه : این دیگ ( ظرف ) مناسب چنین چغندرهایی ست !! مورد کاربرد این ضرب المثل را با ذکر مثالی عرض میکنم : مظفرالدین شاه در یکی از سفرهایش که استاد کمال الملک همراهش بود در پاسخ به خواست استاد که گفت : برای آموزش هنر ( نقاشی بخصوص ) در ایران اساتیدی از فرنگ را دعوت کنیم . شاه چنین گفت : برای مملکت ما ، این اساتید نیاز نیست ، همان ها که داریم کافیست ….. بئله دیگ بئله دَ چوغوندور !!!! .  
باشیمی سیندیر مظنه می سیندیرما – سرم را بشکن اما مظنه ام را مشکن. .  
باشووی داز ائله مه، هر داز بیر طالعده اولماز – سرت را طاس نکن، طالع همه طاس ها یکی نیست. .  
باشووا کول ده اله سن، اوجا کوللوکدن اله – اگر قرار باشد به سرت خاکستر (خاک) هم بریزی (الک کنی) از جای بلند بریز. .  
باشووا داش دا سالسان اوجا یئردن سال – اگر به سر خود سنگ هم .دازی از جای مرتفع .داز. .  
باشماقلاری گیینده بللی اولار – موقع پوشیدن کفش ها معلوم خواهد شد. نظیر: شاهنامه آخرش خوش است. .  
باشماق پالچیق سیز اولماز – کفش بدون گِل نباشد. .  
باش نا کس جلاد الینده دیر، نه کسیر نه باغیشلیر – سر در دست جلاد ناکس است، نه میبّرد و نه عفو میکند. .  
باش گئتسه آیاق پایدار اولماز – اگر سر رود پای ثابت و پا برجا نماند. .  
باش سینار بؤرک ایچینده، قول سینار کورک ایچینده – سر بشکند در کلاه، دست بشکند در پوستین. .  
باش دیب بیر اولماز – سر و ته یکی نیست. .  
باش بؤیوک اولدی نه فایدا، ایچینده بببن گره ک اولسون – سر با بزرگی نیست باید تویش مغز باشد. .  
باش اولسون بؤرک اکسیک دگیل – سر باشد، کلاه کم نیست. .  
باشاردوغون ایشین دالیسیجان گئت – دنبال کاری برو که بلدی. نظیر: کاری که نه کار تست زنهار مکن. .  
باش آچیغین مکانی (ویا: قاچاقی) بوز گئچی نین دکانی – پاتوق سربرهنه دکان کلاهدوز است. .  
بارلی آغاجا داش آتاللار – به درخت میوه دار سنگ اندازند. نظیر: که هیچ کس نزند بر درخت بی بر سنگ. .  
بازارین گؤزون چیخاردیب – (با طعنه و تمسخر) چشم بازار را در آورده (یعنی عجب خریدی کرده!) .  
بازارا پولسوز گئده ن قبره ایمانسیز گئده ر – کسی که بدون پول به بازار میرود مثل اینکه بدون ایمان به قبر میرود. .  
بازار شیطان ائویدیر – بازار لانه شیطان است. .  
بازار چؤره گی بول اولسون، بازار دا اولسون – نان بازار فراوان باشد اما در بازار باشد. .  
بیه یوخودا گؤره سن! – ترجمه و نظیر: مگر به خواب ببینی! .  
بس نییه ائشّکده ن دانیشمیرسوز؟ – پس چرا از خر صحبت نمیکنید؟ توضیح: پسری که اول شب وارد خانه شد دید که پدر و مادرش مشغول صحبت اند. گوش خواباند و شنید که پدرش میگوید: «ای زن، پسره دیگر بزرگ شده باید برایش زن گرفت. من نقشه کشیده ام که الاغ را بفروشیم و عروسی وی را راه .دازیم.» چند روزی گذشت و چون پسر دید دیگر خبری نشد یک شب که سه نفری نشسته بودند بی مقدمه گفت: «پس چرا دریگر درباره الاغ صحبت نمیکنید؟» .  
بلکه نی اکسن مکه بیته ر – نظیر: بلکه را کاشتند سبز نشد. مراد آنکه با «بلکه» گفتن کاری درست نمیشود. .  
بیه سنون قانون خلقینکینده ن قره دی؟! – ترجمه و نظیر: مگر خون تو از خون مردم رنگین تر است؟! .  
بیه بیز مکه دن گؤزی پالچیقلی گلمیشوق؟! – مگر ما از مکه چشم بسته باز گشته ایم؟! .  
بئشده آلاجاغیم یوخ، دؤرتده وئره جاغیم – نظیر: نه بر اشتری سوارم نه چو خر بزیر بارم / نه خداوند رعیت نه غلام شهریارم. .  
بو ایلکی جوجه خوروزلارا جوجو اؤرگدیر – جوجه امسال به خروس پارسال جیک جیک میاموزد. .  
بوندان سورا گؤیدن دوشنده اؤز ائووه دوش – بعد از این اگر خواستی از آسمان بیافتی به خانه خودت بیافت. توضیح: شخصی شکایت به نزد حاکم تهران برد که مستاجرم نه کرایه میپردازد و نه خانه را تخلیه میکند. حاکم مستاجر را احضار و علت را جویا میشود ولی وی به کلی منکر شده و ادعا میکند که خانه از آن او میباشد. اما وقتی حاکم قباله و مدرک میخواهد وی میگوید که من متصرفم و برای تصرف مدرک لازم نیست. حاکم که از قوانین اطلاعی نداشت عصبانی شده میگوید اینهم شد حرف؟ آخر بگو ببینم چگونه وارد این خانه شدی؟ مستاجر میگوید: «گؤیدن دوشدوم» بعنی «از آسمان افتادم». حاکم چوب و فلک میخواهد و پس از کتک کاری مفصل به او میگوید: « بعد از این اگر خواستی از آسمان بیافتی به خانه خودت بیافت.» .  
. 25, .  .بؤیوکدن قورخماق عیب دگیل – ترجمه: از بزرگ خود ترسیدن عیب و عار نیست. .  
بؤیوک باشین بؤیوک ده باشی اوار – ترجمه: سر بزرگ را بلای بزرگ باشد. نظیر: هر که بامش بیش برفش بیشتر. .  
بؤیوک اولانون قورساغی گن گره ک – ترجمه: بزرگ تران باید بردبار و شکیبا باشند و زود نجوشند. .  
ب-be
 .25, .  .بو آرشینا بئز وئرمزلر – با این آرشین پارچه نمیفروشند. .  
.25, .  .باسا باسا گوله شن پهلوان اولار – با لنگ کردن های متمادی است که کشتی گیر پهلوان میشود. .  
پله کانی بیر بیر چیخاللار – ترجمه: پلکان را یک یک بالا روند. .  
په اینن پلو اولماز، یاغینان دوگی گره ک – ترجمه: به «په» گفتن پلو نشود روغن و برنج لازم است. .  
پ… ندیر که کؤلگه سی نه اولا – ترجمه: سنده چیست که سایه اش چه باشد. نظیر: سگ کیست که پشمش چه باشد. .  
پ..ووا گؤره بستان اک – ترجمه: به اندازه کودت جالیز بکار. .  
پ… ییه ن ایتی ئولدورمزلر – نظیر: سگ جلال را نکشند. گ..ی خورده است باید ولش کرد. .  
پولی پول قازانار – ترجمه: پول پول آورد. .  
پول وئرسن مسجددن ملا چيخار – ترجمه: اگر پول دهى ملا را از مسجد بيرون آرى. نظير: با پول سر سبيل شاه نقاره ميزنند. .  
پول وئرميشوق ميخ طويله يه جان سوره جاغوق – پول داده ايم تا پاى آخور سواره خواهيم رفت. .  
پوخ میلچگین عطیر شوشه سینه سالسان باشی گیجله ر! .  
پیغمبرلر شکسته نفس اولار، داغ گلمیر من گئدیرم – ترجمه: پیامبران شکسته نفس اند، حالا که کوه نمیاید من میروم. نگاه کنید به: داغ یئریمه سه… .  
پول وئره ن بورانی ییه ر – هر که پول دهد بورانی خورد. .  
پول وئریب سؤز آلان پشیمان اولماز – هر که پول دهد و پند خرد پشیمان نشود. .  
پولدان قونشی پایی اولماز – از پول کاسه همسایه نشود («کاسه همسایه» هدایائی است که خانواده ها از ماکول و مطبوخ برای هم میفرستادند.) .  
پول وئریب سؤز آلان پشیمان اولماز – هر که پول دهد و پند خرد پشیمان نشود. .  
پولدان قونشی پایی اولماز – از پول کاسه همسایه نشود («کاسه همسایه» هدایائی است که خانواده ها از ماکول و مطبوخ برای هم میفرستادند.) .  
پولوم جیبیمده، عقلیم باشیمدا – عقلم در سر است و پولم در جیب. نظیر: پول گرد و بازار دراز. .  
پولون اولدی اللی آدون اولدی بللی، اولدی یوز گیر ایچینده اوز – پولت که رسید به پنجاه (پنج هزار) نامت مشهور شد، اگر رسید به صدتویش غلط بزن و شنا کن. سابقا پنجاه تومان و صد تومان تجارتی مخصوصا صد تومان ثروت سرشاری بود. مرحوم حاج کریم صدقیانی بار ها میگفت: «صد تومان یکی در دهن آدم و یکی هم در خزانه بانک است.» .  
پولون وار گیریش، یوخوندی سوروش – پول داری بفرما تو، نداری بفرما بیرون. .  
پولووی وئر پولا، نه که کال کولا – پول بده پول بخر نه که کال و کول بخر. .  
پولی آز اولانین غصه سی ده آز اولار – هر که پولش کمتر درد و غصه اش کمتر. .  
پولی کاغذدان دوغرامازلار – پول را از ماغذ نمی برند. مراد آنکه در خرج پول نباید اصراف کرد. .  
پولی یاخشی دیر ئوزی پیس؟ – یعنی پولش خوبست اما خودش بد است؟! .  
پیاده آتلییه گولمه سه ایشی گئچمه ز – اگر پیاده بحال سوار نخندد کارش روبراه نشود. .  
پیچاق ئوز دسته سین کسمه ز – کارد دسته خود را نبرد. .  
پیچاق بنده دایانیب – کارد به استخوان رسیده. .  
پیچاق ویرسان قانی چیخماز – کاردش بزنی خونش در نمیاید. مراد آنکه اوقاتش بسیار تلخ است. .  
پیچ پیچ ائو ییخار – حرفهای بیخ گوشی خانه بر باد میدهند. .  
پیرووه داش آتیرسان؟ – به مرشدت سنگ میپرانی؟ نظیر: به لقمان حکمت میاموزی؟! .  
پیس اویناماغی بس دگیل، چؤکور ده – نظیر: میمون هرچه زشت تر بازیش بیشتر. .  
پیس تویوق برک یومورتدار، ئوزو ده ایکی ساریلی – نظیر: تنبل به آب نمیرفت، وقتیکه میرفت خمره میبرد. .  
پیس پیسلی بالاسین دووار اوسته گؤردی دئدی آغ بالدیرلارووا نه نون قربان – سوسکه بچه اش را روی دیوار دیده گفت: «قربان ساقهای بلورینت!» .  
پیس پیسلی نی سوپوره للر گئده ر ائوین اشاغی باشینا، قاییدار باش یوخاری دییه ر ائودی، اشاغیسی دا اولار یوخاریسی دا – سوسکه را جاروب میکنند میرود پائین اتاق، بعد سلانه سلانه رو به بالای اتاق نهاده میگوید: اتاق صدر هم دارد کفش کن هم. .  
پیسر همان پیسردی، ال دگیشیلیب – پس گردن همان است که بود فقط دست عوض شده. نظیر: سر زلف تو نباشد سر زلف دگرى است، از برای دل ما قحط پریشانی نیست. .  
پیسری اگدیقجا سالا للار (سالارلار) – هر قدر گردن خم کنی پس گردنی زنند. نظیر: تا خم شده ای بار گذارند به پشت. .  
پیسلیغینا گؤره گؤزی شورلوغو دا وار – بهمان اندازه که بدجنس است نظر باز هم هست. .  
پیسه پیس دییبلر یاخشی یه یاخشی – بد را بد گویند و خوب را خوب. .  
پیشمیشین دادی یاغدیر، آشپزین اوزی آغدیر – لذت غذا با روغن است. .  
راهداردان قاچان حرامییه توتولار – نظیر: هر که گریزد ز خراجات شاه – بارکش غول بیابان شود. .  
 راهدارین ائوین او وقت ییخارسان که بوش گله سن، بوش گئده سن (ریاحی). .
رحم ائله (ایله) ظالم، من علی اکبرم – زبانحال شاهزاده علی اکبر خطاب به لشگریان کوفه. .  
رشبرلیق (رنجبرلیق) رمدارلیق گؤتورمز – ترجمه: کشاورزی با رمالی وفق نمیدهد مراد آنکه زارع نباید آثار جوی را در نظر بگیرد بلکه باید بموقع شیار کند و تخم پاشد. .  
رشدلی جوجه یومورتادا بللی اولار (دهخوارقانی) – نظیر گیاه از تخمش پیداست (هندی). .  
رشید اوغول ویرماغا آتاسیندان اذن آلماز – ترجمه: پسر رشید برای کتک زدن کسی از پدرش اجازه نمیگیرد. .  
رعیتین دوواری آلچاق اولار – ترجمه: دیوار رعیت کوتاه است. .  
رمضاندان چوخ راضییوق ششه سین ده ساخلییاق! توضیح: واعظی بالای منبر میگفت که مطابق حدیث معتبر هر کس عمل خیری انجام دهد خداوند ثواب ده برابر آنرا به وی عطا میکند. بنابراین اگر کسی برای ماه رمضان ششه نگه دارد یعنی پس از عید فطر بلافاصله شش روز دیگر روزه بگیرد که جمعا سی و شش روز روزه گرفته باشد خداوند ثواب روزه 360 روز یعنی روزه یکسال تمام را جزو حسنات آن شخص مینویسد. شاهسونی که پای منبر نشسته بود میگوید: «رمضاندان…» .  
رنگ وئردی، رنگ آلدی – ترجمه: رنگ برنگ شد. .  
خوروزوم قاچيب، ئوزوم كه قاچماميشام! – خروسم فرار كرده اما من خودم كه فرار نكرده ام! .  
خوروزون لله گى گؤروكور – دم خروس پيداست. .  
خوروزون سققلى آغارسا دا بهاسى اون دؤرت شاهى دير(رياحى). .  
خوروز يوخودى سحر آچيلميردى – نظير مگر بلال مرد اذان گو قحط است. .  
خوش گونى قاپيلاردا گئچر – روز هاى خوشش در خانه ديگران ميگذرد (مراد آنكه سور چران عجيبى است). .  
خير ايسته قونشووا، خير گلسين باشووا – براى همسايه خواهان خير شو تا خير ببينى. .  
چؤل قوشی بیابان داشیدور – مرغ صحرا و سنگ بیابان است. مراد آنکه دائم در سفر است. .  
چؤلمک آشدان ایسّی اولدی؟ – دیزی از آش گرمتر شده؟ نظیر: کاسه از آش داغ تر؟ .  
چؤلمک داشا توخونسا وای چؤلمگین حالینا، داش چؤلمگه توخونسا گینه وای چؤلمگین حالینا – اگر دیزی به سنگ بخورد وای بحال دیزی، اگر سنگ به دیزی بخورد باز وای بحال دیزی. .  
چؤلمک دیغیرلانار دوواقین تاپار – دیزی میچرخد و بالاخره سر پوشش را پیدا میکند. نظیر: تره به تخمش میرود و حسنی به باباش. و یا: کبوتر با کبوتر باز با باز. .  
چؤلمکده ات توکندی، چغندر باش قالدیردی – در دیزی گوشت ته که کشید، چغندر سر بلند کند. یعنی: جائیکه گوشت نیست چغندر پهلوان است. .  
چؤلمگه وئره وئره چیخدی قازان بهاسینا – بهاب دیزی های شکسته از قیمت یک دیگ هم بیشتر شد. نظیر: آفتابه کهنه خرج لهیم است. .  
چؤمبلميينجه هوره نمز – تا چمباته نزند لائيدن نتواند. نظير: زوارش در رفته. .  
چهارشنبه (چارشنبه) توخومودى – تخم چهارشنبه است. نظير: تخم نا بسم الله است. .  
چمچه آشدان ایسّی اولدی – قاشق از آش گرمتر! نظیر: کاسه داغتر از آش! .  
چهارشنبه (چارشنبه) يميشيدير – ميوه چهارشنبه سورى است. نظير: از همه آجيل بشكن. .  
جوجه ننه سیندن سوت گؤرمییب – ترجمه: جوجه از مادرش شیر ندیده. منظور: پای چراغ تاریک است. .  
جوجه نی پائیزده سایاللار – ترجمه: جوجه را در پائیز میشمارند. .  
  .جوجه نین طویدا دا باشین کسللر یاسدا دا – ترجمه: سر جوجه را هم در عروسی میبرند و هم در عزا. .  
  .جوجه همیشه سبد آلتدا قالماز – ترجمه: جوجه همیشه زیر سبد نمیماند. .  
  .جوجی باننیندن شام اذانینا کیمین – ترجمه: از بانک خروس تا اذان مغرب. نظیر: از بام تا شام. .  
  .سن چالدون! – ترجمه: تو نواختی! توضیح: شخصی که عازم اردبیل بود رفقایش او را دور کرده و درخواست میکردند که در مراجعت برای فرد فرد آنان یک عدد نی ساخت اردبیل بیاورد. فقط از بین درخواست کنندگان یک نفر چهار عباسی بهای یک عدد نی را در مشت مسافر گذاشته تمنی کرد که موقع برگشتن نی مرا فراموش نکن. مسافر خندیده گفت: سن چالدون! .  
.., .  .سن ساغ من سلامت! – نظیر: تو بخیر ما به سلامت! .  
سندن کور ایت خیر گؤرمییب! – ترجمه: از تو سگ کور هم خیری ندیده! نظیر: از تو آدم تخم مرغ بخرد زرده ندارد. .  
سن آغا من آغا اینکلری کیم ساغا – ترجمه: اگر هم من و هم تو ادعای آقائی کنیم پس گاو ها را کی خواهد دوشید؟ .  
سن دییرسن منیمکی یوغورتلودور(یوغورتدودوی)، یئسن ده بودور (بودی) یئمه سن ده بودور (بودی) – تو میگوئی مال من ماست آلود است. بخور هم همین است نخوری هم همین است. .  
سن نه بیلیرسن آیی هاردا یومورتدار! نظیر: تو چه دانی گربه کجا تخم میگذارد! .  
.., .  .سن دییه ن اولدی من دییه ن؟ (صابر) – ترجمه: آنچه که تو میگفتی همان شد که من میگفتم (مگر نه)؟ .  
صمداوتارا، نه نه سی ساغا – ترجمه: به شرطی که صمد بچراند و مادرش بدوشد (نادرشاه). توضیح: روزی که در حضور نادرشاه صحبت از کارهای پرمنفعت بمیان آمده بود حضار متفقا اظهار داشتند که گله داری نفعش از هر چیز بیشتر است. فاتح هندوستان در حالیکه با دستش فرزند خود صمد میرزا را نشان میداد میگوید: «صمد اوتارا…». .  
.صنعت قیزیل اوزوکدور – نظیر: حرفه مرد زینت مرد است. .  
صنعته کج باخان آج قالار – نظیر: ز پیشه بخور، همیشه بخور. .  
.صوفی سوغان یئمز، گؤرسه قابوغون دا قویماز – ترجمه: صوفی پیاز نمیخورد ولی وقتی پیاز را دید حتی به پوستش هم رحم نمیکند. نظیر: آب نمیبیند و گرنه شناگر قابلی است. .  
.صون بئشیکدور – نظیر: ته تغاری است. .  
.ذره جه عشقی اولانین دریاجا تابی گره ک – کسی که ذره ای عشق به دل دارد باید تحملی باندازه دریا داشته باشد. .  
ذغالی ایسلادیب. ترجمه: ذغال را خیسانده. .
.ذوقسوز طاعت بارسیز آغاجدی. ترجمه: عبادت بی خضوع درخت بی بر است. .
  .ديوار بنادان قائم اولار – دیوار بر زیر بنا قائم است. .
.ديوارين داليسى غربتدور – آن سوى ديوار غربت است. .
.ديوارين هر ايكى اوزون ييخماماق گره ك – هر دوسوی دیوار را باید ویران کرد. .
.ديوان ايشين سهل سايما، ديوان ايله ديوانليق ائله ماق اولماز – كار ديوان را سهل مگير. .
  .ديوان حقه ده آغنار، ناحقه ده – دیوان بر حق هم چیره شود بر ناحق هم. .  
  .ديوانداكى ائوده كينين آروادين اره وئره ر – آنکه در دیوان است زن کسی را که در خانه است شوهر میدهد. .  
  .ديوانه يالقوز گئديب – تنها بقاضى رفته. .  
  .دئو (ديو) قولاغينا قورقوشوم – نظير: گوش شيطان كر. .  
  .امثالى كه در باب «الف» با «ائله بير» (ايله بير) شروع ميشوند با «ائله بیل» و یا «دييه سن بس» نيز مستعمل است. .  
  .گئجه نین ایشی سحره تاپیلمیش اولار – کاری که شب انجام گیرد صبح روز باز یافته است (یعنی در جیبت میماند). .
.گئچمه نامرد کؤرپوسوندن، قوی آپارسین سو سنی – نظیر: به آب اندر شدن غرقه چو ماهی / از آن به کز وزغ زینهار خواهی (انوشیروان). .
.گئچه ن خرمنلری سوورما – خرمن های پارینه را باد مده. نظیر: دفتر های کهنه را باز نکن. .
.گئچه ن گونه گون چاتماز – نظیر: عقربه زمان باز نگردد. .
 .کوسه نین پایین ییه للر – هرکه قهر کند سهمش را میخورند. نظیر: هر کس خواب است حصه اش در آب است. .
.کوسا (کوسه) گئتدی سققل گتیره، بوغونو دا اوسته قویدی گلدی – کوسه عقب ریش رفت، سبیلش را هم روی آن گذاشت و برگشت.نظیر: بیچاره خر آرزوی دم کرد / نا یافته دم دو گوش گم کرد. .
.کوفته نی سال، سفره نی سال – نظیر: چلو را دم کن، سفره را پهن کن. .
.کیش دییرسن گئتمیر، ویریرسان قیچی سینیر – نظیر: کبوتر حرم است. .  
,  .کیشی اولان توپوردوغون یالاماز – نظیر: مرد سرش میرود، قولش نمیرود. .  
,  .ضحین داماری آچیلیب. نظیر: دل توی دلش بند نمیشود، ریسه میره (میرود). .
 .ضرابخانا آچمامیشام. ترجمه: ضرابخانه باز نکرده ام. نظیر: من مگر جاجی امین الضربم؟ .
  .ضرر آجی اولار. ترجمه: ضرر تلخ است. .
.شیطان آتینا مینیب – ترجمه و نشیر: بر خر شیطان سوار شده. مرغ یک پا دارد. .  
.., .  .شیطان ئولمییب – ترجمه: شیطان نمرده است. مراد آنکه تمام کم نیست. .  
.., .  .شیطان باشقا، جن باشقا – ترجمه: شیطان سواست و جن سوا. .  
.., .  .شیطان فعله سیدیر – نظیر حمال بی مزد است. .  
.., .  .شیطانینان داری اکمیشوق – با شیطان ارزن کاشته ایم. مراد آنکه با آدم نا اهلی وارد یک شرکت شده ایم. .  
.., .  .طویدان (توی- طوی) صورا ناغارا (نقاره) – ترجمه: نقاره بعد از عروسی. نظیر: نوشداروی بعد از مرگ سهراب .  
.., .  .طوی دییبلر که آدامین باغری چاتداماسین – ترجمه: نام عروسی را جشن گذاشتند تا مبادا زهر آدم چاک شود. ن: طویدا کیسه نین… .  
.., .  .طوی گئجه سی گلین ائوده قالماز، یاس گئجه سی ئولی یئرده – ترجمه: شب زفاف عروس در خانه (پدری) نماند و شب عزا میت بر روی زمین نماند. .  
.., .  .طویومدا اوینامیسان؟ یاسیمدا آغلامیسان؟ دوستلوغون نه بابتدن دیر؟ – ترجمه: در عروسی ام رقصیده ای؟ در عزایم گریه کرده ای؟ دوستی ما از کجاست؟ .  
.., .  .طویا گئدن یایا دا گئده ر – نظیر: هر که به عروسی رفت به عزا نیز میرود. .  
.., .  .طویونان دیبینده ن یوخدی، دییر آت یهرله – نظیر: خواجه در فکر نقش ایوان است / خانه از پای بند ویران است. .  
.., .  .زحمت سیز بال ییلمز. نظیر: بی رنج گنج میسر نمیشود. .
.زر قدرین زرگر بیلر. ترجمه و نظایر: قدر زر زرگر شناسد قدر گوهر گوهری. علی را قدر پیغمبر شناسد. .
  .زری ده وار، زورو دا. ترجمه: هم زر دارد هم زور. مراد آنکه بموقع تشویق میکند و بموقع تنبیه و توبیخ. .
  .زمانییه اویماق گره ک. نظیر: زمانه با تو نسازد تو با زمانه بساز. .
  .زمستان چکمیین بلبل بهارین قدرینی بیلمز – محبت بیر بلا شئی دیر گرفتار اولمییان بیلمز. نظیر: دو دوست قدر شناسند حق صحبت را – که مدتی ببریدند و باز پیوستند. .
.خوروز باننامینده سحر اولماز؟ – خروس نخواند صبح نمیشود؟
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393ساعت 21:33  توسط مجید  | 

تورکی مثللر – ضرب المثل ھای ترکی7


آج دییه ر توخالمارام، توخ دییه ر آجالمارام – گرسنه گوید هرگز سیر نخواهم شد، سیر گوید هرگز گرسنه نخواهم شد.آج قاتیق ایستمز، یوخولی یاسدیق – گرسنه خورش نخواهد و خواب آلوده بالش. نظیر: کوفته را نان تهی کوفته است. .  
آج قیلینجا ,ار – گرسنه به شمشیر تازد. .  
آجین آندی آند اولماز – سوگند فرد گرسنه را اعتماد نتوان کرد. .  
آجی دیندیمه، توخی ترپتمه – گرسنه را به حرف نگیر و سیر را مزاحم نشو. .  
آجین ایمانی اولماز – گرسنه ایمان ندارد. .  
آجین قارنی دویار، گؤزی دویماز – شکم گرسنه سیر شود اما چشمش سیر نشود. .  
آچیق آغیز آج قالماز – دهان باز بی روزی نماند. مراد آنکه اشخاصی که سوال را ننگ نشمارند بی روزی نمانند. .  
آچیلمامیش سفره نین عیبی اولماز – به سفره ای که هنوز گسترده نشده عیبی نتوان گرفت. .  
آچیلمامیش سفره نین بیر عیبی وار، آچیلمیش سفره نین مین عیبی – نظیر: چو در بسته باشد چه داند کسی / که گوهر فروش است یا پیله ور. .  
آختاران تاپار – جوینده یابنده است. .  
«آدام» و «آدم» در ترکی یکی است. هر دو املا وجود دارد اما در تلفظ «آدام» گفته میشود. .  
آدام ایچی گؤرمییب. نظیر: سر سفره باباش بزرگ شده. پشت تاپو بزرگ شده. .  
آدام آداما گره کدیر – انسان به انسان احتیاج دارد. .  
آدام بیلمیر هانسی سازیینن اویناسین – آدم نمیداند با کدام سازش برقصد. .  
آدام قاباغینا چیخارتمالی دگل – توی سر و همسر نمیتوان درش آور. .  
آدام گره ک عمره ده آغلییه، علی یه ده – آدم باید هم بحال عمر هم گریه کند و هم بحال علی. مراد آنکه قضاوت نباید یکطرفه باشد. .  
آدام مین آجینی اوتار بیر شرینین خاطرینه – آدمی هزار چیز تلخ را بخاطر یک چیز شیرین پذیرا میشود. .  
آدام وار که دیندیر مه سن یاخشیدور / آدام وار که آداملارین نقشیدور / آدام وار که اشّک اوندان یاخشیدور / آدام وار کی دیندیره سن، جان دییه ر. .  
آدام وار که قال اینن قول تاپار، آدام وار که آقچا اینن پول تاپار – اشخاصی هستند که با حرف برده پیدا میکنند و اشخاصی هم هستند که با صرف سیم فقط پشیزی بدست میاورند. .  
آداما سؤزی بیر یول دییه ر لر – حرف را به آدم یک بار گویند. .  
آدمی آدم ایلیین پاره دور / پاره سیز آمین اوزی قاره دور (صابر) . .  
آدامی تانییه ن یئرده قورد یئسین – آدمی را جائی که میشناسندش گرگ بخورد. .  
آدون ندیر؟ رشید، بیرین دیه، بیرین ائشیت – اسمت چیست؟ رشید، یکی بگو و یکی بشنو. مراد آنکه این طرز مباحثه نیست، وقتی چیزی گفتی به حرف طرف مقابل هم گوش کن. .  
آدون هیبت الله دور یا منی قورخودوسان؟ – اسمت هیبت الله است یا مرا میترسانی؟ یکی از دیگری پرسید نامت چیست؟ مخاطب با صدای بلند و نتراشیده گفت: هیبت الله. او هم گفت: «واقعا اسمت هیبت الله است یا اینکه مرا میترسانی؟» مورد استعمال: چرا داد میزنی؟ مگر خیال میکنی مردم خواهند ترسید؟ .  
آدی ایت دفترینده یوخدی – نامش در فهرست سگان هم نیست. یعنی آدم بی اهمیتی است. .  
آدی وار ئوزی یوخ – نامش هست و نشانش نیست. یعنی وجود خارجی ندارد. .  
آرا خلوت تولکی بیگ – نظیر: مهر درخشنده چو پنهان شود / شب پره بازیگر میدان شود. .  
آراچی گؤکلی گن اولار – میانجی دست و دل باز باشد. .  
آرا قاریشیب مذهب ایتیب – منظور: اوضاع چنان آشفته است که معلوم نیسن کی به کی است. نظیر: خر تو خر است. .  
آرالیق سؤزی ائو ییخار – غیبت باعث ویرانی خانه ها و خانواده ها میشود. مراد اینکه بحرف بیمورد و غیبت دیگران اعتماد نکن. .  
آراندا خرمادان اولدوم، ییلاقدا بوغدادان – هم از خرمای گرمسیر محروم شدم و هم از گندم سردسیر. نظیر: هم از شوربای قم ماند و هم از هلیم کاشان. توضیح: لکلک تصمیم گرفت اول به بغداد که گرمسیر است رفته از خرمای آنجا استفاده کند و بعد در نواحی سردسیر از گندم برخوردار شود ولی از بس که دیر جنبید تا به بغداد رسید خرما تمام شده بود وتا به سردسیر آمد خرمن کوبی گندم به پایان رسیده بود. آنگاه خود را ملامت کرده و گفت: «هم از خرمای گرمسیر محروم شدم و هم از گندم سردسیر.» .  
آرپا اكن بوغدا بيچمز – آنكه جو بكارد گندم ندرود. نظير: اى نور چشم من، بجز از كشته ندروى (حافظ). .  
آرپانين دنى قيزيلدير، سامانى گوموش – جو را دانه زر و كاه سيم است. مراد اينكه اهميت كاه براى زارع كمتر از جو نيست. .  
آرپانى تؤكوبلر ايتين قاباغينا، سوموگى آتين – جو را جلو سگ ريخته اند و استخوان را جلوى اسب. .  
آرتيق تاماه (طمع) باش يارار – طمع زيادى سر شكستنك دارد. .  
آرخالى كؤپك قورد باسار – سگى كه پشت و پناه داشته باشد بر گرگ چيره شود. .  
آرواد ائوده ايكى اولسا ائو سوپورولمه ميش قالار – خانه اى كه دو زن داشته باشد نا روفته ماند. نظير: خانه اى كه دو كدبانو بود / خاكروبه تا زانو بود. .  
آرواد ائو ياپار، آرواد ائو ييخار – زن خانه سازد، زن خانه ويران كند. نظير: زن خوب فرمانبر و پارسا / كند مرد درويش را پادشا (سعدى). .  
آرواد بنّادير، كيشى فعله – زن بنّاست و شوهر كارگر. .  
آباد اولار بلبلی یم، خراب اولار بایقوشی – نظیر: هرکه در میشود ما دالانیم، هرک ه خر میشود ما پالانیم. مراد آنکه تغییر اوضاع و احوال بحال ما فرق نمیکند. .  
آز یه ئوزووه بیر نوکر توت – کمتر بخور و برای خودت یک نوکر بگیر. در مواردی گفته میشود که کسی از شما کاری را طلب کند و شما رد کرده بگوئید که آن شخص خودش باید این کار را بکند. .  
آز وار ایدی آج آدام بیری ده دوشدی باجادان (مراغی) – آدم گرسنه کم بود یکی هم از اضافه شد. نظیر: از دست گدایان نتوان کرد ثوابی. .  
آز ا دئدیلر هارا گئدیرسن؟ دئدی چوخون یانینا – به کم گفتند کجا میروی؟ گفت پیش زیاد. منظور اینکه جزء تابع کل است. .  
آروادی اری ساخلار، پنیری دری ساخلار و یا: آروادی ارساخلار، بوستانی ور – زن را شوی نگاه دارد و پنیر را خیک. یا: زن را شوهرش حفظ کند چالیز را کرت. .  
آری شیره باشینا ییغیشار – مگس دور شیره جع شود. نظیر: ناگزیر است مگس دکه حلوائی را. .  
آری قهرین چکمییه ن بال قدرینی بولمز – کسی که قهر زنبور را نکشیده قدر عسل را نداند. .  
آری قهرین چکمییه ن بال قدرینی بولمز – کسی که قهر زنبور را نکشیده قدر عسل را نداند. .  
آری یوواسینا چؤپ اوزادیبلار – چوب به لانه زنبور کرده اند. این تعبیر وقتی بکار برده میشود که جمعیت کثیری از روبرو پیدا شود. .  
آری (ايلان) یوواسینا چؤپ اوزاتما – چوب به لانه زنبور مکن. نظیر: مست خفته را بیدار مکن. مراد آنكه بيدليل براى خودت درد سر نتراش. .  
آزاجیق آشیم غوغاسیز باشیم – آشم کم باشد سرم بی غم. نظیر: درویشی و دلخوشی. .  
آزارلیق اولسون، بیزارلیق اولماسون – بیماری به از بیزاری. .  
آز چوخون یانینا گئده ر – کم نزد زیاد میرود. مراد آنکه جز تابع کل میشود. .  
آزدان آز اولار چوخدان چوخ – زکم کم باشد از بسیار بسیار. .  
آز وار ایدی آج آدام، بیری ده دوشدی باجادان – آدم گرسنه کم بود یکی هم از از راه رسید. .  
آزا قانع اول چوخی اللهدان ایسته – به کم بساز و زیاد را از خدا بخواه. .  
آزینان چوخون اویونی اولماز – مراد آنکه بازی فقیر و غنی سر نمیگیرد. .  
آز یه ئوزووه نوکر توت – کم بخور و برای خودت یک نوکر پیدا کن. ویا: مگر من خدمتکار تو ام؟ .  
آز یه همیشه یه – کم بخور و همیشه بخور. نظیر کم کم بخور دمدم بخور. .  
بئله دیگ ، بئله دَه چوغوندور !! ترجمه : این دیگ ( ظرف ) مناسب چنین چغندرهایی ست !! مورد کاربرد این ضرب المثل را با ذکر مثالی عرض میکنم : مظفرالدین شاه در یکی از سفرهایش که استاد کمال الملک همراهش بود در پاسخ به خواست استاد که گفت : برای آموزش هنر ( نقاشی بخصوص ) در ایران اساتیدی از فرنگ را دعوت کنیم . شاه چنین گفت : برای مملکت ما ، این اساتید نیاز نیست ، همان ها که داریم کافیست ….. بئله دیگ بئله دَ چوغوندور !!!! .  
باشیمی سیندیر مظنه می سیندیرما – سرم را بشکن اما مظنه ام را مشکن. .  
باشووی داز ائله مه، هر داز بیر طالعده اولماز – سرت را طاس نکن، طالع همه طاس ها یکی نیست. .  
باشووا کول ده اله سن، اوجا کوللوکدن اله – اگر قرار باشد به سرت خاکستر (خاک) هم بریزی (الک کنی) از جای بلند بریز. .  
باشووا داش دا سالسان اوجا یئردن سال – اگر به سر خود سنگ هم .دازی از جای مرتفع .داز. .  
باشماقلاری گیینده بللی اولار – موقع پوشیدن کفش ها معلوم خواهد شد. نظیر: شاهنامه آخرش خوش است. .  
باشماق پالچیق سیز اولماز – کفش بدون گِل نباشد. .  
باش نا کس جلاد الینده دیر، نه کسیر نه باغیشلیر – سر در دست جلاد ناکس است، نه میبّرد و نه عفو میکند. .  
باش گئتسه آیاق پایدار اولماز – اگر سر رود پای ثابت و پا برجا نماند. .  
باش سینار بؤرک ایچینده، قول سینار کورک ایچینده – سر بشکند در کلاه، دست بشکند در پوستین. .  
باش دیب بیر اولماز – سر و ته یکی نیست. .  
باش بؤیوک اولدی نه فایدا، ایچینده بببن گره ک اولسون – سر با بزرگی نیست باید تویش مغز باشد. .  
باش اولسون بؤرک اکسیک دگیل – سر باشد، کلاه کم نیست. .  
باشاردوغون ایشین دالیسیجان گئت – دنبال کاری برو که بلدی. نظیر: کاری که نه کار تست زنهار مکن. .  
باش آچیغین مکانی (ویا: قاچاقی) بوز گئچی نین دکانی – پاتوق سربرهنه دکان کلاهدوز است. .  
بارلی آغاجا داش آتاللار – به درخت میوه دار سنگ اندازند. نظیر: که هیچ کس نزند بر درخت بی بر سنگ. .  
بازارین گؤزون چیخاردیب – (با طعنه و تمسخر) چشم بازار را در آورده (یعنی عجب خریدی کرده!) .  
بازارا پولسوز گئده ن قبره ایمانسیز گئده ر – کسی که بدون پول به بازار میرود مثل اینکه بدون ایمان به قبر میرود. .  
بازار شیطان ائویدیر – بازار لانه شیطان است. .  
بازار چؤره گی بول اولسون، بازار دا اولسون – نان بازار فراوان باشد اما در بازار باشد. .  
بیه یوخودا گؤره سن! – ترجمه و نظیر: مگر به خواب ببینی! .  
بس نییه ائشّکده ن دانیشمیرسوز؟ – پس چرا از خر صحبت نمیکنید؟ توضیح: پسری که اول شب وارد خانه شد دید که پدر و مادرش مشغول صحبت اند. گوش خواباند و شنید که پدرش میگوید: «ای زن، پسره دیگر بزرگ شده باید برایش زن گرفت. من نقشه کشیده ام که الاغ را بفروشیم و عروسی وی را راه .دازیم.» چند روزی گذشت و چون پسر دید دیگر خبری نشد یک شب که سه نفری نشسته بودند بی مقدمه گفت: «پس چرا دریگر درباره الاغ صحبت نمیکنید؟» .  
بلکه نی اکسن مکه بیته ر – نظیر: بلکه را کاشتند سبز نشد. مراد آنکه با «بلکه» گفتن کاری درست نمیشود. .  
بیه سنون قانون خلقینکینده ن قره دی؟! – ترجمه و نظیر: مگر خون تو از خون مردم رنگین تر است؟! .  
بیه بیز مکه دن گؤزی پالچیقلی گلمیشوق؟! – مگر ما از مکه چشم بسته باز گشته ایم؟! .  
بئشده آلاجاغیم یوخ، دؤرتده وئره جاغیم – نظیر: نه بر اشتری سوارم نه چو خر بزیر بارم / نه خداوند رعیت نه غلام شهریارم. .  
بو ایلکی جوجه خوروزلارا جوجو اؤرگدیر – جوجه امسال به خروس پارسال جیک جیک میاموزد. .  
بوندان سورا گؤیدن دوشنده اؤز ائووه دوش – بعد از این اگر خواستی از آسمان بیافتی به خانه خودت بیافت. توضیح: شخصی شکایت به نزد حاکم تهران برد که مستاجرم نه کرایه میپردازد و نه خانه را تخلیه میکند. حاکم مستاجر را احضار و علت را جویا میشود ولی وی به کلی منکر شده و ادعا میکند که خانه از آن او میباشد. اما وقتی حاکم قباله و مدرک میخواهد وی میگوید که من متصرفم و برای تصرف مدرک لازم نیست. حاکم که از قوانین اطلاعی نداشت عصبانی شده میگوید اینهم شد حرف؟ آخر بگو ببینم چگونه وارد این خانه شدی؟ مستاجر میگوید: «گؤیدن دوشدوم» بعنی «از آسمان افتادم». حاکم چوب و فلک میخواهد و پس از کتک کاری مفصل به او میگوید: « بعد از این اگر خواستی از آسمان بیافتی به خانه خودت بیافت.» .  
. .بؤیوکدن قورخماق عیب دگیل – ترجمه: از بزرگ خود ترسیدن عیب و عار نیست. .  
بؤیوک باشین بؤیوک ده باشی اوار – ترجمه: سر بزرگ را بلای بزرگ باشد. نظیر: هر که بامش بیش برفش بیشتر. .  
بؤیوک اولانون قورساغی گن گره ک – ترجمه: بزرگ تران باید بردبار و شکیبا باشند و زود نجوشند. .  

  .بو آرشینا بئز وئرمزلر – با این آرشین پارچه نمیفروشند. .  
  .باسا باسا گوله شن پهلوان اولار – با لنگ کردن های متمادی است که کشتی گیر پهلوان میشود. .  
پله کانی بیر بیر چیخاللار – ترجمه: پلکان را یک یک بالا روند. .  
په اینن پلو اولماز، یاغینان دوگی گره ک – ترجمه: به «په» گفتن پلو نشود روغن و برنج لازم است. .  
پ… ندیر که کؤلگه سی نه اولا – ترجمه: سنده چیست که سایه اش چه باشد. نظیر: سگ کیست که پشمش چه باشد. .  
پ..ووا گؤره بستان اک – ترجمه: به اندازه کودت جالیز بکار. .  
پ… ییه ن ایتی ئولدورمزلر – نظیر: سگ جلال را نکشند. گ..ی خورده است باید ولش کرد. .  
پولی پول قازانار – ترجمه: پول پول آورد. .  
پول وئرسن مسجددن ملا چيخار – ترجمه: اگر پول دهى ملا را از مسجد بيرون آرى. نظير: با پول سر سبيل شاه نقاره ميزنند. .  
پول وئرميشوق ميخ طويله يه جان سوره جاغوق – پول داده ايم تا پاى آخور سواره خواهيم رفت. .  
پوخ میلچگین عطیر شوشه سینه سالسان باشی گیجله ر! .  
پیغمبرلر شکسته نفس اولار، داغ گلمیر من گئدیرم – ترجمه: پیامبران شکسته نفس اند، حالا که کوه نمیاید من میروم. نگاه کنید به: داغ یئریمه سه… .  
پول وئره ن بورانی ییه ر – هر که پول دهد بورانی خورد. .  
پول وئریب سؤز آلان پشیمان اولماز – هر که پول دهد و پند خرد پشیمان نشود. .  
پولدان قونشی پایی اولماز – از پول کاسه همسایه نشود («کاسه همسایه» هدایائی است که خانواده ها از ماکول و مطبوخ برای هم میفرستادند.) .  
پول وئریب سؤز آلان پشیمان اولماز – هر که پول دهد و پند خرد پشیمان نشود. .  
پولدان قونشی پایی اولماز – از پول کاسه همسایه نشود («کاسه همسایه» هدایائی است که خانواده ها از ماکول و مطبوخ برای هم میفرستادند.) .  
پولوم جیبیمده، عقلیم باشیمدا – عقلم در سر است و پولم در جیب. نظیر: پول گرد و بازار دراز. .  
پولون اولدی اللی آدون اولدی بللی، اولدی یوز گیر ایچینده اوز – پولت که رسید به پنجاه (پنج هزار) نامت مشهور شد، اگر رسید به صدتویش غلط بزن و شنا کن. سابقا پنجاه تومان و صد تومان تجارتی مخصوصا صد تومان ثروت سرشاری بود. مرحوم حاج کریم صدقیانی بار ها میگفت: «صد تومان یکی در دهن آدم و یکی هم در خزانه بانک است.» .  
پولون وار گیریش، یوخوندی سوروش – پول داری بفرما تو، نداری بفرما بیرون. .  
پولووی وئر پولا، نه که کال کولا – پول بده پول بخر نه که کال و کول بخر. .  
پولی آز اولانین غصه سی ده آز اولار – هر که پولش کمتر درد و غصه اش کمتر. .  
پولی کاغذدان دوغرامازلار – پول را از ماغذ نمی برند. مراد آنکه در خرج پول نباید اصراف کرد. .  
پولی یاخشی دیر ئوزی پیس؟ – یعنی پولش خوبست اما خودش بد است؟! .  
پیاده آتلییه گولمه سه ایشی گئچمه ز – اگر پیاده بحال سوار نخندد کارش روبراه نشود. .  
پیچاق ئوز دسته سین کسمه ز – کارد دسته خود را نبرد. .  
پیچاق بنده دایانیب – کارد به استخوان رسیده. .  
پیچاق ویرسان قانی چیخماز – کاردش بزنی خونش در نمیاید. مراد آنکه اوقاتش بسیار تلخ است. .  
پیچ پیچ ائو ییخار – حرفهای بیخ گوشی خانه بر باد میدهند. .  
پیرووه داش آتیرسان؟ – به مرشدت سنگ میپرانی؟ نظیر: به لقمان حکمت میاموزی؟! .  
پیس اویناماغی بس دگیل، چؤکور ده – نظیر: میمون هرچه زشت تر بازیش بیشتر. .  
پیس تویوق برک یومورتدار، ئوزو ده ایکی ساریلی – نظیر: تنبل به آب نمیرفت، وقتیکه میرفت خمره میبرد. .  
پیس پیسلی بالاسین دووار اوسته گؤردی دئدی آغ بالدیرلارووا نه نون قربان – سوسکه بچه اش را روی دیوار دیده گفت: «قربان ساقهای بلورینت!» .  
پیس پیسلی نی سوپوره للر گئده ر ائوین اشاغی باشینا، قاییدار باش یوخاری دییه ر ائودی، اشاغیسی دا اولار یوخاریسی دا – سوسکه را جاروب میکنند میرود پائین اتاق، بعد سلانه سلانه رو به بالای اتاق نهاده میگوید: اتاق صدر هم دارد کفش کن هم. .  
پیسر همان پیسردی، ال دگیشیلیب – پس گردن همان است که بود فقط دست عوض شده. نظیر: سر زلف تو نباشد سر زلف دگرى است، از برای دل ما قحط پریشانی نیست. .  
پیسری اگدیقجا سالا للار (سالارلار) – هر قدر گردن خم کنی پس گردنی زنند. نظیر: تا خم شده ای بار گذارند به پشت. .  
پیسلیغینا گؤره گؤزی شورلوغو دا وار – بهمان اندازه که بدجنس است نظر باز هم هست. .  
پیسه پیس دییبلر یاخشی یه یاخشی – بد را بد گویند و خوب را خوب. .  
پیشمیشین دادی یاغدیر، آشپزین اوزی آغدیر – لذت غذا با روغن است. .  
راهداردان قاچان حرامییه توتولار – نظیر: هر که گریزد ز خراجات شاه – بارکش غول بیابان شود. .  
 راهدارین ائوین او وقت ییخارسان که بوش گله سن، بوش گئده سن (ریاحی). .
رحم ائله (ایله) ظالم، من علی اکبرم – زبانحال شاهزاده علی اکبر خطاب به لشگریان کوفه. .  
رشبرلیق (رنجبرلیق) رمدارلیق گؤتورمز – ترجمه: کشاورزی با رمالی وفق نمیدهد مراد آنکه زارع نباید آثار جوی را در نظر بگیرد بلکه باید بموقع شیار کند و تخم پاشد. .  
رشدلی جوجه یومورتادا بللی اولار (دهخوارقانی) – نظیر گیاه از تخمش پیداست (هندی). .  
رشید اوغول ویرماغا آتاسیندان اذن آلماز – ترجمه: پسر رشید برای کتک زدن کسی از پدرش اجازه نمیگیرد. .  
رعیتین دوواری آلچاق اولار – ترجمه: دیوار رعیت کوتاه است. .  
رمضاندان چوخ راضییوق ششه سین ده ساخلییاق! توضیح: واعظی بالای منبر میگفت که مطابق حدیث معتبر هر کس عمل خیری انجام دهد خداوند ثواب ده برابر آنرا به وی عطا میکند. بنابراین اگر کسی برای ماه رمضان ششه نگه دارد یعنی پس از عید فطر بلافاصله شش روز دیگر روزه بگیرد که جمعا سی و شش روز روزه گرفته باشد خداوند ثواب روزه 360 روز یعنی روزه یکسال تمام را جزو حسنات آن شخص مینویسد. شاهسونی که پای منبر نشسته بود میگوید: «رمضاندان…» .  
رنگ وئردی، رنگ آلدی – ترجمه: رنگ برنگ شد. .  
خوروزوم قاچيب، ئوزوم كه قاچماميشام! – خروسم فرار كرده اما من خودم كه فرار نكرده ام! .  
خوروزون لله گى گؤروكور – دم خروس پيداست. .  
خوروزون سققلى آغارسا دا بهاسى اون دؤرت شاهى دير(رياحى). .  
خوروز يوخودى سحر آچيلميردى – نظير مگر بلال مرد اذان گو قحط است. .  
خوش گونى قاپيلاردا گئچر – روز هاى خوشش در خانه ديگران ميگذرد (مراد آنكه سور چران عجيبى است). .  
خير ايسته قونشووا، خير گلسين باشووا – براى همسايه خواهان خير شو تا خير ببينى. .  
چؤل قوشی بیابان داشیدور – مرغ صحرا و سنگ بیابان است. مراد آنکه دائم در سفر است. .  
چؤلمک آشدان ایسّی اولدی؟ – دیزی از آش گرمتر شده؟ نظیر: کاسه از آش داغ تر؟ .  
چؤلمک داشا توخونسا وای چؤلمگین حالینا، داش چؤلمگه توخونسا گینه وای چؤلمگین حالینا – اگر دیزی به سنگ بخورد وای بحال دیزی، اگر سنگ به دیزی بخورد باز وای بحال دیزی. .  
چؤلمک دیغیرلانار دوواقین تاپار – دیزی میچرخد و بالاخره سر پوشش را پیدا میکند. نظیر: تره به تخمش میرود و حسنی به باباش. و یا: کبوتر با کبوتر باز با باز. .  
چؤلمکده ات توکندی، چغندر باش قالدیردی – در دیزی گوشت ته که کشید، چغندر سر بلند کند. یعنی: جائیکه گوشت نیست چغندر پهلوان است. .  
چؤلمگه وئره وئره چیخدی قازان بهاسینا – بهاب دیزی های شکسته از قیمت یک دیگ هم بیشتر شد. نظیر: آفتابه کهنه خرج لهیم است. .  
چؤمبلميينجه هوره نمز – تا چمباته نزند لائيدن نتواند. نظير: زوارش در رفته. .  
چهارشنبه (چارشنبه) توخومودى – تخم چهارشنبه است. نظير: تخم نا بسم الله است. .  
چمچه آشدان ایسّی اولدی – قاشق از آش گرمتر! نظیر: کاسه داغتر از آش! .  
چهارشنبه (چارشنبه) يميشيدير – ميوه چهارشنبه سورى است. نظير: از همه آجيل بشكن. .  
جوجه ننه سیندن سوت گؤرمییب – ترجمه: جوجه از مادرش شیر ندیده. منظور: پای چراغ تاریک است. .  
جوجه نی پائیزده سایاللار – ترجمه: جوجه را در پائیز میشمارند. .  
  .جوجه نین طویدا دا باشین کسللر یاسدا دا – ترجمه: سر جوجه را هم در عروسی میبرند و هم در عزا. .  
  .جوجه همیشه سبد آلتدا قالماز – ترجمه: جوجه همیشه زیر سبد نمیماند. .  
  .جوجی باننیندن شام اذانینا کیمین – ترجمه: از بانک خروس تا اذان مغرب. نظیر: از بام تا شام. .  
  .سن چالدون! – ترجمه: تو نواختی! توضیح: شخصی که عازم اردبیل بود رفقایش او را دور کرده و درخواست میکردند که در مراجعت برای فرد فرد آنان یک عدد نی ساخت اردبیل بیاورد. فقط از بین درخواست کنندگان یک نفر چهار عباسی بهای یک عدد نی را در مشت مسافر گذاشته تمنی کرد که موقع برگشتن نی مرا فراموش نکن. مسافر خندیده گفت: سن چالدون! .  
.., .  .سن ساغ من سلامت! – نظیر: تو بخیر ما به سلامت! .  
سندن کور ایت خیر گؤرمییب! – ترجمه: از تو سگ کور هم خیری ندیده! نظیر: از تو آدم تخم مرغ بخرد زرده ندارد. .  
سن آغا من آغا اینکلری کیم ساغا – ترجمه: اگر هم من و هم تو ادعای آقائی کنیم پس گاو ها را کی خواهد دوشید؟ .  
سن دییرسن منیمکی یوغورتلودور(یوغورتدودوی)، یئسن ده بودور (بودی) یئمه سن ده بودور (بودی) – تو میگوئی مال من ماست آلود است. بخور هم همین است نخوری هم همین است. .  
سن نه بیلیرسن آیی هاردا یومورتدار! نظیر: تو چه دانی گربه کجا تخم میگذارد! .  
.., .  .سن دییه ن اولدی من دییه ن؟ (صابر) – ترجمه: آنچه که تو میگفتی همان شد که من میگفتم (مگر نه)؟ .  
صمداوتارا، نه نه سی ساغا – ترجمه: به شرطی که صمد بچراند و مادرش بدوشد (نادرشاه). توضیح: روزی که در حضور نادرشاه صحبت از کارهای پرمنفعت بمیان آمده بود حضار متفقا اظهار داشتند که گله داری نفعش از هر چیز بیشتر است. فاتح هندوستان در حالیکه با دستش فرزند خود صمد میرزا را نشان میداد میگوید: «صمد اوتارا…». .  
.صنعت قیزیل اوزوکدور – نظیر: حرفه مرد زینت مرد است. .  
صنعته کج باخان آج قالار – نظیر: ز پیشه بخور، همیشه بخور. .  
.صوفی سوغان یئمز، گؤرسه قابوغون دا قویماز – ترجمه: صوفی پیاز نمیخورد ولی وقتی پیاز را دید حتی به پوستش هم رحم نمیکند. نظیر: آب نمیبیند و گرنه شناگر قابلی است. .  
.صون بئشیکدور – نظیر: ته تغاری است. .  
.ذره جه عشقی اولانین دریاجا تابی گره ک – کسی که ذره ای عشق به دل دارد باید تحملی باندازه دریا داشته باشد. .  
ذغالی ایسلادیب. ترجمه: ذغال را خیسانده. .
.ذوقسوز طاعت بارسیز آغاجدی. ترجمه: عبادت بی خضوع درخت بی بر است. .
  .ديوار بنادان قائم اولار – دیوار بر زیر بنا قائم است. .
.ديوارين داليسى غربتدور – آن سوى ديوار غربت است. .
.ديوارين هر ايكى اوزون ييخماماق گره ك – هر دوسوی دیوار را باید ویران کرد. .
.ديوان ايشين سهل سايما، ديوان ايله ديوانليق ائله ماق اولماز – كار ديوان را سهل مگير. .
  .ديوان حقه ده آغنار، ناحقه ده – دیوان بر حق هم چیره شود بر ناحق هم. .  
  .ديوانداكى ائوده كينين آروادين اره وئره ر – آنکه در دیوان است زن کسی را که در خانه است شوهر میدهد. .  
  .ديوانه يالقوز گئديب – تنها بقاضى رفته. .  
  .دئو (ديو) قولاغينا قورقوشوم – نظير: گوش شيطان كر. .  
  .امثالى كه در باب «الف» با «ائله بير» (ايله بير) شروع ميشوند با «ائله بیل» و یا «دييه سن بس» نيز مستعمل است. .  
  .گئجه نین ایشی سحره تاپیلمیش اولار – کاری که شب انجام گیرد صبح روز باز یافته است (یعنی در جیبت میماند). .
.گئچمه نامرد کؤرپوسوندن، قوی آپارسین سو سنی – نظیر: به آب اندر شدن غرقه چو ماهی / از آن به کز وزغ زینهار خواهی (انوشیروان). .
.گئچه ن خرمنلری سوورما – خرمن های پارینه را باد مده. نظیر: دفتر های کهنه را باز نکن. .
.گئچه ن گونه گون چاتماز – نظیر: عقربه زمان باز نگردد. .
 .کوسه نین پایین ییه للر – هرکه قهر کند سهمش را میخورند. نظیر: هر کس خواب است حصه اش در آب است. .
.کوسا (کوسه) گئتدی سققل گتیره، بوغونو دا اوسته قویدی گلدی – کوسه عقب ریش رفت، سبیلش را هم روی آن گذاشت و برگشت.نظیر: بیچاره خر آرزوی دم کرد / نا یافته دم دو گوش گم کرد. .
.کوفته نی سال، سفره نی سال – نظیر: چلو را دم کن، سفره را پهن کن. .
.کیش دییرسن گئتمیر، ویریرسان قیچی سینیر – نظیر: کبوتر حرم است. .  
,  .کیشی اولان توپوردوغون یالاماز – نظیر: مرد سرش میرود، قولش نمیرود. .  
,  .ضحین داماری آچیلیب. نظیر: دل توی دلش بند نمیشود، ریسه میره (میرود). .
 .ضرابخانا آچمامیشام. ترجمه: ضرابخانه باز نکرده ام. نظیر: من مگر جاجی امین الضربم؟ .
  .ضرر آجی اولار. ترجمه: ضرر تلخ است. .
.شیطان آتینا مینیب – ترجمه و نشیر: بر خر شیطان سوار شده. مرغ یک پا دارد. .  
.., .  .شیطان ئولمییب – ترجمه: شیطان نمرده است. مراد آنکه تمام کم نیست. .  
.., .  .شیطان باشقا، جن باشقا – ترجمه: شیطان سواست و جن سوا. .  
.., .  .شیطان فعله سیدیر – نظیر حمال بی مزد است. .  
.., .  .شیطانینان داری اکمیشوق – با شیطان ارزن کاشته ایم. مراد آنکه با آدم نا اهلی وارد یک شرکت شده ایم. .  
.., .  .طویدان (توی- طوی) صورا ناغارا (نقاره) – ترجمه: نقاره بعد از عروسی. نظیر: نوشداروی بعد از مرگ سهراب .  
.., .  .طوی دییبلر که آدامین باغری چاتداماسین – ترجمه: نام عروسی را جشن گذاشتند تا مبادا زهر آدم چاک شود. ن: طویدا کیسه نین… .  
.., .  .طوی گئجه سی گلین ائوده قالماز، یاس گئجه سی ئولی یئرده – ترجمه: شب زفاف عروس در خانه (پدری) نماند و شب عزا میت بر روی زمین نماند. .  
.., .  .طویومدا اوینامیسان؟ یاسیمدا آغلامیسان؟ دوستلوغون نه بابتدن دیر؟ – ترجمه: در عروسی ام رقصیده ای؟ در عزایم گریه کرده ای؟ دوستی ما از کجاست؟ .  
.., .  .طویا گئدن یایا دا گئده ر – نظیر: هر که به عروسی رفت به عزا نیز میرود. .  
.., .  .طویونان دیبینده ن یوخدی، دییر آت یهرله – نظیر: خواجه در فکر نقش ایوان است / خانه از پای بند ویران است. .  
.., .  .زحمت سیز بال ییلمز. نظیر: بی رنج گنج میسر نمیشود. .
.زر قدرین زرگر بیلر. ترجمه و نظایر: قدر زر زرگر شناسد قدر گوهر گوهری. علی را قدر پیغمبر شناسد. .
  .زری ده وار، زورو دا. ترجمه: هم زر دارد هم زور. مراد آنکه بموقع تشویق میکند و بموقع تنبیه و توبیخ. .
  .زمانییه اویماق گره ک. نظیر: زمانه با تو نسازد تو با زمانه بساز. .
  .زمستان چکمیین بلبل بهارین قدرینی بیلمز – محبت بیر بلا شئی دیر گرفتار اولمییان بیلمز. نظیر: دو دوست قدر شناسند حق صحبت را – که مدتی ببریدند و باز پیوستند. .
.خوروز باننامینده سحر اولماز؟ – خروس نخواند صبح نمیشود؟
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393ساعت 21:32  توسط مجید  | 

مطالب قدیمی‌تر