X
تبلیغات
آنا دیلی آموزش زبان ترکی

آنا دیلی آموزش زبان ترکی

آموزش ,یادگیری زبان ترکی

گجه لر

گجه یولجولاری (ترکی: Gece Yolculari، ترجمه: مسافران شب) 

-------------------------------------------------------------------------------------------------

هر آی لارهای هر آی لار هر اولدوز لار هر آی لار چمن ده بیرگول بیتیب‌ سوسوز وندان هر آی لار

ترجمه دوبیتی آذربایجانی

ای داد و ای فریاد

تمام ماهها و تمام ستاره‌ها

در چمن تنها یک گل رسته

که از تشنگی هوار می‌کشد.

--------------------------------------------------------

گجه لر آیه باخیب من سنی یاد ایله میشم

صبحه جن یاتمامشام فکروخیال ایله میشم

گه یاتوب گه اویانوب بیله خیال ایله میشم

من باخان آیه الهی گورسن یاردا باخور؟

ترجمه

شب ها  به ماه نگاه می کنم ومن تو را یاد میکنم

تا صبح نخوابیده ام و فکر وخیال کرده ام

گاهی خوابیده ام وگاهی بیدار شده ام وفقط خیال کرده ام

من به آن ماهی که نگاه کرده ام خدایا آیا یارهم به آن ماه نگاه کرده است

--------------------------------------------------


+ نوشته شده در  شنبه دوم دی 1391ساعت 1:19  توسط مجید  | 

بارماق = انگشت - بالا = کوچک - بوی : قد و قواره - بورج : بدهی -باش : سر- بایرام سؤزلوک لری- سفره ه

بارماق = انگشت

بارماق = انگشت
بارماق آراسی = بی اعتنا
بارماق ایزی = اندازه یک انگشت
بارماق اوجو = سرانگشتی
بارماق حسابی = حساب سرانگشتی
بارماق سوخماق = فضولی کردن
بارماق باسماق -انگشت زدن به جای اضما کردن
بارماق سیز = بدون انگشت
بارماغین قاوزاماق = انگشت بالا کردن
بارماق قدر = به اندازه انگشت
بارماقلاماق = با انگشت غذائی یا تنقلاتی را برداشتن و خوردن
بارماق یئری = جای انگشت ، اثر انگشت
بارماغی اولماق = در کاری دست داشتن
بارماغینان گؤرسه تمه ک = یکی را با انگشت نشان دادن ، انگشت نما کردن یکی
بارماغیندا اویناتماق = یکی را در انشگت خود به بازی گرفتن. ، مثل موم در دست داشتن و اذیت کردن
بارماغینی دیشله مک = انگشت را گاز گرفتن ، از تعجب یا پشیمانی و ناراحتی
جولو بارماق = انگشت کوچک
باش بارماق = انگشت شست
اورتا بارماق = انگشت میانه
*

------------------------------------------------

بالا = کوچک

بالا : کوچک
بالاجانا : کوچک
بالاجا : کوچولو
بالاجا - بالاجا : کم کم ، یواش یواش
بالاجا بوی : کوتاه قد
بالاجالاشدیرماق : کوچک کردن
بالالاندیرماق : کوچک کردن
بالاجالیق : کوچکی
بالاجالاندیرماق : کوچک کردن
بالاخانا : اتاق کوچک در بالای آخرین طبقه ساختمان
بالالیق : کوچکی
بالا- بالا : یواش یواش
*

------------------------------------------------

بوی : قد و قواره

بوی آتماق : قد کشیدن
بوی اؤلچمه ک : قد کسی یا چیزی را اندازه گرفتن
بوی بوخون : قد و قواره
بوی بوخونلو : خوش قد و قامت
بویدا : به اندازه
بوی داش : هم قد و قامت
بوی سوز : کوتاه قد
بوی وئرمه ک : قد دادن
بوی لاماق : سرک کشیدن
بویلانماق : سرک کشیدن ، برای دیدن تلاش کردن
بویونا آنان قربان : مادر قربان قد و قواره ات
اوزون بوی : بلند قد
آلچاق بوی : کوتاه قد
ایللر بویو : سالها
بویلو : حامله
بویو بسته : خوش قد و قامت

--------------------------------------------------

بورج : بدهی

بورج : قرض ، بدهی
بورج آلماق : قرض گرفتن
بورج آلیرام : قرض می گیرم
بورج آلیرسان : قرض می گیری
بورج آلیر : قرض می گیرد
بورج آلیریق : ( بورج آلیروخ ) قرض می گیریم
بورج آلیرسیز : قرض می گیرید
بورج آلیرلار : قرض می گیرند
بورج وئرمه ک : قرض دادن
بورج آلان : بدهکار
بورج ائتمه ک : قرض کردن
بورجو اولماق : بدهکار بودن
بورجلو : بدهکار
بورجسوز : بدون بدهی
بورجا دوشمک : بدهکار شدن
بورجا سالماق : کسی را بدهکار کردن
بورجونو وئرمه ک : بدهی اش را دادن
بوجونو دانماق : بدهی اش را انکار کردن
بورج خرج : قرض و قوله ، قرض و بدهی
بورجو خیرتده یه یئتیرمه ک : بدهی اش از سر بلا رفتن

------------------------------------------------------------

باش : سر

باش : سر
باش آچماق : سر درآوردن
باش آشاغی : سرازیر ، سر به زیر
باش آغارتماق : مو در راه ( کسب تجربه ) سفید کردن
باش آغیرتماق : با پرحرفی باعث سردرد و مزاحمت کسی شدن
باش آغریدان : درد سر آور
باش آغریسی : سر درد
باش آغریسی وئرمه ک : موجب سر درد شدن
باشی آغریماق : سر درد داشتن
باش آلیب گئتمه ک : بدون اجازه واز شدت ناراحتی رفتن و دور شدن
باش اوجالتماق : سر بلند کردن ، موجب سربلندی شدن
باش ائندیرمه ک : سر خم کردن
باش باشا قویماق : سر به سر کسی گذاشتن
باش توتماق : به نتیجه رسیدن
باش دولاندیرماق : وقت گذرانی کردن
باش چه کمه ک : به کسی سر زدن
باش ساغلیغی : تسلیت
باش ساغلیغی وئرمه ک : تسلیت گفتن
باش قاتماق : کسی را سرگرم کردن
باش قاوزاماق : سر بلند کردن
باش قولاق آپارماق : سر کسی را بردن
باش کسه ن : بی انصاف ، جلاد
باش قیرخماق : تراشیدن سر
باش یوخاری : سر بالائی
باش یئمه ک : سر کسی را بردن
باش گؤسترمه ک : باش گؤرسه تمه ک ، ظاهر شدن
باش قوشماق : سر به سر کسی گذاشتن
باش قوشماق : اهمیت دادن به چیزی یا کاری
باش سوخماق : فضولی کردن
باش سیندیرماق : سر شکستن

----------------------------------------------

بایرام سؤزلوک لری

بیر خیرداجانا بایرام سؤزلوکلری
بایرام : عید
بایرام ائوی تؤکمه ک : خانه تکانی عید کردن
بایرام آخشامی : شب عید
بایراما یاخین : نزدیکیهای عید
بایرامدان قاباق : قبل از عید
بایرامدان سورا : بعد از عید
بایراملیق : عیدی
بایراملیق وئرمه ک : عیدی دادن
بایراملیق آلماق : عیدی گرفتن
بایراملیق ییغماق : عیدی جمع کردن
بایرام گؤروشو : دید و بازدید عید
بایرام گؤروشونه گئتمه ک : به دید و بازدید رفتن
بایرام گؤروشوندن گه لمه ک : از دید .و بازدید عید برگشتن
بایرام گولو : گل نوروز
بایرام گونو : روز عید
بایرام اولدوزو : ستاره کریسمس ( نام آلمانی این گل وایناختز اشترنه است ) که می توان به زبان فارسی ستاره کریسمس و به زبان ترکی آذربایجانی بایرام اولدوزو ترجمه کرد این گل از نظر ظاهری یک کمی شبیه حسن یوسف است برگهایش به رنگ سبز است و در اواخر پائیز برگها به رنگ قرمز جوانه می زند و در وسط گیاه مثل یگ شاخه گل به نظر می رسد و بعد از دی ماه باز برگهای سبز جوانه می زنند . . این گیاه رنگهای متنوع دارد و من اطلاعات زیادی از آن ندارم فقط با توجه به گلدانی که در اتاقم و پشت پنجره است نوشتم .
یئتدی له وین : چارشنبه یئمیشی ، آجیل چهارشنبه سوری
چارشنبه بازاری : بازار و خرید چهارشنبه شوری
بایرام یومورتاسی : تخم مرغ رنگی سفره هفت سین
بایرام دولماسی : دلمه برگ مو که آن قدیمها مادربزرگم می پیچید و روز عید روی اجاق می گذاشت همراه با هوای تازه نوروز بوی خوش دلمه در فضا می پیچید .یادش به خیر
--------------------------------------------------------------------------------
سفره هفت سین :
سنبل : سونبول ، یازین یئتیشمه سینی خبر وئره ن
سبزه : گؤی ، ایلین شادلیقی صفاسی
سرکه : سیرکه ، شراب یئرینه سفره یه دوزولور خوشلوق نیشانی
سمنو : سه مه نی ، خیربرکت و نعمت نیشانی
سیر : ساریمساق ، سوفره نین آجانی ، بیلریک کی ساریمساق قارین قورساغی میکروبلاردان تمیزلر
سماق : سوماق ، یاشامین آغیز دادی
سیب : آلما ، سئویب سئویلمه ک نیشانی
سنجد : ایده ، یاشاماق سئویلمه ک یاشاییش نیشانی
سکه : دمیر پول ، برکت و وارلی لیق
آینه و شمع : آیناینان موم ، ایشیقلیق نیشانی
تخم مرغ : یومورتا ، دوغوب دوغولماق آرتا گلمه ک نیشانی
اسپند : اوزه رلیک ، پیس گؤزدن ساخلانماق نیشانی
کتاب آسمانی : الله هین کیتابی ، اینانج و ایمان نیشانی
ماهی قرمز : قیرمیزی بالیق ، یاشاماق و شادلیق گؤزللیق نیشانی

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 18:6  توسط مجید  | 

دامار : رگ - داد : مزه - بالیق : ماهی


دامار : رگ

دامارلاری قوروماق : خشکش زدن

دامارین اله گتیرمک : نقطه ضعف کسی را پیدا کردن

دامارا باخیب قانین آلماق : به حال و احوال کسی نظر کردن و سپس عمل کردن

دامارینی تاپماق : رگ خواب کسی را پیدا کردن

داماری بوش : آدم ضعیف

داماری نحس : لجوج

دامارینا یاتماق : مورد پسنش واقع شدن

دامارسیز : بی غیرت

دامارینا دوشمک : روی دنده لج افتادن

داد : مزه

داد : مزه ، طعم

دادینا باخماق : مزه اش را چشیدن

داد آلماق : لذت بردن

دادسیز : بی مزه

دادسیزلیق : بی مزه گی

دادلاندیرماق : با مزه کردن

دادلی لیق : خوشمزه گی

داد وئرمک : مزه دادن

دادیزدیرماق : چشاندن

دادیلماق : چشیده شدن

دادیملیق : به اندازه ای که مزه اش چشیده شود

دادمالی : قابل چشیدن

---------------------------------------

سؤزلوک س

ساللانا - ساللانا : آرام آرام ، خرامان

ساییر - باییر : حرفهای بی منطق

سه پمه - دؤشورمه : پراکنده و جمع کردن

سس - سسه وئرمه ک : هم صدائی کردن

سس سیز - سمیر سیز : بی سر و صدا

سس سیز - کوی سوز : بدون های و هوی

سن لی - من لی : خودمانی و خصوصی

-----------------------------------------------

بالیق : ماهی

بالیق : ماهی

بالیق اوتان : مرغ ماهی خوار

بالیق قولاغی : گوش ماهی

ایلان بالیغی : مارماهی

اوزون بورون : ماهی خاویار

شور بالیق : ماهی دودی

خاشام بالیغی : ماهی سفید

سیف بالیغی : ماهی سوف

قیزیل بالیق : ماهی سفید

ناققا بالیق : گربه ماهی

دورنا بالیغی : اردک ماهی

بالینا : وال ، نهنگ

بالیق پولو : فلس ماهی

بالیق اونو : آرد ماهی

بالیق کوروسو : اشپل ماهی

بالیق یومورتاسی : تخم ماهی ، اشپل

بالیق کؤرپه سی : نوزاد ماهی

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 18:1  توسط مجید  | 

آپارماماق


آپارماماق

در حالت ماضی بعید
آپارمامیشدیم : نبرده بودم
آپارمامیشدین : نبرده بودی
آپارمامیشدیر ( آپارمامیشدی ): نبرده بود
آپارمامیشدیق ( آپارمامیشدوخ ) : نبرده بودیم
آپارمامیشدیز : نبرده بودید
آپارمامیشدیلار : نبرده بودند
*

آپارماماق : نبردن

آپارمیرام : نمی برم
آپارمیرسان : نمی بری
آپارمیر : نمی برد
آپارمیریق ( آپارمیروخ ): نمی بریم
آپارمیرسیز : نمی برید
آپارمیرلار : نمی برند
آپارمادیم : نبردم
آپارمادین : نبردی
آپارمادی : نبرد
آپارمادیق ( آپارمادوخ ) : نبردیم
آپارمادیز : نبردید
آپارمادیلار : نبردند
آپارمییاجاغام ( آپارمییاجایام ، اپارمییاجام ) : نخواهم برد
آپارمییاجاقسان ( آپارمییاجاخسان ) : نخواهی برد
آپارمییاجاق ( آپارمییاجاخ ) : نخواهد برد
آپارمییاجاییق ( آپارمییاجاغوخ ) : نخواهیم برد
آپارمییاجاقسیز ( اپارمییاجاخسیز ) : نخواهید برد
آپارمییاجاقلار ( آپارمییاجاخلار ) : نخواهند برد
*

آپارماق : برده

آپاریرام = می برم
آپاریرسان = می بری
آپاریر = می برد
آپاریروخ ( آپاریریق ) = می بریم
آپاریرسیز = می برید
آپاریرلار ( آپاریللار ) = می برند
آپاردیم = بردم
آپاردین = بردی
آپاردی = برد
آپاردوخ = بردیم
آپاردیز = بردید
آپاردیلار = بردند
آپارمیشدیم = برده بودم
آپارمیشدین = برده بودی
آپارمیشدی = برده بود
آپارمیشدوخ = برده بودیم
آپارمیشدیز = برده بودید
آپارمیشدیلار = برده بودند
آپاراجاغام ( آپاراجایام) = خواهم برد
آپاراجاخسان ( آپاراجاقسان ) = خواهی برد
آپاراجاخ ( آپاراجاق ) = خواهد برد
آپاراجاغوخ ( آپاراجاییق ) = خواهیم برد
آپاراجاقسیز ( آپاراجاخسیز ) = خواهید برد
آپاراجاخلار ( آپاراجاقلار ) = خواهند برد

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:57  توسط مجید  | 

آتا : پدر- آشاغی : پایین - آغ : سفید - آغیل : عقل - آغیز : دهان - آرخا : پشت - آغیر : سنگین - آیاق :


آتا

آتا : پدر

آتا اوجاغی : دودمان پدر ، خانه پرخاطره پدر

آتا ائوی : خانه پدر

آتا بیر : فرزندان یک پدر

آتا بسته یی : بالش پدر ، مهمان رفتن دختر بعد از زایمان به خانه پدر

آتادان قالما : ارث پدر

آتالیق : پدرانه

آتالیق : ناپدری

آتا سیز : بی پدر ، یتیم

آتاسیز لیق : بی پدری ، یتیمی

آتا - بابا : اجداد و نیاکان

*


-----------------------------------------------

آشاغی : پایین

آشاغی باش : پائین دست
آشغی دا : در پائین
آشاغی دان : از پائین
آشاغی داکی : در پائین ، آنچه که در پائین است
آشاغی دوشمک : پائین افتادن ، در کاری تنزل کردن
آشاغی یا سالماق : به پائین انداختن
آشاغی لاشماق : پائین آمدن
آشاغی لاتماق : پائین آوردن
آشاغی ائله مک : پائین کردن
باشینی آشاغی ائله مک : موجب سرافکندگی شدن
آشاغی دان یوخاری یا : از پائین به بالا
آشاغی یا ساتماق : به قیمت پائین تر از ارزش فروختن
*

---------------------------------------

آغ : سفید

آغ آلما : سیب سفید
آغارتماق : آق ائله مک
آغ باش : سفید موی
آغ ساققال : ریش سفید
آغ بیرچک : گیس سفید
آغ بیرچکلی: گیس سفید
آغ تورپاق: خاک آهکی
آغ تیکان : خار شتر
آغ چیل : سفید و سیاه ، مایل به سفید
آغجا : سفید ، نام دختر
آغ سو : آب مرواید چشم
آغ سو گتیرمک : مبتلا به بیماری آب مروارید در چشم شدن
آغ سؤیود : صنوبر
آغ شین : سفید روی
آغ قیزیل : طلای سفید
آغ گون : روز خوش
آغ گونه چیخماق : خوشبخت شدن
آغ لیق : سفیدی
*

-------------------------------------

آغیل : عقل

آغیللی : باهوش
آغیل سیز : بی عقل
آغیل سیزلیق : بی عقلی
آغلینا چاتماق : به فکرش رسیدن
آغیلا باتماز : نا معقول
آغیلا گلمه ز : چیزی یا اتفاقی که به فکر نمی رسد
آغلی باشیندا : آدم عاقل
آغیلی آزماق : عقل از سرپریدن
آغلینی چاشماق : گمراه شدن
آغلی که سمه ک : با عقل جور درآمدن
آغیل که سه ن : قابل فهم و منطق
آغیل لاشماق : سر عقل آمدن
آغیل لاندیرماق : سر عقل آوردن
آغیل ائتمه ک : به موقع عقل به خرج دادن
آغیل سیز لاشماق : کم عقلی کردن
آغلینی آپارماق : یکی را عاشق خود کردن
آغیل اؤرگه تمه ک : به کسی کاری یا روشی را یاد دادن
آغیل دیشی : دندان عقل
آغیللی کاماللی : با هوش و بامعرفت
آغیللی باشلی : باهوش و عاقل
*

----------------------------------------

آغیز : دهان

آغزی آچیق : آدم احمق
آغزی آچیق قالماق : از تعجب دهانش باز ماندن
آغزی اودلو : کسی که زبانی آتشین و خشمگین دارد
آغزی ایری : دهان کج
آغزی بوتون : راز نگهدار
آغزی بوش : دهن لق
آغزی پوزوق : آدم بد دهن
آغزی جیریق : دهن لق
آغزی سولانماق : دهنش آب افتادن
آغزی کسرلی : کسی که حرفش نفوذ زیادی دارد
آغزی گئن : دهان گشاد
آغزی گؤیچه ک : آدم پرحرف غیبت کننده این و آن
آغزی نه دیر ؟: جراتش کو
آغزی وار دیلی یوخدور : کسی که خیلی مظلوم است و حرفی نمی زند و از خود دفاع نمی کند
آغزی هرزه : بد دهن
آغزی یاوا : آدم بددهن بی نزاکت
آغزینا سؤز آتماق : توی دهن کسی حرف گذاشتن ، حرف یادش دادن
آغزینا گتیرمه ک : به زبان آوردن
آغزیندا بؤیومه ک : وقتی یک دفعه حرف ناراحت کننده ای می شنوی و دهانت غذائی است و دیگر نمی توانی قورت بدهی
آغزینا قده ر : لبالب
آغزیندان سؤز آلماق : از دهان کسی حرف گرفتن
آغزیندان قاچیرتماق : سخنی را که نباید بگوید از دهانش در آمدن
آغزینی ایمه ک : به کسی دهان کجی کردن
آغزینی بوزمه ک : با حرکات دهان اظهار نارضایتی کردن
آغیزسیز : کم حرف
آغیزلاشما : مشاجره و دشنام
آغیزلیق : افسار
آغیزلارا دوشمه ک : سر زبانها افتادن
آغیزدان ایتی : حراف ، وراج
آغیزدان ائشیتمه : خبری را از زبان کسی شنیدن
آغیز دادی : مزه دهان
*

--------------------------------------------

آرخا : پشت

آرخا – آرخایا : پشت به هم
آرخا به آرخا : نسل در نسل
آرخادا بوراخماق : گذشتن از چیزی
آرخا چئویرمه ک : قهر کردن
آرخادا قالماق : عقب ماندن
آرخادان باخماق : از پشت سر مواظب بودن
آرخاسیندا دورماق : از کسی حمایت کردن
آرخادان وورماق : از پشت سر خنجر زدن
آرخاسی کسیلمه ک : قطع شدن و پایان یافتن چیزی
آرخاسی یئره گلمه ک : شکست خوردن و از پا افتادن
آرخاسی یئره گلمه ز : شکست ناپذیر ، کسی که از تلاش خسته نمی شود
آرخاسی اولماق : پشتیبان داشتن، ادامه داشتن
آرخاسیز : بدون حامی
آرخاسینا دوشمه ک : دنبال کاری یا چیزی را گرفتن
آرخاسینداکی : پشت سری
آرخاسینی یئره گتیرمه ک : کسی را مغلوب کردن
آرخالانماق : متکی بودن به کسی یا چیزی
آرخالی : کسی که پشتیبان و حامی دارد
آرخاسی جا : به دنبال کسی
*

----------------------------------------

آغیر : سنگین

آغیر : یواش ، آهسته
آغیر : سخت و پرزحمت
آغیر : عمل سخت و خسته کننده
آغیر آدام : آدم موقر و متین
آغیر ال : دست بدون خیر
آغیر ائشیتمک : خوب نشنیدن گوش
آغیر ائشیدن : آدمی که گوشش خوب نمی شنود
آغیر اوتورماق : سنگین و متین نشستن
آغیر ایش : کار سخت
آغیر ته رپه شمه ک : کند حرکت کردن
آغیر خبر : خبر تلخ
آغیر قار : برف سنگین و زیاد
آغیر گلمه ک : تحملش سخت بودن
آغیرلانماق : سنگین شدن
آغیرلاتماق : سنگین کردن
آغیرلیق : سنگینی و متانت
آغیرلیق باسماق : دچار کابوس و خوف شدن
آغیر هاوا : هوای دلگیر
آغیر یوک : بار سنگین
آغیر یوخو : خواب سنگین
*

---------------------------------------------

آیاق : پا


آیاق : پا
آیاق آلتی : زیر پا
آیاق آلتینا سالماق : تحقیر کردن کسی
آیاق اوستو : سرپا
آیاق اوسته قالماق : سرپا ماندن
آیاق ایزی : رد پا
آیاق توتماق : پا گرفتن
آیاق داشی : سنگ پا
آیاق دان سالماق : از پا انداختن
آیاق قابی : کفش
آیاق دیره مه ک : پافشاری کردن
آیاق ساخلاماق : توقف کردن
آیاق قویماق : وارد شدن ، پا به خانه یا جائی گذاشتن
آیاغا دولاشماق : مزاحم و پاگیر بودن
آیاق یالین : پا برهنه
آیاقینا چاغیرماق : به حضور طلبیدن
آیاغا قالخماق : به احترام کسی از جا بلند شدن
آیاغا دؤشنمه ک : به پای کسی افتادن
آیاقلاماق : لگد مال کردن
آیاق لاندیرماق : تحریک کردن کسی
آیاقلارینی اوزالتماق : پاهایش را دراز کردن و نشستن
آیاق یولو : توالت
آیاق آچماق : پا گرفتن
آیاق آچما : پاگشا
آیاق آشما وئرمه ک : جشن پاگشا دادن

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:55  توسط مجید  | 

آ


آت : بیانداز
آتا : پدر
آتالیق : پدر خوانده
آتماق : انداختن
آتیلماق : پریدن
آج : گرسنه
آجلیق : گرسنگی
آجالماق : گرسنه شدن
آجی : تلخ
آجی : درد
آچیلماق : باز شدن
آچماق : باز کردن
آختارماق : جستجو کردن
آخماق : جاری شدن
آد : اسم
آداخلی : نامزد
آددیم : قدم
آرا : وسط
آرامجیل : وسطی
آرپا : جو
آرخ : جوی
آرخایین اولماق : مطمئن شدن
آرواد : زن
آرواد - اوشاق : اهل و عیال
آریق : لاغر
آریقلاماق : لاغر شدن
آز : کم
آزالماق: کم شدن
آسلاماق : آویزان کردن
آسقیرماق : عطسه کردن
آشاغا : پایین
آغ : سفید
آغارماق : سفید شدن
آغارماق : پریدن رنگ
آغاج : درخت
آغریماق : درد کردن
آغلاماق : گریه کردن
آغلاشماق : دسته جمعی گریه کردن در مجلس عزا
آغیر : سنگین
آلتی : شش
آلتی مین : شش هزار
آلجاق : کوتاه
آلن : پیشانی
آلما : سیب
آلما : نگیر
آلماق : گرفتن
آنلاق : فهم
آنلاقسیز : نفهم
آنلاماق : فهمیدن
آیاق : پا
آیاقیالین : پا برهنه
آیری : جدا
آیریلماق : جدا شدن
آییرماق : جدا کردن
آی : ماه
آینور : مهتاب
آیی : خرس
آییلماق : بیدار شدن
آییلتماق : بیدار کردن
آییق : بیدار

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:51  توسط مجید  | 

ائو : خانه


ائو : خانه

ائو : خانه
ائو آدامی : اهل خانه
ائو ائشیک : خان و مان
ائو ائشیک صاحابی اولماق : خان و خانواده تشکیل دادن
ائو تؤکمک : خانه تکانی کردن
ائو جیل : کسی که به خانه اش علاقه دارد
ائو دولوسو : پر
ائوسیز : بی خانه
ائوسیزلیک : بی خانه بودن
ائولی : متاهل
ائو ییخماق : خانه خراب کردن
ائوی ییخیلمیش : خانه خراب
ائو ییه سی : صاحب خانه
ائو آروادی : زن خانه دار
ائو قیزی : دختر مجرد در خانه
ائوی باشینا گؤتورمک : خانه را بوی سرش گذاشتن ، سر و صدای زیاد کردن
ائودن چیخماق : قهر کردن
ائوجیک : خانه کوچک ، نام بازی بچه ها
ائو ایشی : کارهای خانه
ائو ایچی : وسایل داخل خانه

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:49  توسط مجید  | 

ایلان = مار -ایت=سگ-ایش : کار

ایلان = مار
ایلان = مار
ایلان آغیسی = زهر مار
ایلان اوینادان = مارگیر
ایلان چالماق = مارگزیدن
ایلان بالیغی = مار ماهی
ایلان مه له ین =- گرمای شدید
ایلان دیلی = کورامال
ایلان جیق = مار کوچک
ایلانلی= محلی که مار زیاد دارد
ایلان چالان = مارگزیده
ایلان آغزیندان قورتارماق = از خطر نجات دادن
ایلان کیمی = مانند مار
ایلان وورموش کیمی = مانند مار گزیده
*
------------------------------------

سؤزلوک - ایت

ایت : سگ
ایت میلچه یی : مگس سگ ، کنایه از آدم سمج
ایت آریسی : سگ مگس
ایت بورنو : گل نسترن
ایت بوغان : یک نوع گیاه سمی ، پیاز سگ
ایت اوزومو : انگور سگ ، سیاه دانه
ایت دیرسه یی : گل مژه
ایت خییاری : هندوانه ابوجهل
ایت گونونده یاشاماق : زندگی سگی داشتن
ایت لیک : بد خلقی
ایت باز : نگهدارنه و دوستدار سگ
*

سؤزلوک - ایش

ایش : کار
ایش گؤرمه ک : کار کردن
ایش آچماق : مشکل به وجود آوردن
ایش آراسی : بین ساعت کار
ایش آشیرماق : کاری را درست به انجام رساندن
ایش اوستونده : سر کار
ایش اوستونه قویماق : یکی را سر کار گذاشتن
ایش ایشله مک : نقشی را بازی کردن
ایش چیخارتماق : مشکل یا مشئله ای به وجود آوردن
ایشی دوزه لمه ک :کارش درست شدن
ایش سیز : بیکار
ایش قاریشدیرماق : کار را بر هم زدن
ایش گوج : کار و بار
ایش گؤره نین دیر : کار متعلق به کسی است که انجامش می دهد
ایشه چکمه ک : به کار کشاندن
ایش واختی : زمان کار
ایش باشی : سر کار
ایشدن قویماق : مزاحم کار کسی شدن
ایشه پل وورماق : به هم زدن کاری
ایش تاپشیرماق : به کسی کاری را سپردن
ایش اوزاتماق : طول دادن کار
ایش باشارماق : کاری را درست انجام دادن
ایشی اولماق : کار داشتن
ایش قورتارماق : کار را تمام کردن
ایش سیز قالماق : بدون کار ماندن
ایشینه گامه ک : به کارش آمدن
ایش یئریتمه ک : کاری را پیش بردن
ایشینی بوشلاماق : کارش را رها کردن
ایشی دوشمه ک : به کمک کسی احتیاج داشتن
ایشه یاراماق : به درد انجام دادن کاری خوردن
ایش کورلاماق : خراب کردن کار
ایش کورلایان : خراب کننده کار
ایشدن دوشموش : از کار افتاده

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:46  توسط مجید  | 

اوز : چهره


اوز : چهره

اوز : چهره ، صورت
اوزو آغ : روسفید ، سفید رو
اوز آغلیقی : روسفیدی
اوز - اوزدن اوتانماق : شرم حضور ، خجالت کشیدن از روی کسی
اوز - اوزه : رو در رو
اوز به اوز : رو در رو
اوز به اوز اولماق : رو در رو شدن
اوز توتاماق : رو گرفتن
اوز چئویرمک : روگردان شدن ، پشت کردن به کسی
اوزدن اوخوماق : از روی چیزی متن یا کتاب یا...خواندن
اوزدن ایراق : دور از روی شما ، وقتی می خواهیم یک موضوع چندش آور یا ترسناک یا فاجعه بار را تعریف کنیم می پگوئیم
اوزدن کئچمه : سطحی
اوزده : به ظاهر
اوزده : در رو ، در چهره
اوزسوز : پررو
اوز قویماق : رو آوردن ، حرکت کردن به طرف
اوز گؤز : صورت ، قیافه
اوز به گؤز اولماق : رودر رو شدن

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:43  توسط مجید  | 

اوروشلوق : ایام ماه رمضان


اوروشلوق : ایام ماه رمضان

اوروشلوق : ایام رمضان ، ماه رمضان
اوروشلوغا قاباق گئتمه ک : یک یا چند روز قبل از رسیدن ماه رمضان روزه گرفتن را شروع کردن
اوروج : روزه
اوروج آغیز : دهان روزه
اورج توتماق : روزه گرفتن
اوروج یئمه ک : روزه خوردن
اوروج سیندیرماق : روزه را شکستن ، روزه را با خوردن یا نوشیدن و .. باطل کردن
اوروج توتان : روزه دار ، روزه گیرنده
تاباق اوروجو : روزه کله گنجشکی
ایفطار : افطار
اوباشدان چاغی : وقت سحری
اوباشدانلیق : غذائی که وقت سحری خورده می شود
ایمساک : وقتی که مدت کمی با اذان صبح مانده و باید دست از خوردن کشید
اوباشدان دوواسی : دعای وقت سحری ، اللهم انی اسئلک
واجیب اوروج : روزه واجب
موسته حب اوروج : روزه صواب
ایفطار دوواسی : دعای هنگام افطار، ربنا
احیا گئجه لری : شبهای قدر
احیا ساخلاماق : شبهای قدر بیدار ماندن و به عبادت پرداختن
ایفطار اشما : باز کردن افطار ، خوردن در هنگام افطار
ایفطار قوناغی : میهمان برای صرف افطار
ایفطارا چاغیرماق : برای صرف افطار میهمان دعوت کردن
فیطره : پول.... که در شب آخر ماه رمضان به فتوای روحانی برای احسان به فقرا کنار گذاشته می شود
فیطر بایرامی : عید فطر ، روز اول شوال

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:43  توسط مجید  | 

اوخوماق : خواندن

اوخوماق : خواندن

اوخوماق : خواندن
اوخویورام : می خوانم
اوخویورسان : می خوانی
اوخویور : می خواند
اوخویوروق : می خوانیم
اوخویورسوز : می خوانید
اوخویورلار : می خوانند
اوخومورام : نمی خوانم
اوخومورسان : نمی خوانی
اوخومور : نمی خواند
اوخوموروق : نمی خوانیم
اوخومورسوز : نمی خوانید
اوخومورلار : نمی خوانند
اوخو : بخوان
اوخوماق : ترانه ، ماهنی
اوخویان : خواننده ، اهل خواندن و تحصیل
اوخوجو : خواننده
اوخودوغو : آنچه که تا به حال خوانده
اوخویوب – یازماق : یازیب – اوخوماق ، خواندن و نوشتن
اؤز – اؤزونه اوخوماق : به حال و هوای خود خواندن
قارقیش اوخوماق : به کسی لعنت و نفرین کردن
اوخوموش : باسواد
اوخوموش بیلمیش : کسی که تحصیلکرده و دانا است
اوخونماز : غیر قابل خواندن
اوخومالی : خواندنی
اوخوماماق : نخواندن
اوخومالی : خواندنی ، قابل خواندن

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:42  توسط مجید  | 

او : او ، ضمیر سوم شخص مفرد ، اشاره به دور


او

او : او ، ضمیر سوم شخص مفرد ، اشاره به دور
او کیشی : آن مرد
او بیری : آن دیگری
او بیریسی : آن دیگری
اوبیری دونیا : آن دنیا ، دنیای آخرت
او بیرسی گون : پس فردا
او حالدا : در آن حال
اوساهات : همان لحظه
او گون : آن روز
او دؤنه : آن وقت
اوردا : آنجا
اوندا : در آن
اونا گؤره : به خاطر آن
او واخت : آن وقت
او واختدان : از آن وقت
او قدیر : آن اندازه
او گون : آن روز
او کی : آنکه
او تای : آن طرف
او سؤز : آن حرف
اونون : مال او
اونا : به او
اوننان : با او
اوندان : از او
اوندا : پیش او
اونون یانیندا : پیش او
اونا یاخین : نزدیک به او

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:41  توسط مجید  | 

اوج : نوک ، سر


اوج : نوک ، سر

اوج : نوک ، سر
اوج - اوجا : سر هم
اوجو وار بوجاغی یوخ : بی انتهاست
اوج سوز بوجاق سیز : بی انتها
اوج سوز : بی انتها
اوج - اوجا گلمک : هم اندازه بودن
اوج -اوجا گتیرمک : لبه دو چیز را به همدیگر رساندن ، کنایه از کاری را به زحمت به انجام رساندن
اوج بوجاق : گوشه کنار
اوجلوق : سر قلم
اوجونو آچماق : سر دسته ای را باز کردن
اوجلو : نوک دار ، راس دار
اوجو بیز : نوک تیز
اوجونو ایتیرمک : سررشته را گم کردن
اوجوندان یاپیشماق : برای کمک از یک گوشه کاری گرفتن

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:40  توسط مجید  | 

اوره ک : قلب ، دل


اوره ک = دل ، قلب

اوره ک : قلب ، دل
اوره ک ائله مک : جرات کردن
اوره ک باغلاماق : دل بستن
اوره ک بولانماق : حالت تهوع دست دادن
اوره ک دن : از ته دل
اوره ک دولوسو : از ته دل
اوره ک سیخان : دلگیر
اوره ک سیز : ترسو
اوره ک قیزدیرماق : دلگرم شدن
اوره ک لنمک : قوت قلب یافتن
اوره ک لی : نترس
اوره ک وئرمک : دل و جرات دادن
اوره ک یاخان : دلخراش
اوره ک آچان : دل شاد کننده
اوره ک اسمک : لرزیدن دل
اوره ک اوزولمک : از ترس بی تاب و ناراحت شدن
اوره ک ایسته ین : دلخواه
اوره ک پارتلاماق : از ترس زهره ترک شدن
اوره ک داغلاماق : دل کسی را کباب کردن
*
بو سؤزلوکو ده محرم منصوری زاده گؤنده ریب
اوره ک داشلیق : سنگدلی ، بی رحمی

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:40  توسط مجید  | 

اویون : بازی ، کلک ، نقش


اویون : بازی ، کلک ، نقش

اویون باز : حقه باز ، کلک باز

اویون بازلیق : حقه بازی کردن

اویون بازلیق ائله مه ک : بازی درآوردن ، حقه بازی کردن ، سردرگم کردن

اویون توتماق : بازی درآوردن

اویون چیخارتماق : مسخره بازی درآوردن

اویونا گیرمه ک : وارد بازی شدن

باشا اویون آچماق : کار دست کسی دادن

اوشاق اویونو : بازی کودکانه

اویناماق : رقصیدن

اویون هاوالاری : آهنگ های رقص

اویونجاق : اسباب بازی بچه ها

اویونجاق ائله مه ک : دست انداختن

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:38  توسط مجید  | 

ال دست


ال – آیاق ، بیزیم دیلیمیزده
ال – آیاغا دوشمک : دستپاچه شدن
ال – آیاغا دولاشماق : مزاحم شدن
ال – آیاغی سوست لاشماق : از کاری مایوس شدن
ال – آیاغی یئردن اوزولمک : دستش از همه جا کوتاه شدن
ال – آیاغینی ایتیرمک : دست و پایش را گم کردن
ال – آیاغینی باغلاماق : مانع کار کسی شدن
ال – آیاغینی بیر یئره ییغماق : سر و سمان دادن کاری
ال – آیاغی کسیلمک : قطع شدن رابطه
ال – آیاغینی کسمک : قطع رابطه کردن
ال – آیاقدان دوشمک : خیلی خسته شدن
ال – آیاغا دولاشان : کسی که دست و پا گیر است
ال – آیاغی باغلی : کسی که برای انجام کاری مانعی سر راهش است
ال – آیاغینی توپلاماق : دست و پایش را جمع کردن و مشغول کار خود شدن
ال – آیاقدا اولماق : تدارک دیدن کاری
ال – آیاقدا قالماق : زیر دست و پا ماندن
ال – آیاغی سویوماق : از انجام کاری دلسرد شدن

Friday, August 15, 2008

اکمه : کشت

اکمه : کشت
اکمک : کاشتن
اکینه جک : مزرعه
اکیبب بیچمک : کاشت و برداشت
اکیب بیچن : کشاورز
اکین بیچین : کار کشاورزی
اکیش : روش کاشت
اکیلمک : کاشته شدن
اکیلی : کاشته شده
اکیلمیش : کاشته شده
اکین : کشت
اکین آلتی : زمین زیر کشت
اکین چی : کشاورز
اکینچی لیک : کار کشاورزی
اکین واختی : وقت کشت
اکین یئری : زمین زراعی
اکینه باخان : کسی که مراقب کشت است

Friday, September 28, 2007

ال : دست

ال : دست
ال آلتی : یواشکی ، پنهانی
ال اوز یویان : دستشوئی ، جائی که دست و صورت را آنجا می شویند
ال اوستو : روی دست ، با عجله
ال بیر : همدست
ال بیرلیک : همدستی
الجه ک : دستکش
ال چاتان : نزدیک ، در دسترس
ال چاتماز : غیر قابل دسترس
ال چاتماق : دسترسی پیدا کردن
ال له شمه : تلاش
ال له شمه ک : تلاش کردن
ال له مه مه : نوازش
ال له مه ک : دست زدن ، دست کشیدن ، نوازش کردن- مورد بررسی قرار دادن
ال له نمه ک : با اشاره دست صدا کردن
اله سالما ق : دست انداختن ، سربه سر کسی گذاشتن
ال وئرمه ز : به کار نمی آید ، دست نمی دهد
ال وئرمه ک : با کسی به منظور سلام و دوستی دست دادن
الی آچیق : سخاوتمند
الی آچیقلیق : سخاوتمندی
الی آشاغا : فقیر
الی آشاغی لیق : فقر
ال آغیر : کسی که محکم میزند . کسی که شگون بد دارد
الی اوزون : دست دراز
ال اوزونلوق : دست درازی
الی اگری : دزد ، کسی که دستش کج است و چیزی را از روی مرض برمیدارد
الی ایری : دزد
الی ایری لیک : دزدی ، دزد بودن کسی
الی بوش : دست خالی
الی بوشلوق : دست خالی بودن
الی یالین : دست خالی
الی یونگول : کسی که شگون خوب دارد
ال آیاق سیز : بی دست و پا ، دست و پا چلفتی
ال ساخلاماق : دست نگه داشتن
الدن وئرمه ک : از دست دادن
الدن گئتمه ک : از دست رفتن
الی سینمیش : دست شکسته

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:37  توسط مجید  | 

گل لاله عباسی = گول ساباح

گل لاله عباسی = گول ساباح












گل لاله عباسی = گول ساباح

اکین گوله وه ری

die Kornblume = گل گندم ، اکین گوله وه ری

بومادران

der Beifuß = بومادران



بومادران = بوی مادران ، علف هزار برگ



بومادرانین گؤزل خوش یاشیل ، بوللو و نارین یارپاقلاری واردیر. گوللری آق نارین و بیر - بیرینین یاخینیندا دیر.



بومادران مین درده داوا ساییلیر. بو بیتکی اؤز - اؤزونه بیتیر













+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:25  توسط مجید  | 

دورو سو: آب تمیز زلال


سو = آب - ایکیمینجی بؤلومو - ماحمیت به ی دن
یاغار سو: آب باران
قابار سویو: آب تاول.
اوچار سو: آبی که تبخیر شود
یارا سویی: آبی که از زخم تراوش می کند
قاینار سو: آب جوش
باتار سو: آبی که در زمین فرو می رود
قاخار سو: کف آب
دالغین سو: آب مواج، لپه لی سو
اییلی سو: آب بودار، آب غیر قابل شرب
ایشته ک سو: آبی که برای کارهای ساختمانی و ... باشد
سووات: ساحل رودخانه یا دره
سووا دوشمه ک: به آب افتادن، در حوض و یا چاله ای استحمام گرفتن
سوجوق: خیس، زمین همیشه خیس
پینار سویو: آب معدنی
سو بوغو: بخار آب
سولاق: مسیر رود، رودخانه
سودور: آبسه
سودوک: ادارار
زینه: آب باریکه
آرار سو: آبی که از لحاظ شرعی قادر به پاک کردن باشد.
آری سو: آب پاک
دورو سو: آب تمیز زلال

پارلاق سو: آب شفاف درخشان
 
بولانمیش سو: آب آلوده
گوز سویو: اشک
دوزلو سو: آب شور
سوقوشو: مرغابی
سو ایتی: سگ آبی
قاتی سو: آب غلیظ، آب مضاف
یونگول سو: آبی که براحتی قابل شرب است
آغیر سو: در موقع خوردن گلو را اذیت می کند.
سووارلی: اسم مکانی در چاراویماق
پیر سویو: آب اجاق
قاچار سو: آب صافی که جلوی سیل حرکت می کند مخصوصا سیل تابستان
سو داغارجیغی: تانکر آب
سوجاق: آبکی
ایستی سو: آب گرم
ایلیق سو: آب ولرم
قار سویو: آب برف
یاغیش سویو: آب باران
قان سو: آبی که از گرم بودن قابل شرب نباشد.
اوزو سولو: آبرومند
سو قاینا: آب پز ، یومورتا سو قایناسی)
قیزیل گول قایناسی : جوشانده گل محمد
سو سوواران: آبیاری کننده مزارع
سوچو: مسئول تقسیم آب
سو باتماسی: فرو رفتن آب
سو دوشمه ک: اوره گینه سو دوشوب، دور نافش را آب گرفته
سو شاریلتی سی: صدلی شر شر آب
سوسورماق: ؟
سو باسما: آب گرفتگی
سو قالخما: مد
سو یاتما: جزر
سوموش: کوزه آب
سوپارلا: اسم دختر
سوباشی: سر چشمه آب
سوناق: جایی که آب می جوشد، کهریز، قنات
سوداق: آبدان، چایدان، کتری
سوبار: سد آب
سوجول: هیدروفیل
آی سودا: اسم دختر
سوداگول: اسم دختر
سوماج: سو دوغراماسی، نانی که در آب خیسانده و خورده شود
سومار: مشک آب
سوقیزدیره ن: آبگرم کن
سو چیچه یی: آبله مرغان
سو آرییه ن: تصفیه کننده آب
سولو اکین: کشت آبی
قورو اکین: کشت دیم
سولو بوغدا: گندم آبی
سوجاق: منبع آب
دورموش سو: آب راکد
دونموش سو: بوز، یخ
سو آخی سی: جهت جریان آب
سو ساپی: اشعه آب
سوباسان: غریق دؤیوش
سو یارانی: شناور جنگی
آزسو: آذر نژاد
تورک سو: ترک نژاد
سوگوج: برقابی
سوآش: سوواش، سولو آش، سوپ
زیغلی سو: آب گل آلود
اویدوروجو سو: مسکر مایع سو
سووارماق: آب دادن مزارع و چمن
سو قویوسو: چاه آب
آخار: سیال
آخارلیق: سیالیت

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 17:5  توسط مجید  | 

واژگان و لغات( سزلر) تركي2


دورو زلال سیرتیق پررو
دورغون راکد قیرتیق بریده
گئرچک حقیقی آدئر کنارم
دوزگون صادق هادئر مراقب
آدا جزیره اوس عقل
قارتال شاهین آددیم قدم
قارقیش نفرین ایز ردپا
توغان شاهین ایچ اندرون
دیبسیز بن بست امک کار
بشکسته سینما ایقاق خبرچین
گوزلوک عینک سوز حرف-خبر
آرخ نهر تورغای هدهد


برچسب‌ها: آموزش زبان ترکی آذری و استانبولی
+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 16:53  توسط مجید  | 

اَزگین نارا خاش اُلماز



    زویوردوم, دالی گئچدین, قُرخما, قاردا داش اُلماز

    قدیمنَن  دوز  دییپلَر  ,  دوشَنَه  یُلداش  اُلماز

 

    هاردان گَلیپ؟ هارا گِئدیر؟ آخئ بِ لَه چُخ تَلَسیر

    سَن اُلمییَن جُک دیمَه , دؤرانا بیر باش اُلماز

 

    اَنار سوئو ایچیردین , گؤردوم , گؤلومَه دوشدو

    خواهیشیمَه دیدین ک , اَزگین نارا خاش اُلماز

 

    دوزدو  دونیا صغیردی ,   آمّا باخ گؤر اُت اُتدور

    حَلَه  دَ  ک  حَلَه  دِ  ,  بیتُؤی ییرمی یاش اُلماز

 

    کاغاذا آدئن یازئپ  ,  بارماغان  دُلویاردئم

    ووسعوم چاتمئر , باغئشلا , بو ئوزوگَه قاش اُلماز

 

    دیمیرَم کاش قالِیدئن , اَیاغیما یانِیدئن

    دونیا تَرکئن قئلانئن , دُداغئن دا کاش اُلماز

 

    گِئچَن گونَه دُنوش یُخ , آغلاماخ یُخ , گولوش یُخ

    سایماسئزلئخ اُرگَنَن , دیلین دَ پَرخاش اُلماز
 

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 16:49  توسط مجید  | 

سایخاش


ده نیز سؤزلو ایدی

آرادا بیر اسکی دوستلوق

سورغوم:وارلیق , یوخسا یوخلوق؟

ده نیز کدرلی قارامتیل ایدی

وهم لی هم قورخولو ایدی

ساحیل سوسقون

ساحیل سایخاش

ده نیز بیر اؤلموش بالیغی

دالغالار ایلا ساحیله گتیردی

ایسلانمیش پاپریزیمی آلیشدیرانمادی

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 16:41  توسط مجید  | 

ترکی کلمه معناسی


کئچه نمد کوپ خم
کول خاکستر کئشیک دژبان-نگهبان
کؤل بوته کوول غار
کوک چاق کوک ریشه
کئچل بیمو کئچی بز
کولک کولاک گوزل زیبا
گزن چاقو گرک باید
گوز پائیز گیزلین نهان
گورنک مثال گؤل برکه استخر-دریاچه
گون پوست گور پر زور
گولوش خنده گولش کشتی
گیریش مدخل گلین ن.عروس

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 16:25  توسط مجید  | 

واژگان و لغات( سزلر) تركي

 تُره مه : ظهور ،بروز ،پیدایش ،پدیده

تُوره جک : مخلوق ، آفریده

سارای (فارسی) : کاخ،سرا،دربار

آنسامبل(فرانسه) : مجموعه هم آهنگ گروه آواز خوان ،تالار ،گروه ،مجموعه

سویکنمک : تکیه دادن، پشت به پشت ، لمیدن

گییرماق : آروغ زدن

 کونوللو  : داوطلب

کووره ک  : ترد ، شکننده

اوزرینده  : طبق، اساس

پوسکورمک : فوران ، پاشیدن

تهلکه : نا امنی ، خطر

سورگون : تبعید

اون گوروشو : پیش بینی

سَمیر : سر و صدا

اودک: پرداختنی ،تایید کردن

اُودَمک : پرداخت کردن، تایید کردن ،جبران ،تلافی

گرگی : پرده

گَرگین : تیره، وخیم،  سفت ،سخت ،شدید (در بین دولت ها)

فازلا(عربی) : زیاد ،افزودن،چوخ، خیلی ، بیش از حد

دوه قوشو: شترمرغ

گَرَک : باید

گَرَکمَز: نالازم ، نمی خواهد ، نباید

اَیلَنمک: خوش گذرانی، تفریح

آغیل یانا / اورتا حسابلا / آز قالدی : تقریباً ، حدوداً

آچون : دونیا

سُوی : خانواده ،طایفه ،ایل ،نسل

چاغ 1 : وقت ،زامان ،هنگام / عصر ،دوره ،دوران

چاغ 2 : سالم ،تندرستی ،سرحال

سُون : آخر ،پایان ، انتها ، نتیجه

چئشیدلی : مختلف

آرخا : پشت ,عقب ،پشت سر ،حامی ،کمک ،پشتیبان

آرخاداش : رفیق ، یار ، پشتیبان ، همکار

قیرغین : کشتار دسته جمعی ، قتل و عام

قورولتای : گردهم آیی ، کنگره ، اجتماع ، مجلس

گوزی : شمال

گونی : جنوب

باتی : غرب

دوغو : شرق

سایخاش : بی حرکت،سکوت

ساییقلاماق : هذیان گفتن

سایغی : به هوش،بیداری

دیکسنمک : جا خوردن،از خواب پریدن

اوسانماز : شکست ناپذیر

گئری : عقب

کیشیرینتی : شیه اسب

جیغیر : باریک

دیلغیر : لاغر مردنی

کهریز : قنات

طغرا : امضاء

چلنگ : دسته گل

آزغین : گمراه،منحرف

سانکی : گویا،انگار

ایسه : اگر

چاش : اریب،کج

اویور: پند،نصیحت،نظر،عقیده

سوز یوخ : البته

قورساق : معده

باغیرساق : روده

قابیرقا : دنده

بوئرک : کلیه

ارکناز : عشوه گر

ارکیویون : لوس ،نازپرورده

چئور : دایره

ده ییرمی : گرد،دایره ای

یازیلیش : خط

پئچ/سوبا : بخاری

توز ییغان : جارو برقی

سوئودوجو : یخچال

قیسقانج : حسادت

قیسقینماق : تحت فشار

قیسقی : حرارت،فشار

هیجقیریق/هیجقیرما : سکسکه

یانئیلتماج : مغالطه ، بازی با کلمات

یانیلتماق : به اشتباه انداختن

سَوَییَه : سطح،پایه،رده

آکتیوآل : ضروری،مبرم

چوزدلمک : باز کردن ،حل کردن

چوزلمک : باز شده

چوزمک : حل کردن

چولپا : خروس یک ساله

چوست/سوروتمه/لاپچئن : دمپایی

دیک باش : مغرور

سقف : تاوان ، لمپه، بان ، تاختا پوش 

قولای : آسان ، سهل ،ساده ،دردسترس، مقدر ، دم دست

قولایجا : ساده ،مناسب

اولگوج : تیغ    

اولگوج آلتیندا : زیر تیغ

قولای : آسان،راحت، رفاه

قولایجا : به سادگی

اودوش : جایزه ،برد،

اودوشلو : جایزه دار

بویلو : حامله

آنسال : ذهنی،روحی،روانی

گووَن : اعتماد،دلگرممی،اتکا،اطمینان،مباهات ،افتخار

گووَنمک : اعتماد کردن،اطمینان و افتخار کردن

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 16:14  توسط مجید  | 

فارسجادان تورکجه اؤزل سؤزلوک فرهنگ مخصوص فارسی به ترکی


 بیرینجی (آ)  اول

  ( آ )

آبان ماه  :قیروو آیی

آبپاش:    سوسپن

آبرو :    اوز

آبرومند: اوزو سولو

آبشار:   شیریلغان،چاغلایان

آب گوشت: بوز باش،پیتی

آبکش: سوزگج

آب میوه:میوه سویو

آبی : گؤی،ماوی

آتش سوزی : یانغین

آتش فشان :یانار داغ

آتش نشانی : یانغی- اود سؤندورن

اثار باستانی : اسکی قالیق

آخر : سون

آجر :  قیرمیزی کرپیج

آدامس : ساققیز

 آدرس : ایزلیم

آدم برفی : قار آدامی

آدم فضایی : اوزایلی

آدم محتاط : یاواشجیل آدام

آذوقه : زومار،یوللوق، آشار

آرام : یاواش ، دورغون ، سایخاش

آرام بخش : دینجلدیجی

آرنج : دیرسک

آزاد : اؤزگور ، ارگین

آزمایشگاه : سیناق ائوی

آسان : یالین

آسانسور : قالدیریجی

آسایش :‌ دینجلمه

آسیاب : دگیرمان

آسیمیلا شدن : اریمک

آشپز : آشچی

آشتی کردن : باریشماق

آشفته : دیدرگین ، تالواسا

آشغال : زیبیل ، آتمالی

آشنا : تانییش

آگهی : بیلدیریش

آغوش : باغیر ، قوجاق

آلودگی هوا : هاوا بیلانیغی

آمبولانس : تئز یاردیم ماشینی ، جان قورتاران

آمپول : اینه

آنالیزو تحلیل : چؤزومله مه

آواره ، بیکار : آیلاق ، باشی بوش

آویزان : ساللاق

آهسته : سایخاش ، یاواشجا

آهنگ : سارین ، هاوا

آهنگر : دمیرچی

آیین : گله نک ، دب

آینده : گله جک

-------------------------------------------

  ایکینجی(الف)  دوم

ائتلاف کردن : آنلاشماق ، بیرلشمک

ابتدا : اؤنجه ، ایلک

ابتکار : یئنیلیک

ابر : بولود

ابریشم : ایپک

ابزار : یاراق ، دیلک

ابطال : پوزما

ابلاغ کردن : چاتدیرماق

ابهام : آنلاشیلماز

اتحاد : بیرلیک

اتصال دادن : بیتیشدیرمک

اتفاق : اولانیش

اتوبان : گئن یول

اثر : ایز ، قالیق

اثر انگشت : بارماق یئری

اجتماع : توپلانتی

اجنبی : یابانجی

احترام : سایغی

احتیاج : ایستک

احساس : دویغو

احضاریه : چاغریش ورقه سی

احیاء کردن : ساملا ماق ، جانلاندیرماق

اختتامیه : قورتولوش

اختلاف : قارشیلیق ، اویوشمازلیق

اجازه ، دئم آلیش ، بوشوق

اختیاری : کؤنولجه

اخفال کردن : قورشاماق

اخلاق : تؤرل

اخیرا : بو یاخیندا ،تزه لیکده

ازدواج : ائولنمه

اداره : باخانلیق ، ایش یئری

اداره کردن : دولاندیرماق

ادامه ، دنباله : آرد ، اوزانتی

ادب : قاناجاق

ادبیات شفاهی : ائل سؤزو

ادعا : اؤز سؤزلوک

ادویه : تاملیق ، دادیم

اذیت شدن : اینجیمک

اراده : ایستنج

ارتباط : باغلانتی ، ابلگی

ارث رسیدن : آتادان چاتماق

اردیبهشت ماه : قیزاران آی

ارزان : اوجوز

ارزش : دیر

ارزیابی : دیرله مه

ارسال کردن : گؤندرمک

ارشد : ایلکین

ارره : میشار ، بوخچو

ازدحام : باساباس ، اؤیکوم

از صمیم قلب : اورکدن

از قبل : قاباقجادان ،‌اؤنجه دن

اسارت : توتساقلیق

اساس : تمل ،دوزگو، باشقی

اسباب بازی :اویونجاق ، قولچاق

استاندارد : اؤلچونلو ، دوزگو

استبداد : ایتکلیک ،زورلوق

استخر : گؤلمه جه ، چیمریک

استراحت کردن : دینجلمک

استعفا : ایشدن چیخما

استفاده کردن : قوللانماق

استقامت : دایانیش

استقبال کردن : قارشیلاماق

اسفند ماه : بایرام آیی

اسیر : توتساق ، توتوقلو

اشاره : گؤسترمه ، بئلگی

اشتباه : یالنیش ، یانلیش

اشتباه کردن ، یانیلماق

اشتراک کردن : قاتیلماق

اصلیت : کیملیک

اصول : یؤندم

اضافه : آرتیق

اضطراب : بون ،تؤکونتو

اطاعت کردن : بویون اگمک

اظهار نظر : سؤز اوزه چیخارتما

اعتباری : سایماجا

اعتراض ،قارشیلیق ، دیللنمه

اعتراض کردن : دیللنمک

اعتراف کردن : کؤنمک

اعتقاد : اینام

اعتقاد داشتن : اینانماق

افتخار : اونور

افسانه : آنیز ، اولامیش

افسرده : اؤزگونلو ، سولموش

افشا : آچیقلاما

افقی : یاتای

اقامت : دوشرگی

اقلیت : آزغینلیق ، آزینلیق

اقیانوس : تالای

اکثریت : چوخلوق

التماس کردن : یالوارماق

امتحان : سیناق

امر : بویوروق ، یارلیق

امکان ، احتمال : اولاناق

امتنماع کردن : ال چکمک

امتیاز : اوستونلوک ، اردم

امداد : یاردیم

امروزی : بوگونکو

امضا ء کردن : قول چکمک

انتخاب : سئچیم

ایستگاه : دورا ق ،دایاناجاق

انکار : دانما

اندیشه : دوشونجه

اهمیت : اؤنم

اهلی : اؤرگنمیش

انتقال : داشینما

انقلاب : دئوریم

انفجار : پارتلاییش

انقباض : ییغیلما

-----------------------------------------

  اؤچونجو (ب) سوم

با ارزش : دیرلی

 باتوجه به اینکه : بونا باخاراق

 با جرات : اورکلی ، ایگید

 باجگیر :‌ شیتیلچی

 بادبان : یئلکن

 باد بزن : یئل ووران ، یئلچی

 بادکنک : پیله مج ، سولوق

 بازار : ساتاق

 باریتعالی : اولوتانری

 باریک : تیریشگه ، دار

 بازتاب : قاییتما

 بازجو : سورغوجو

بازدارنده : دایاندیریجی

 بازداشت : توتولما ،‌یاخالانما

 بازداشتگاه : دوستاق

 بازرس : باش چکن

 بازگشت : دؤنمه ، دؤنوش

 بازنشسته : امکلی

 بازیکن : اویونچو

 باشهرت : شانلی ، آدلیم

 با عجله :تله سیک

 بافت : هؤرگو

 بافهم : آنلاقلی

 باقیمانده : آرتیق قالان

باگذشت : باغیشلایان

 بالاخره : سونوندا

 بالش : یاستیق

 بالیاقت : چیخارلی

 بامزه (شخص) : دوزلو

 باور : اینام

 باور نکردنی :‌ اینانیلماز

 باهم : بیر گه ، بیرلیکده

 باهم شدن : بیرلشمک ، قوشالاشماق

 باهوش : دوشونجه لی ، آییق ، اوسلو

 باید : گرک

 ببخشید : باغیشلایین

 ببر : توغای

 بحث : دارتیشما

 بحران : بونالیم

 بخت : یازی ، ایریس

 بختیار :‌ موتلو

 بخش : بؤلوک ، بؤلوم

 بخشنامه : گئنلگه

 بخصوص : آیریجا ، اؤزللیکله

 بخیل : قیسقانجلی

 بخیه : سیریق

 بد : پیس

 بد اخلاق : تؤرل سیز

 بدبخت : قارا گون ، اوغورسوز

 بدبین : قارامسار ، اومودسوز

 بد حال : پیس آیاقدا

 بدرقه کردن : یول اؤتورمک ـ سالماق

 بدهی : وئره جک ،اؤدونج

 برای همیشه : بیر یوللوق

 برتر : اوستون

 برتری : اوستونلوک

برشته : قیزارمیش

 برعکس : ترسینه ، ترسه سینه

 برکت : بوللوق

 برگشت : قاییدیش

 برنده : اودان ، آپاران

 بریدگی : دؤنگه

 بستر : یاتاق

 بستر رود : چایلاق

 بستنی : دوندورما

 بسته : قاپالی باغلی

 بشر دوستانه: اینسان سئور

 بعضی : بیر پارا ، بیراز

 بلا : قادا

 بلند گو : سس اوجالدان

 بن بست : چیخماز

 بنده : کؤله ، قول

 بنیانگذار : قوروجو

بوته : کول

بوسه : اؤپوجوک ، اؤپوش

بومی : یئرلی

به جا : یئرینده

به اضافه : آرتیم

 به اندازه کافی : یئترلی

 به خاطر: اوغروندا ، اوچون

 بهره : فاییز

 به عهده گرفتن : بویونا آلماق

به قول..‌:دئمیشکن

 بهمن ماه : دوندوران آی

 بی امان : آجیمادان

 بی اهمیت : اؤنم سیز

 بی تفاوت : سایماز

 بی چاره : یازیق

 بی حیا : اوتانماز،ییرتاق

 بی سرپرست : باش سیز

 بی سلیقه ، شلخته :پینتی

 بیشتر: چوخراق

 بی شرم : اوتانماز

 بی فایده : یاراماز

بی عرضه : باجاریق سیز،افل

 بی غیرت : دامارسیز

 بیکار : ایش سیز

 بیگانه : یاد ، اؤزگه

 بیمار : آلیز

 بی میل : کؤنول سوز

 بی نمک : شیت

 بیننده : باخان

 بی نهایت: اوج سوز ،

 بینوا : یازیق ، یوخسول

-----------------------------------------------

  دؤرد (پ) چهارم

پابرهنه : آیاق یالین

پادرمیانی : آراچیلیق

پارکینگ : دوروش یئری ، دورماق

پارو : کورک

پاشنه : دابان

پاک ، صادق : سایا ، دوز

پاک کردن : پوزان ، سیلگی

پاکنویس : آغارتمیش

پانسمان : ساریق

پایان : سون

پایتخت : باش کند ، شهر ، قالا

پایمال : آیاقلانمیش ، دئوریلمیش

پایه گذار : داش ـ تمل قویان

پخش کردن : یایماق ، سپه له مک

پدرخوانده : آتالیق

پراکنده : داغینیق ، داغینتی

پرتگاه : سیلدیریم ،‌ اوچوروم

پر حرف : دانیشقان

پر درآمد : گلیرلی

پرو : اوزلو

پرستو : قاران قوش

پرواز : اوچوش

پروانه : کپه نک

پروردن : بسله مک ، بؤیوتمک

پژمرده : سولموش

پژوهشگر : آختاران

پسوند : اک

پشت زمینه : آرخا پالان

پشت سر هم : دالبادال

پشتوانه : دایاق

پلک : کیپریک ، گؤز قاپاغی

پل : کؤرپو

پل معلق : آسما کؤرپو

پلنگ : قافلان ، تونقا

پلیس راه : یول پلیسی

پماد : یاغ

پمپ بنزین : یاناجاق یئری

پناه : سیغینما

پناهگاه : سیغیناجاق ،‌دالداناجاق

پنج شنبه ، سو گونو

پنکه : یئلپیک

پنهانی : گیزلیجه ، اوغرون

پوچی : بوشلوق

پودر : توز

پوسیدن : چورومک

پوشاک : گئییم

پوشیدن : اورتولو

پهن : ائنلی ، گئنیش

پهناور : گئنیش ،بوجاق سیز

پیاپی : دالبادال ، آردیجیل

پیاده : آیاقلی

پیام رسان : یامچی

پی جوئی کردن : دالینا دوشمک ، ایزله مک

پیچ خوردن پا : بورخولماق

پیچ گوشتی : بورغو

پیچ و خم : دؤنگه

پیرزن : قوجا نه نه ، قاری

پیشانی : آلین

پیشبند : اؤنلوک

پیش بینی : گورنلیک

پیش پردا خت : اؤنونج

پیشرفت : آرتیم ، ایره لیش ، گلیشمه

پیشرو : اؤنونج

پیشروی کردن : ایره لیگه گئتمک

پیشگیری کردن : قاباغین آلماق

پیشنهاد : اؤنری

پیشوا : باشچی ، اؤندر

پینه : قابار

پیوسته : چاتیق

------------------------------

  بئش ( ت ) پنجم

تابع : اویماجی

تابلو : گوستریجی

تاخیر کردن : گئجیکمک، یوبانماق

تاجر : آل وئر چی

تاریخ : ایلای ، کئچنلیک

تازیانه : قیرمانج

تاسیس : یارانما

تاسیسات : قورغو ،قورال

تاکید کردن : اوسته له مک

تالار عروسی : توی شنلیک ائوی

تامین کردن : یاریتماق

تاول : شیش

تایید : دوغرولاما ، برکیتمه

تب : قیزدیرما

تبادل نظر : سؤز دگیشمه

تبانی کردن: سؤزلشمک

تبخیر شدن : بوغلانماق

تبدیل : دؤندرمه

تبر : بالتا

تبریک گفتن : قوتلاماق

تبسم :گولومسه مه

تبعه : وطنداش

تبعیض : سئچکیلیک

تبلیغ کردن : جارلاماق

تپش : دؤیونمه

تثبیت کردن : ساپتالاماق ، دایاناقلاماق

تجارت : آل وئر

تجاوز : سالدیری

تجاوز کردن : سالدیرغان

تجربه : یاشانتی ، دنه ییم

تجربه کردن : سیناماق : دنه مک

تجزیه : پارچالاما

تجزیه طلب : بؤلگوچو

تجزیه و تحلیل : چؤزومله مه

تجهیزات : یاراق

تحریک : قیزیشدیرما

تحریک کردن به کاری : قورشالاماق

تحقیر آمیز : آلچالدیجی

تحقیر شدن : آلچالماق

تحقیق کردن : آراشدیرماق

تحمل : دؤزوم

تحول : دؤنم

تخریب کردن : اوچورتماق

تخصص : آچی ، اوز

تخفیف : ائندیریم

تخلیه : بوشالتما

تخمه : چیرتداق

تخمیر : آجیما

تخمینا : آشاغی یوخاری

تخمین زدن : آشاغی یوخاری دئمک

تدبیر : دیل باش

تدوین : توپلاما

ترافیک : تیخاج

تارزو : اؤلچن ، قاپان

ترانه : ماهنی ، شارکی

تراوش کردن : سیزماق

تربیت کردن : بئجرتمک

ترحم : اورک یانما،آجیما

ترجمه : چئویرمه

ترک ، شکاف : چاتلاق ،چات

ترکیب : بیلیشیم ، قاتقی

ترمز : ساخلانج ، ایلج

ترمیم : دوزلتمه

ترمینال : سوندوراق

تزیین کردن : بزه مک

تسلی : اووونماق ، اووونج

تسلیت گفتن : باش ساغلیق وئرمک

تسلیم شدن ک بویون اگمک

تسمه : خالتا

تشکیلات : قورولوش

تشکیل دادن : اولوشدورماق

تشخیص : تانیو ، آنشیرما

تشنج : چاخناشیق

تشویق : آلقیش

تشویق کردن : آلقیشلاماق

تصادف : یول توققوشماسی

تصفیه : سوزمه ، اریتله مه

تصفیه حساب کردن : اؤدشمک

تصمیم : کسیم

تصور : دوشونمه ، سانی

تصور کردن : دوشونمک

تصویب کردن : یاسالاماق

تصویر ، منظره : گؤرونتو

تضاد : چالیشکی ، قارشیلیق

تضعیف کردن :کیچیلتک

تضمین ، گارانتی : گوونجه

تطبیق دادن : اویغونلاشدیرماق

تظاهر : گؤرک

تظاهرات : گؤستری

تعاون ک یاردیملاشما

تعبیر : یوزما ، چئوری

تعجب : ماراق

تعطیل : دینجلیش

تعقیب کردن : ایزله مک

تعلق ک باغلیلیق

تعلیم ک اؤیرتیم

تعمیر : اوناریم ، قاییرما

تعهد : ایلقار

تفاهم : آنلاشما ، باشا دوشمه

تفتیش : آختاریش

تفرجگاه : اویلاق

تفریح : اگلنجه ، اگلنمه

تفریح کردن : اگلنمک

تفکیک : آیریلما

تقاضا : ایسته ییش ، ایستک

تقاطع :چاتاق ، کسیشمه

تقدیم کردن : سونماق

تقسیم : بولوم

تقصیر : سوچ ، اوسال

تقلید کردن : یامسیلاماق

تقویت کردن : جانلاندیرماق

تقویم : ایل سایار ، گون آی

تکان خوردن : دبرمک

تکذیب کردن : یالانلاماق

تکرار : دؤنه

تکلیف : اؤنرگه

تکمیل کردن : باشا یئتیرمک

تکه : دیلیم

تکه تکه : چیلیک چیلیک

تلاش کردن : اللشمک ، چالیشماق

تلافی کردن : آجیق آچماق ، چیخماق

تماس، رابطه : ایلگی ، قالداش

تمام کردن : بیتیرمک ، قوتارماق

تمدید کردن : اوزاتماق

تملق : یالتاقلیق

تمنا کردن : یالوارماق

تمیزی : آریلیق

تنبلی کردن : ارینمک

تنگه : بوغاز

تنه درخت : آغاج گؤوده سی

توافق : آنلاشما ، سؤزلشمه

توانایی و استعداد : باریشیق ، باجاریق

توریست : گزیمچی

توجه : قایغی ، باخیم ، یاخین گؤرو

توده : قالاق ، توپا

توزیع ، یاییم

توفان : فیرتینا

توقف : دورما

تولید مثل کردن : تؤره مک

تومور ، غده : وزه

توهین ، توخونج

توهین کردن ، توخونماق ، یامانلاماق

تهمت : یالان یاغی

تیر ماه : قورا پیشیرن آی

تیز هوش : بئینلی

تی شرت : قول سوز کؤینک

 ----------------------------------------

 آلتی ( ج ) شش

ثابت : دایاناقلی ، دبرمز

ثابت کردن : آنیقلاماق

ثبت نام کردن : یازیلماق

ثروتمند : زنگین ، وارلی

-----------------------------------------------

یئددی ( ج ) هفتم

جا افتاده : یئرینه دوشن ، اوتراتقلی

جابجا : یئر به یئر

جادار : توتاجاقلی

جاذبه : چکیم

جارو : سوپور گه

جارو برقی : توز سوران

جاسوس : ایچالی

جامعه : ائورن

جانشین ، وارث : یورد چو

جاوید : یاشار ، سؤنمز

جایزه : اودول

جبران ناپذیر : اؤده نیلمز

جدال : دؤیوش

جدول : بولماجا

جدید : یئنی ، آجار

جذاب : الیملی ، چکیملی

جرات : اورکلیک ،گؤز سوزلوک

جرم : سوچ

جریان : آخما ، آخین

جزئی : آزاجیق

جزیره : آدا

جسارت : قوچاقلیق ، ایگیدلیک

جستجو : آختاریش ، آراما

جسد : اؤلو

جسور : قوچاق ، اورکلی ،اؤزتک

جشن : شنلیک ، دویون

جعبه : یئشیک ، قوتو

جعلی : اویدورما

جغد : بای قوش

جفت : قوشا

جفتک :تپیک

جلد : قابیق ، قین

جلسه و گرد همایی : ییغیناق ، اوتوروم

جلسه غیر علنی : گیزلی اوتوروم

جمع : توپلام

جمعا : بیر یئرده ،اوست اوسته

جمع بندی : ییغجام

جمع کردن : توپلاماق

جمعه : آینی گون

جمعی : بیرلیکده

جمعیت : توپلوم، قوروم

جمله : سؤز

جناب : سایین

جنازه : اؤلو

جنجال : قالماقال

جنگجو : دؤیوشجو

جنگل : اورمان : مئشه

جنگلبان : اورمانچی

جنوب : گونئی

جنون : دلیلیک

جواب : یانیت

جواب دادن : یانیتلاماق

جوان : گنج یاشلی

جوانه : زوغ ،تومورجوق،دویمه

جوجه تیغی : کیرپی

جوراب : اویوق

جوش : قانما،سیویلجه

جوشکار : قایناقچی

جوک : گولمه جه

جولان گاه : اویلاق

جوی ،  کانال : آرخ

جهالت : بیلمزلیک

جهت : یؤن ، بان

جهنده : سیچرایان

جهنم : دامو

جهیزیه : قیز مالی

 -------------------------------------

دوققوز ( ح ) نهم

حادثه : اولای

حاصلضرب : چارپی

حاکم : ائلمن

حاکمیت : ائللیک

حامله : بویلو

حباب : کؤپوک

حبس : توتساقلیق

حتما : سؤز سوز

حجاب : اؤرتو ، اؤرتوک

حجم ، ظرفیت : توتوم

حداقل : آزی

حد وحدود : سینیر

حذف : سیلمه ، پوزما

حرارت : ایستیلیک

حرف : بیچیک

حرکت : یئریش، دبرتی

حرکت کردن : یورومک ، دبرمک

حرمت : سایغی

حریر : ایپک

حریص : آج گؤز ، دار گؤز

حس : دویو ، سئزیم

حساب : شوت

حساب پس انداز : آرتیرما حساب

حساب جاری : آخار شوت

حسابدار : سایمان ، سایچی

حساس : دویارلی

حسادت : قیسقانجیلیق

حسرت : ساغیش ، نیسگیل ، اؤزلم

حسرت کشیدن : اؤزله مک

حس کردن : دویماق ، ایسینمک

حسود : قیسقانج

حسودی کردن : قیسقانماق

حشره : بؤجوک ، قورد قوش

حشره کش : بؤجوک اؤلدورن ، قیران

حصار : چپر ، هئره

حفاری : قازینتی

حفاظت کردن : قوروماق

حفر کردن : قازماق

حفره : اویوق

حق تقدم : اؤنجه لیک تاری

حقوق : امک ، آیلیق

حقیقت : دوغرو، گئرچک

حقیقتا : دوغرودان

حکم : ایش کسمه ، یارغی

حکمت ، علم : آغللیق ، بیلیک

حکیم : اؤگه ، اوتاچی

حلزون : ایلبیز

حلقوم : اوداق

حلقه : دولام ، پاخلا

حماسه : قوچاقلاما

 حمایت کردن : آرخا دورماق

حمله : یوروش

حمل و نقل : داشیما

حوصله : دوشونوک

حوله : اوز سیلن

حیاط : قورا

حیران : اویان ،بایتاق

حیرت ماندن : ماراقلانماق

حیله ، مکر : آل

------------------------------------------

اؤن ( خ )ده

خائن : ساتقین

خارج : ائشیک ، باییر

خارجی : یابانجی

خاص : اؤزل

خاصیت : اؤزینجه لیک ، پاییل

خاطره : آنی ، ایسته لیک ، آردا

خاک انداز : توزغو ، توزآتان

خاکستر : کول

خاکستری : تورپاغی

خالص : تئی ، چیلخا

خالق : یارادان

خاموش : سؤنوک

خاموش کردن :سؤندورمک

خاموش شدن : سؤنمک

خانواده : اوغوش ، خایلاق

خانه تکانی : ائو تؤکمه

خانه دار : ائوچی

خاورمیانه : اورتا دوغو

خبر : ساوا

خبر نگار : سوراقچی ، سوران

خجالت کشیدن : اوتانماق

خجالتی : اوتانجاق

خدا حافظ : هله لیک

خداحافظی کردن : ساغوللاشماق

خدمت کار : قوللوقچو

خدمت کردن : قوللوق ائتمک

خراب کردن : اوچورتماق ، تالاماق

خرابه : اوچقون ، اوچوق

خرافات : یالان دوشونجه

خربزه : قوهون

خرداد ماه : گولن آی

خرد کردن (ریز) : اوشاتماق

خرده ، ریز : نارین

خرس : آیی

خروج : چیخیش

خزانه : یاتیر

خزیدن : سوزمک ، سورونمک

خسارت ، قوبچو

خسته : یورغون

خسیس : چینیس ، قیتمیر ، قیسیق

خشک سالی : قورولوق ، قوراقلیق

خشک کن : قورودوجو

خشم ، قهر : آجیق

خشمناک : آجیقلی

خشن : کوبود

خشونت : کوبودلوق

خطر : بئلین ، توخونتو

خط کش : جیزغاج

خط موازی : قوشا خط

خفاش : گئجه گوشو ، یاراسا

خفه شدن : بوغولماق

خفگان : بوغونتو

خلاصه : اؤزت ، قیساجا

خلبان : اوچاقچی

خلقت : یارانیش

خلوت : کوی سوز

خلیج : کؤرفز

خندق : چوخور

خنده رو : اوزو گولر ، چارمان

خنک : سرین

خمار ع مست : ایچمیش ،بایغین

خمار شدن : باییلماق

خمیر مایه : دامازلیق

خمیر دندان : دیش خمیری ،اوغراسی

خوداری کردن : چکینمک

خواب آور : یاتیردان

خواستگاری : ائلچیلیک

خواستگار : ائلچی

خواهر زاده : یئگن ، باجی اوشاغی

خواهش کردن : دیله مک ، ایسته مک

خودسرانه : اؤزباشینا

خودکار : یازان

خود مختار : اؤزه رک

خورشید گرفتگی : گونش توتولماسی

خوش ظاهر : گؤرکملی ، باخیملی

خوش لباس : گئییملی

خوش مزه : دادلی

خوش نما ک سایتال

خوشه : سالخیم

خونریزی : قان سوزمه

خیشاوند : قوهوم

خیابان : اورام

خیاط : تیکینچی

خیال : ایمگه ، چاغیم

خیانت : ساتقینلیق

-------------------------------------------

 اؤن بیر ( د) یازده

دائمی : سورکلی، تئی

دادگاه،دادگستری : یارغی

داد و ستد : آلیش وئریش

دارایی : وارلیق

دارکوب : آغاج ده لن

دارو : توختاق ، آم

داروخانه : توختاق ائوی

داماد : کوره کن ،یئزنه

داماد : بگ

دامپزشکی : بایتارلیق

دامداری : مال داوارلیق

دامن : اتک

دامن (لباس): دیزلیک

دامنه دار : گئنیش ، اتکلی

دامنه کوه : داغ اتگی

دانش : بیلگی، بیلیم

دانشکده : بیلگی یئری

دانشجو : اؤیرنجی

دانشجویی: اؤیرنجیسل

دانشگاه : بیلیم یوردو

دانشمند : بیلگین

دانلود کردن : یوکله مک

داوطلب : کؤنوللو

دایره : گیلدیر، یومورو

دچار شدن : اوغراماق

دخالت کردن : ایشه قاریشماق

در آمد : گلیر

در ابتدا : هر نه دن اؤنجه

دربست : بوتؤو

دربه در: آزغین

درپوش : قاپاق

درجه :‌ اؤلچوم ،‌آشام

در خواست کردن  : ایسته مک

درد : آغری

درشت : ایری

درصد : یوزده...،اوستوک

در عوض : یئرینه

درک کردن : باشا دوشمک ،سئزمک

دروازه بان :قاپیچی

دریا : دنیز

دریاچه : گؤل

دزد دریایی : دنیز قولدو.رو

دستبند(زینتی) : بیلرزیک،قول باغی

دستبند(زندان) :‌ کلفچه

دست خط : ال یازی

دسترس : الچاتان

دست فروش : الده ساتان

دستکش : الجک

دستگاه گوارش : سیندیریم سیستمی

دستگیر کردن : یاخالاماق

دستمال : سیلگی

دستمال کاغذی : ال سیلگیسی

دستور : بویوروق

دسته،قبضه :‌ساپ، قولپ

دسته جمعی : کوتله وی

دعوا : ساواش

دعوت : چاغری

دفاع کردن : ساوالاماق ، قوروماق

دفع کردن : قووماق

دفعه : دؤنه

دفن کردن : باسدیرماق

دقت کردن : اؤزنمک

دقیق : آنیق

دکتر، طبیب : اوتاچی

دلچسب : اور گه یاتان

دلخواه : اورک سئون

دل رحم : اورگی یوخا

دلقک : اویون باز

دلیر : آلپار

دلیل : نه دن ،دایاناق

دمپایی : ترلیک

دندان پزشک : دیش دوکتورو ،دیشچی

دندان مصنوعی : قویدورما دیش

دوباره : آیریدان

دوچرخه : یئل آتی

دودکش : توستو یئری

دوره ،در طول : سوره

دوره گرد : جرچی

دوستانه : یولداشلیق

دوست داشتنی : ایسته مه لی

دوغ : آیران

دومیدانی : قاچیشما ، قاچما

دی ماه : چیلله آیی

دیدار : گؤروش

دیدنی : گؤرمه لی

دیدگاه ، نظر : باخیش

دیکتاتوری : اؤزباشلیق ، قولدورلوق

دیگر : داها

دیوانه : دلی

------------------------------------------

 اؤن ایکی ( ذ) دوازده 12

ذرت : مکه ، قارغی دالی

ذخیره : یاتیر ، باسدیریق

ذغال : کؤمور

ذکر کردن : آنماق

ذوق : سئوینج

ذوب کردن : اریتمک

 ---------------------------------------

 اؤن اؤچ ( ر) سیزده 13

رابطه : باغلانتی : ، ایلگی

راحت : ائیگیل

راز ، سر: گیز

راضی : دویوم

راضی شدن : اؤدنمک

راغب : ایسته ین ، کؤنوللو

راکد : آخمایان ، دورغون

راننده : سوروجو

راه آهن : دمیر یولو

راه اصلی : آنا یول

راه اندازی : ایشه سالماق

راه حل : یولاق ، چم،چؤزوم

راهزن : یول کسن ، آتامان

راه شیری : سامان مکه یولو

راهنما : یولاچ

راهنمایی : گؤستریش

رای : سس

رای اعتماد :گوون سسی

رایج : ایشلک ،سوروملو

رایگان‌ : پاراسیز ، پول سوز

رئیس : باشچی ، باشقان

رب : سالچا

ربع : چره ، دؤرتدن بیر

رتبه : آشام ، آتاق

رخت آویز : پالتار آسقی سی

رخسار : بنیز

رد، اثر : ایز

رد شدن : سوووشماق

ردیف : سیرا

رزمنده : دؤیوشکن

رسانا : کئچیریم

رسم ، آیین : دب

رسمی : توغرال

رسوا : اوزو قارا

رسوب : چؤکونتو

رسول ،پیامبر : تانری سؤزجوسو

رسید : یئتیشمه

رشته : قاتما

رشته تحصیلی : قول

رشد : بؤیومه ، یئتکینلیک

رشوه : اورنج

رضایت گرفتن : کؤنول آلماق

رفاه : دینجه لیک

رفتار : داورانیش

رفتگر : سوپورگه چی

رفت و آمد : گئت گل

رفاقت : یولداشلیق

رفیق : ایناق، یولداش

رقم : سان

رقیب : قارشیداش

رگبار : گول له یاغیشی

رعد وبرق : ابلدیریم

رمز ، نماد : سیمگه

رمضان : اوروجلوق

رمق : هئی

رنگ : بویا

رنگ پریده : سولغون

رنگ کردن : بویاماق

رنگین کمان : گؤی قورشاغی

رواج : سوروم

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 15:24  توسط مجید  | 

"باشماق كيمي اوره ك آياغا سالمالي دئيل"


سندن ياشيل يازيم داها سوز سالمالي دئيل

بير باخچاليق خيالينادا دالمالي دئيل

لاي –لاي دووار كيمي بوغولوب منده هاي –هاراي

نئيليم آخي كي غيرتي بورج آلمالي دئيل

قاچماق چتين اولوب آياغيم قورقوشومدادير

قالماقدا لاب چتين ، كي دوزوب قالمالي دئيل

بيزده ن ائو اولمادي كي هئچ ... ائو جيكده اولمادي

يوز ايلده گئچسه من گورورم اولمالي دئيل

تاخچامدا آسديغيم سازي چالسامدا بير قوجاق

باغريمدا آسديغيم سازي هئچ چالمالي دئيل

شيرلر شيكاري دير مئشه آهولري گولوم !

هر چاققالين ، ايتين خوره ييي يال مالي دئيل

نادير باشيندان ائيله عقيل بوركونو ، دوشون

باشماق كيمي اوره ك آياغا سالمالي دئيل

           نادير ايلاهي

 

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 15:6  توسط مجید  | 

ضرب المثل های ترکی آذربایجانی

ضرب المثل های ترکی آذربایجانی


اسنه ماغ اسنه ماغی گتیرر وای سامانلیق داشینا

کؤرتوددوغون بوراخماز

قوچ ایت دایی سیناچکر،خاتون قیزخالاسینا

دین سیزین کی ایمانسیزدی

اولمه اششکیم یونجابیتینجه

بوشلی بوشلونون ساغلیغین ایستر

مالین بک ساخلاقونشون اوری توتما

چولمک دیغیرلاناردوواغین تاپار

اصیل ایتمزیاغ ایئیمز

مال گئدربیریاناایمان گئدرمین یانا

 

دالدان آتان داش تؤپوغادئیر

سؤزسؤزی گتیررآرشین بئزی

چک زحمت گؤرلذت

چؤخ دولانان چؤخ بولر (چؤخ دولانان تؤپوغاداش دئیر)

دوه اوینویانداقاریاغار

نانجیبه چالاسی یا گئتمه

اششک ساتان کؤششک آلانماز

قونشی پایی یاخچی دی بیرگون سنده بیرگون منده

قونشی قونشویاباخارجانینی اودایاخار

خؤروزیؤخویدی سحرآچیلمیردی؟

 

جوجه نی پائیزداساناللار

یاغ یؤغوتداندی،یؤغوت یاغدان

گلین اؤینویانماز دیئراوتاق ایری دی

موساهیبین باب ائیله،گؤرن دئسین هابئیله

قارا قارقانین بالاسی اؤزونه شیرین دی

ایگنه هامی نی بئزر اؤزی لوت گئزر

کردالی کردارین ئیئر،کردارسیزلار کؤینک گیرر

حالواحالوادئمگیلن اغیزشیرین اؤلماز

چیراخ اوز دوره سینه ایشیق سالار

دلی دلی یه باخار،چوماغین ایری توتار

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 14:41  توسط مجید  | 

آتا سوزلری 1

آتا سوزلری 1
• آجیقلی دیلَنچی نین تورباسی بوش قالار• آخیردا گولن یاخشی گولر• آخیرده گلن قاپینی اؤرتر• آخیری فنا اولاجاق ایشی هئچ باشلاما• آدامین آغزی آشا چاتاندا ، باشی داشا دَیَر• آرالیق اویونون آرالیقدا اوینارلار• آرالیق سؤزو ائو ییخار• آرالیق مالی آرادا یئییلر• آرواد کیشینین قولتوق ساعاتی دیر• آرواد مالی  قاب دستمالی• آروادا شریک اول، مالا شریک اولما• آریق آتا قویروغو دا یوکدور• آریق آتا یوک چاتمازلار• آریق آتدا تَپر چوخ ، یئریمَیه هونر یوخ• آریق اؤکوزه بیچاق اولماز( آریق اؤکوز کسیلمز(• آز اولسون ، دوز اولسون• آز یئه همیشه یئه• آزانچی چکر سویوغو ، موللا یئیر تویوغو• آزاندا گئت شیطان ائوینه• آستا آتین تَپیگی بَرک دَیر• آستا گئدن منزیل کسر• آستا گئدن یورولماز، یورویَن یولدا قالار• آشیق گؤردویون سؤیلر• آغاج بار وئردیکجه ، باشین آشاغی تیکر• آغاج توتان باش یاراندان چوخدور• آغاج گتیرَنین اوّل اؤزون وورارلار• آغاجین ایکی باشی وار• آللاه قوناغینین اؤز قسمتنی وار• آلیجی نین گؤزو ساتیجی دا اولار•آوازین یاخشی گلیر ، اوخودوغون قرآن اولسا • اؤ کوزو اولانا ، گؤن بورج وئرمزلر• اؤرتولو بازار دوستلوغو پوزار• ائرتَیه قالان ، بلادان قورخما ائرتَیه قالان ، آرخایا قالار• اؤردک اتین قاز اتین ، یئیَن بیلر لإّتین• اؤردک گلیب قاز اولماز، گلین گلیب قیز اولماز• اؤردَگی باغلاماغا ایپک گرک ، یار ایله اویناماغااورَک گرک• اؤردَگی سو ایله قورخوتمازلار• ائرمنی دن شاهید ایستَدیلر ، اوزوم آیاقلایان گتیردی• اؤز آدینی اؤزگه لره قویما• اؤز اؤزونه ائیلَیَنه چاره یوخدور• اؤز ائولرینین تولکوسو ، اؤزگه ائوینین آسلانی دیر• اؤز ائویمین نؤکرییَم ، اؤزگه ائوینین  آغاسی• اؤز ائوینده اؤز باشینی باغلایا بیلمیر ، اؤزگه ائوینده گلین باشی باغلاییر• اؤز چؤرَگینی اؤزگه سوفره سینده یئمه• اؤز عاغلینی اؤزگه عاغلینا وئرمه• اؤز قدرینی بیلمَیَنین قدرینی اؤزگه سی ده بیلمز• اؤز قورو چؤرَییم ، اؤزگه نین پیلوووندان ) چیلوو( یاخشیدیر• اؤز کؤوشنینده اوتلایان مال آج قالماز• اؤز گؤزونده بایقوشون بالاسی ، تاووس قوشوندان دا گؤزلدیر• اؤز گؤزونده تیری گؤرمور، اؤزگه گؤزونده قیل سئچیر• اؤز گؤزونده دیرَگی گؤرمور، اؤزگه گؤزونده چؤپو گؤرور• اؤزو عدالتلی اولانین قاضییا احتیاجی اولماز• اؤزو قازانمایان مال قدرینی بیلمز• اؤزو ییخیلان آغلاماز• اؤزون باخما سؤزونه باخ• اؤزوندن قوّتلی ایله آیاق چکمه• اؤزونده اولمایاندا قونشویا گئدرسن ، قونشوندا اولمایاندا هارا گئدرسن ؟• اؤزونو یاستا بیلسن ، یولداشینی اؤلموش بیل• اؤزونو باشقاسینا نردیوان ائیلَمه• اؤزونه حرمت قویمایان ، اؤزگَیه ده حرمت قویماز• اؤزونه قییمادیغینی ، اؤزگیَه ده قییما• ائششک نه بیلیر زعفران نه دیر؟• اؤکوز اؤزونه یونجا اَکنده باشی آغرییار• اؤکوز اؤلدو، اورتاق آیریلدی• اؤکوز اؤلر گونو قالار، ایگید اؤلر اونو( شهرت( قالار• اؤکوز اؤلمَیینجه اینگه قیمت اولماز• اؤکوز اولاجاق دانا پوخوندان بیلینر• اؤکوزو اولانا بورج گون وئرلر• اؤلموش آتا یوک چاتمازلار
+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 14:40  توسط مجید  | 

بیر دایاز گول


بیر دایاز گول

بیر آلچاق تپه

بیر ثمرسیز آغاج ؛ بوتاقلاریندا قارقا یوواسی

تیکان کول لاري؛ دیبینده زهرلی ایلانلار کوک سالمیش

بو رسمی پؤزمالی یام

پنجره می آچیب،

باتیا، دوغویا باخیب،

اؤزومه؛

 یئنی بیر جغرافیا یازمالی یام.

بیر دنیز چکمه لی یم؛ اوجسوز بوجاقسیز

اؤزرینده یئب یئکه گمی لر گئدیب گلمه ده

بیر اوجا داغ هورمه لی یم

باشی گؤی لره دایانمیش

باشیندا قارتال لار قاناد چالمادا

اته گینده چایلار جوشوب آخمادا

و یام یاشیل آغاجلار

اورمان کیمی هر یانی بوریوب آلتنا آلمادا

     ***

تاریخیمی ده  یئنی دن  یازمالی یام

یئنی آبده لر

درین دوشونجه لره عاید نئچه یاراشیق لی تنديس

انسانا اویقون بیر تانری

بیر تازه نفس رسول، آغزیندا یئنی موشتولوق

و آرا- سیرا نئچه جانلی حادثه

بیر ظفر قازانمالی یام 

 یئنی بیر تاریخ یازمالی یام

   

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 14:28  توسط مجید  | 

لغات مشابه ( آمونيم )

در تركي لغات مشابه ( آمونيم ) يا لغات همانند و يكسان با معاني مختلف بسيار است كه در شعر و ادبيات و مخصوصا اشعار خلقي ( باياتي ) استعمال زياد دارد و عموما بصورت جناس در مي آيد مثل واژه ( آت يعني بيانداز ) و ( آت بمعني اسب ) – در باياتي قشنگ زير« گؤزلر » در دو معني بكار رفته است :
عزيزيم كيمي گؤزلر تار چالان سيمي گؤزلر

قاشين كيمين قاش اولماز گؤزلرين كيمي گؤزلر

كه « گؤزلر »اولي بمعني« انتظار» و دومي بمعني «چشمها »آمده. و يا در عبارت « آخار سولار درين اولماز » و « آغاج دان ميوه ني درين » كه درين ، اولي بمعني « عميق » و دومي بمعني « به چينيد » آمده . و هكذا در جمله « آغاجدان آلما دوشدو » و « سن او سؤزي اؤزن آلما » كه «آلما » در اولي بمعني« سيب »و در جمله دوم بمعني « نگير » ميباشد

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 4:41  توسط مجید  | 

« مان » سون سؤزجويو تورك ديلينده



مان» سوزجویو آدلارين سونونا ياپيشندا اونو ايكي قات گوجلنديرير، اوجالدير و يئكلدير.

 

درمان: (در+ مان) درماق كؤكوندن، او اوتلار كي دردي كؤكوندن قوپارديرلار.

 

قهرمان= قارامان: (قارا+ مان) قارانين بير آنلامي يئكه دير. 1-بؤيوك كيشي، قهرمان 2- قارا گئين، قارا كيمي 3- قديم آنادولودا قارامان ائلي(اوغلان آدي)

 

اَرمان= آرمان: (آر+ مان) بؤيوك آرزي، بؤيوك ايستك، آر= اَر= يئكه (اوغلان آدي)

 

آريمان: (آري+ مان) تميز اينسان، آري= تميز (اوغلان آدي)

 

آسمان: (آس+ مان) اوجا يئر، آس= آذربايجاندا بؤيوك بير ائلين آدي، آسيا سؤزجوكوده بو آددان گؤتورولوب، اوجاليقلاردا ياشايان بير ائل.

 

قوجامان: (قوجا+ مان) بيليجي قوجا، آدليم

 

ائلمان: (ائل+ مان) ائلين كيشيسي، ائلين سيمگه سي، (اوغلان آدي)

 

ايليمان: (ايلي= ايليق+ مان) نه ايسسي نه سويوق، ايليق، اورتا، (اوغلان آدي)

 

آلپ مان: (آلپ+ مان) قهرمان، آلپ= سردار، (اوغلان آدي)

 

دودمان= دودومان= دوغدومان: (دوغدو+ مان) دوغولوب تؤره ين يئر و اؤروش.

 

اورمان: (اور+ مان) آغاجليق بير يئر، مئشه، اور=اورو= هؤرو يا هؤروك= بير بيرينه گئييشميش اوتلار يا آغاجلار يا توكلر، (اوغلان آدي)

 

خرمن= خيرمان: (خير+ مان) بير يئره توپلانميش تاخيل يا بير يئره توپلانميش يئميشلر، خير= بوستانين يئميشي يا تاخيل(آرپا، بوغدا، ...).

 

آيمان: (آي+ مان) آي كيمي، آياتاي، (قيز آدي)

 

بَهمن= بَهمان= بَي مان: (بَي + مان) بَي كيمي، (اوغلان آدي)

 

سازمان: (ساز+ مان) اؤلچولو و قايدالي، ساز= ياخجي يا دوزوملو يا چاتيشمازليغي اولمايان بير زاد يا تؤك- داغيت اولمايان بير يئر.

 

دوشمن= دوشمان= دؤيوشمان: ( دؤيوش+ مان) دؤيوش= ساواش

 

ديلمان= ديلمانج: (ديل+ مان) چئويرمن، (اوغلان آدي)

 

نرمان= نريمان: (نر+ مان) قهرمان، ارسلان، نر= ائركك، (اوغلان آدي)

 

نايمان: (ناي+ مان) 1-كوكلو 2-اؤزونه اينانان 3-سكگيز 4-موغولستاندا تورك بير ائلين آدي دير كي نايمان خانليقلارين دولانديريرلاردي.

 

نريشمان: (نريش+ مان) قورخمايان آدام، نريش= نر كيمي، (اوغلان آدي)

 

نورمان: (نور+مان) نوردان دوغولان، نور كيمي، نورلو آدام (قيز آدي)

 

آتامان: (آتا=مان) سالار، امير،(اوغلان آدي)

 

آتايمان: (آتاي+ مان) آدليم، آتاي= آدلي،(اوغلان آدي)

 

آذمان: (آذ+ مان) بؤيوك اينسان(آذربايجان ائلينين بؤيوك كيشيلري)، آذ= يئكه، مان= انسان، (اوغلان آدي)

 

باتمان: (بات+ مان) آغير، بات= باتان، (اوغلان آدي)

 

باشمان: (باش+ مان) بؤيوك، باشچي(اوغلان آدي)

 

دانيشمان: (دانيش+ مان) دانيشان، يول گؤسترن، (اوغلان آدي)

 

قوتمان: (قوت+ مان) اوغورلو، (اوغلان آدي)

 

كوتمان: (كوت+ مان) اوغورلو، (اوغلان آدي)

 

مارلمان= مارالمان: ( مارال+ مان) مارال كيمي گؤزل( قيز آدي)

 

شالمان: ( شال+ مان) يئكه، باشچي( قيز ادي)

 

داغمان= تاغمان: (داغ+ مان) داغ كيمي (اوغلان آدي)

 

توپلايان: رضا دهقان(چنگي)

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 3:43  توسط مجید  | 

داش=سنگ

در اینجا مفهوم «داش» که در تورکی اسم است و معنی «سنگ» می­دهد با پسوند «- داش» که به معنی «هم» است خلط شده. ابتدا اجازه بدهید مثال­هایی در این مورد یعنی کلماتی با پسوند «- داش» ارائه شود» 

-       یولداش = یول (راه) +  داش (هم) = همراه، رفیق

 

-       قارداش = قارین (شکم) + داش (هم) = هم­شکم، از یک شکم زاده شده، برادر

 

-       چاغداش = چاغ (زمان، عصر) + داش (هم) = همزمان، هم عصر، معاصر

 

-       آداش = آد (نام) + داش (هم) = هم­نام

 

-       سیرداش = سیر (راز، سر) + داش (هم) = همراز، محرم اسرار یکدیگر

 

-       آرخاداش = آرخا (پشت) + داش (هم) = هم پشتیبان، کسانی که پشتیبان یکدیگرند

 

-       صبیرداش = صبیر (صبر) + (داش) = هم­صبر، کسانی که صبر خود را سهیم می­شوند

 
+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 3:38  توسط مجید  | 

زمانها در زبان ترکی استانبولی


زمانها در زبان ترکی استانبولی

زمان گذشته نقلی(حال کامل):

بیانگر فعلیست که در زمان گذشته انجام شده و آثارش تا الان ادامه دارد.

برای ساختن این فعل در ترکی ابتدا مصدر را حذف کرده سپس با توجه یه

هارمونی اصوات یکی از چهار پسوند (miş، mış، muş، müş) را

 به ریشه فعل می افزاییم و در انتها پایانه های صرفی شش گانه را با توجه

به هارمونی اصوات می آوریم.

پایانه های صرفی:

im,ım,um,üm                   iz,ız,uz,üz

                    sin,sın,sun,sün                siniz,sınız,sunuz,sünüz    

           -                           ler,lar           

  مانند:                                                 Görmek:   دیدن                      

 

          Görmüşüm             دیده ام           Görmüşüz          دیده ایم

  Görmüşsün           دیده ای          Görmüşsünüz      دیده اید 

  Görmüş            (دیده (است           Görmüşler          دیده اند

  Almak:                         گرفتن

  Almışım            گرفته ام             Almışız              گرفته ایم 

  Almışsın          گرفته ای             Almışsınız          گرفته اید

  Almış            گرفته است             Almışlar              گرفته اند

ساختن زمان گذشته نقلی منفی: برای ساختن منفی این نوع فعل me وma  را بعد از ریشه فعل آورده

و سپس با توجه به قانون هماهنگی اصوات یکی از پسوندهای mış,miş را می آوریم.در انتها نیز

 پایانه های صرفی زیر را می آوریم.

پایانه های صرفی:

im,ım                  iz,ız

      sin,sın                siniz,sınız

           -                    ler,lar     

مانند:

 seçmek:                   انتخاب کردن

 seçmemişim       انتخاب نکرده ام     seçmemişiz         انتخاب نکرده ایم

 seçmemişsin      انتخاب نکرده ای    seçmemişsiniz     انتخاب نکرده اید     

 seçmemiş        انتخاب نکرده است    seçmemişler         انتخاب نکرده اند  

 kalmak:                    ماندن

 kalmamışım          نمانده ام       kalmamışız       نمانده ایم

 kalmamışsın         نمانده ای      kalmamışsınız    نمانده اید

 kalmamış          نمانده است       kalmamışlar       نمانده اند

زمان گذشته نقلی سوالی: برای ساختن این حالت یکی از mu,mü,mi,mı

بعد از فعل وقبل از پایانه صرفی استفاده می کنیم (با توجه به قانون هماهنگی اصوات). 

مانند:  

  Görmek:   دیدن

  Görmüş müyüm?           دیده ام؟       Görmüş müyüz?       دیده ایم؟       

  Görmüş müsün?           دیده ای؟       Görmüş müsünüz?      دیده اید؟       

  Görmüş mü?           (دیده؟ (است       Görmüşler mi?          دیده اند؟

  Almak:                         گرفتن

  Almış mıyım?           گرفته ام؟           Almış mıyız?          گرفته ایم؟ 

  Almış mısın?          گرفته ای؟            Almış mısınız?         گرفته اید؟

  Almış mı?            گرفته است؟            Almışlar mı?             گرفته اند؟

زمان گذشته نقلی سوالی و منفی: برای ساختن این حالت یکی از mu,mü,mi,mı بعد از فعل منفی

  وقبل از پایانه صرفی استفاده می کنیم (با توجه به قانون هماهنگی اصوات). 

مانند:

 seçmek:               انتخاب کردن

 seçmemiş miyim?    انتخاب نکرده ام؟     seçmemişmiyiz?    انتخاب   نکرده  ایم؟  

 seçmemiş misin?     انتخاب نکرده ای؟   

 seçmemiş misiniz?  انتخاب نکرده اید؟  

 seçmemiş mi?       انتخاب نکرده است؟  

  seçmemişler mi?     انتخاب نکرده اند؟        

 kalmak:                       ماندن

 kalmamış mıyım?           نمانده ام؟        kalmamış mıyız?      نمانده ایم؟

 kalmamış mısın?            نمانده ای؟       kalmamış mısınız?    نمانده اید؟

 kalmamış mı?             نمانده است؟       kalmamışlar mı?         نمانده اند؟ 

* همانطور که می بینید برای سوم شخص جمع پسوند mı بعد از lar می آید. 

 Artık kamil oldu


زمان آینده ساده:                                                            :Gelecek zaman

 برای بیان زمانی است که در آینده انجام می شود است،یعنی درآینده گوینده قصد انجام آن را دارد.برای ساختن این فعل ابتدا مصدر را از ریشه فعل حذف کرده و سپس پسوند ecek- وacak- را (با توجه به هارمونی اصوات) به آن اضافه کرده و سپس پسوندهای فاعلی شش گانه را به آن اضافه می کنیم.این پسوندهای شش گانه عبارتند از:

                im   ım                  iz   ız 

               sin   sın                 siniz   sınız  

               tir   tır                   ler   lar

  Görmek:                                 مانند:                                                                        دیدن   

  Göreceğim                 خواهم دید               Göreceğiz            خواهیم دید                     

  Göreceksin                خواهی دید              Göreceksiniz        خواهید دید                        

  Görecek                     خواهد دید               Görecekler          خواهند دید

  Almak:                                     گرفتن

  Alacağım               خواهم گرفت               

Alacağız               خواهیم گرفت

  Alacaksın              خواهی گرفت             

  Alacaksınız           خواهید گرفت

  Alacak                   خواهد گرفت               

 Alacaklar             خواهند گرفت

حالت منفی زمان آینده ساده: برای ساختن این حالت مصدر را از ریشه منفی فعل حذف کرده

پسوند ecek- (یا acak-) را به آن اضافه کرده و سپس زواید شش گانه را می آوریم.

* در این زمان معمولا ma به mı و me به mi تبدیل  می شود. گرچه فرم اول آنها

نیز رایج می باشد. 

مانند:                   نخواهد گرفت          Almayacak                  نخواهد گرفت          Alyacak

مانند:                                                                            نیامدن                        : Gelmemek

    Gelmiyeceğim              نخواهم آمد             Gelmiyeceğiz           نخواهیم آمد

   Gelmiyeceksin              نخواهی آمد            Gelmiyeceksiniz      نخواهید آمد

   Gelmiyecek                   نخواهد آمد         

    Gelmiyecekler         نخواهند آمد

  Almamak:                             نگرفتن     

    Almıyacağım              نخواهم گرفت          Almıyacağız              نخواهیم گرفت

   Almıyacaksın               نخواهی گرفت      

  Almıyacaksınız          نخواهید گرفت

   Almıyacak                   نخواهد گرفت      

    Almıyacaklar            نخواهند گرفت

حالت سوالی زمان آینده ساده: برای ساختن این حالت از mi (یا با توجه به هارمونی اصوات mı)

 استفاده می کنیم.

  Görmek:                                 مانند:                                                                        دیدن   

  Görecek miyim?               خواهم دید؟        

    Görecek miyiz?          خواهیم دید؟              

  Görecek misin?               خواهی دید؟      

      Görecek misiniz?        خواهید دید؟                

  Görecek mi                   خواهد دید؟          

   Görecekler mi?          خواهند دید؟

  Almak:                                     گرفتن

  Alacak mıyım?              خواهم گرفت؟     

      Alacak mıyız?             خواهیم گرفت؟

  Alacak mısın?              خواهی گرفت؟   

        Alacak mısınız?           خواهید گرفت؟

  Alacak mı?                  خواهد گرفت؟        

     Alacaklar mı?             خواهند گرفت؟

حالت سوالی منفی زمان آینده ساده: برای ساختن این حالت بعد از فعلهای صرف شده پسوند mi , mı 

و سپس زواید شش گانه مربوط را می آوریم.

  Görmemek:                                 مانند:                                                              دیدن   

  Görmiyecek miyim?         نخواهم دید؟   

  Görmiyecek miyiz?      نخواهیم دید؟   

  Görmiyecek misin?        نخواهی دید؟    

  Görmiyecek misiniz?     نخواهید دید؟ 

  Görmiyecek mi            نخواهد دید؟    

   Görmiyecekler mi?       نخواهند دید؟

  Almamak:                                     گرفتن

  Almıyacak mıyım?           نخواهم گرفت؟    

    Almıyacak mıyız?          نخواهیم گرفت؟

  Almıyacak mısın?           نخواهی گرفت؟      

  Almıyacak mısınız?        نخواهید گرفت؟

  Almıyacak mı?                نخواهد گرفت؟   

       Almıyacaklar mı?          نخواهند گرفت؟

به زودی منتظر سایر وجوه و زمانها در زبان ترکی باشید.

زمان گذشته ساده:                                            Geçmiş kipi

 برای بیان زمانی است که در گذشته به طور کامل انجام شده است،آن هم در یک لحظه.برای

ساختن این فعل ابتدا مصدر را از ریشه فعل حذف کرده و سپس پسوند di- (یا dı ,du,dü)

را (با توجه به هارمونی اصوات) به آن اضافه می کنیم.

   Yemek:                             مانند:

    Yedi              خوردم                      Yedik                          خوردیم

    Yedin               خوردی                      Yediniz                         خوردید

   Yedi                    خورد                      Yediler                        خوردند

 * برای افعالی که ریشه آنها به f,s,t,k,ç,ş,h,p ختم می شوند پسوند di-

(یا dı ,du,dü) به ti- (یا tı ,tu,tü) تبدیل می گردد و سپس زواید شش

گانه برای صرف آورده می شود.

  مانند:                                                                                         رفتن                 :Gitmek

    Gitti              رفتم                      Gittik                         رفتیم

    Gittin               رفتی                      Gittiniz                       رفتید 

    Gitti                  رفت                      Gittiler                       رفتند

  صرف تعداد دیگری از افعال در زمان گذشته:

  Görmek:                                    دیدن

  Görm
+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 3:24  توسط مجید  | 

الفبای ترکی استانبولی با حروف لاتین


الفبای ترکی استانبولی با حروف لاتین می باشد و دارای تفاوتهایی نسبت به الفبای لاتین سایر زبانها می باشد. آن شامل 29 حرف است.
 
این حروف عبارتند از:

A a, B b, C c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I ı, İ i, J j, K k, L l

M m, N n, O o, Ö ö, P p, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ü ü, V v, Y y, Z z

A مثل: (آدم) adam
صدای ( آ)

M مثل: (مدرسه) mektep
صدای ( م)

B مثل: (صلح) barış
صدای ( ب)

N مثل: (نفس) nefes
صدای ( ن)

C مثل: (جان) can
صدای (ج)

O مثل: (افتخار) onur
صدای ضمه یا همان O انگلیسی

Ç مثل: (سریع) çabuk
صدای ( چ)

Ö مثل: (مرگ) ölüm
این هم یکی از حروف اختصاصی ترکی است.اما تلفظ آن شبیه تلفظ حرف o در کلمه world است.مانند söyle(بگو)

D مثل: (آهن) demir
صدای ( د)

P مثل: (انگشت) parmak
صدای ( پ)

E مثل: (دست) el - (قبیله) el
کسره و البته این حرف هم برای صدای کسره و هم برای صدای فتحه به کار می رود.در بسیاری از کلمات ترکی ترکیه صدای فتحه و کسره شبیه هم تلفظ می شود.در این باره که آیا در ترکی قدیم کسره و یا فتحه وجود نداشته نظر قطعی وجود ندارد.

R مثل: (رویا) rüya
صدای ( ر)

F مثل: (کارخانه) fabrika
صدای ( ف)

S مثل: (زرد) sarı
صدای ( ز)

G مثل: (شب) gece
صدای ( گ)

Ş مثل: (آبشار) şelale
صدای ( ش)

Ğ مثل: (معلم) öğretmen
صدای ( غ )(که گاهی به صورت ی و گاهی اصلا تلفظ نمی شود)مانندağız(دهان)

T مثل: (داس) tırpan
صدای ( ت)

H مثل: (خبر) haber
صدای ( ه - ح )

U مثل: (پرواز) uçuş
صدای ( او) در برخی موارد ( یو )

I مثل: (کارگر) ırgat
این حرف یکی از حروفی است که تقریبا مختص زبان های ترکی است.مانند batı(غرب) که ( ای ) ساکن را میدهد
مثل حرف ( ع ) تلفظ می شود مثلا تلفظ کارگر در استانبولی می شود عرقات به صورت ساکن

Ü مثل: (وطن) ülke
این حرف در زبان های فرانسه و آلمانی و بعضی دیگر از زبان ها وجود دارد.مانند ünlü(مشهور)
صدای این حرف صداییست مابین ( O ) انگلیسی و او در فایل صوتی ذکر گردیده است

İ مثل: (انسان) insan
صدای ( ای) کشیده

V مثل: (دارایی) varlık
صدای ( واو )

J مثل: (ژاله) jale
صدای ( ژ )

Y مثل: (دروغ) yalan
صدای ( حرف ی یا همون یا)

K مثل: (مقابل) karşı
صدای( ک) (که تلفظ های گوناگونی دارد گاهی به صورت نازک و گاهی به صورت ضخیم)مانند kaş(ابرو)

Z مثل: (ظلم) zulüm
صدای ( ز )

L مثل: (بندر) liman
صدای ( ل)

1- کلمه el اگر با صدای اَ تلفظ شود دست و اگر با اِ تلفظ شود قبیله معنی می دهد.

2- در ترکی استانبولی هیچ کلمه ای با این حرف آغاز نمی شود و اکثرا در وسط کلمه میاید. البته به ندرت صدای (غ) می دهد.

3- در ترکی استانبولی صدای خ وجود ندارد و کلمات دارای صدای (خ) با صدای (ه) تلفظ می شوند.

4- این صدا، ما بین (ای) کشیده و (اِ) قرار دارد و اکثر کوتاه تلفظ می شود مثل همون مثال.

5- در ترکی استانبولی بسیاری از کلمات که در زبان آذری به صورت (ق) تلفظ می شوند، با صدای (ک) تلفظ می شوند. مثلkalem که به معنی قلم میباشد. ضمنا توجه داشته باشید که صدای (ک) در کلمه "kitab" به صورتی دیگر تلفظ می شود.

6- این حرف ما بین (اُ) و (او) قرار دارد و هنگام تلفظ لبها بیشتر به طرفین باز می شوند.

7- این صدا ما بین (او) کشیده و (اُ) کوتاه تلفظ می شود و هنگام تلفظ لبها بیشتر به طرفین باز می شوند.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فایل صوتی تکرار این حروف

ممکن است در حین تکرار به حروف دیگری بر خورد کنید که تماما اینها هستند

آدم ------------(A) adam
صلح -------------(B) barış
جان ------------(C) can
سریع ------------(Ç) çabuk
آهن ------------(D) demir
E)دست ------ el طایفه -------- el
کارخانه ------------(F) fabrika
شب ------------(G) gece
معلم -------------(Ğ) öğretmen
خبر --------------(H) haber
کارگر -------------(I) ırgat
انسان -------------(İ) insan
ژاله ------------(J) jale
مقابل ------------(K) karşı
بندر ------------(L) liman
مدرسه ------------(M) mektep
نفس -------------(N) nefes
افتخار -------------(O) onur
مرگ ------------(Ö) ölüm
انگشت -------------(P) parmak
باد ------------(R) rüzgar
زرد -------------(S) sarı
آبشار -------------(Ş) şelale
داس -------------(T) tırpan
پرواز ------------(U) uçuş
وطن ------------(Ü) ülke
دارایی ------------(V) varlık
دروغ ------------(Y) yalan
زهر ------------(Z) zehir


 
نکات پایه گرامری(ضمایر)

ضمایر Zamirler :
ضمایر شخصی فاعلی : Şahıs Zamirleri
من .......... ben
تو .......... sen
او .......... o
ما .......... biz
شما .......... siz
آنها، ایشان .......... onlar

ضمایر شخصی مفعولی : Nesnel Zamirleri
مرا، به من .......... beni, bana
ترا، به تو .......... seni, sana
او را، به او .......... onu, ona
ما را، به ما .......... bizi, bize
شما را، به شما .......... sizi, size
آنها را، به آنها .......... onları, onlara

ضمایر ملکی : İyelik Zamirleri
مال من .......... benim
مال تو .......... senin
مال او .......... onun
مال ما .......... bizim
مال شما .......... sizin
مال آنها .......... onların

کاربرد ضمایر با شکل افعال
کاربرد این ضمایر در جملات با اشکال خاص افعال و سایر کلمات از جمله اسمها همراه هستند. مثالهای زیر کاربرد این ضمایر را به خوبی روشن خواهد نمود.

ضمایر فاعلی
من می روم .......... Ben gidiyorum
تو می روی .......... Sen gidiyorsun
او می رود .......... O gidiyor
ما می رویم .......... Biz gidiyoruz
شما می روید .......... Siz gidiyorsunuz
آنها می روند .......... Onlar gidiyorlar

ضمایر مفعولی
مرا نزن .......... Beni vurma
ترا نمی زنم .......... Seni vurmuram
او را نزن .......... Onı vurma
ما را نزنید .......... Bizi vurmayın
شما را نمی زنیم .......... Sizi vurmuruz
آنها را نزنید .......... Onları vurmayın

ضمایر ملکی
سرنوشت من .......... Benim kaderim
سرنوشت تو .......... Senin kaderin
سرنوشت او .......... Onun kaderi
سرنوشت ما .......... Bizim kaderimiz
سرنوشت شما .......... Sizin kaderiniz
سرنوشت آنها .......... Onların kaderi

شکل دوم ضمایر مفعولی

نکته: برخی جملات به صورت امری می باشند که در آینده مورد بحث قرار خواهند گرفت.
فعلا کاربرد ضمیر مورد نظر است.
قلم را به من بده .......... Kalemi ver bana
قلم را به تو می دهم .......... Kalemi verrem sana
قلم را به او بده .......... Kalemi ver ona
قلم را به ما بده .......... Kalemi ver bize
قلم را به شما می دهم .......... Kalemi verrem size
قلم را به آنها بده .......... Kalami ver onlara

نکته2: نوع دیگری از ضمیر ملکی وجود دارد که با افزودن kı- یا ki- ساخته می شود .
مال من .......... Benimki
مال تو .......... Seninki
مال او .......... Onunkı
مال ما .......... Bizimki
مال شما .......... Sizinki
مال آنها .......... Onlarınkı


---------------------------------------------------



Ben seni onlarda gördüm
من تو را در خانه آنها دیدم.

Biz yarın ailemizlerle size geliyoruz
ما فردا با خانواده هایمان به خانه شما می آییم.

Ben senin tarafından ona mektup yazdım
من از طرف تو به او نامه نوشتم.

Sen benim adımı biliyorsun
تو اسم مرا میدانی.

Siz bize onların adını söylemediniz
شما اسم آنها را به ما نگفتید.

Kimin kitapı kayıp olmuş? – Benimki
کتاب چه کسی گم شده است ؟ - مال من.

قانون هماهنگی اصوات:

در زبان ترکی قانون هماهنگی اصوات در گفتار و نوشتار صحیح نقش به سزایی دارد.

بنابراین حروف ترکی را به دو بخش صدا دار و بی صدا تقسیم می کنیم:

۱. حروف صدا دار:  a،e،ı،i،o،ö،u،ü

2. حروف بی صدا: b،c،ç،d،f،g،ğ،h،j،k،l،m،n،p،r،s،ş،t،v،y،z  

در این مرحله حروف صدا دار را بررسی می کنیم.

حروف صدا دار از لحاظ حالت زبان و حالت لبها به چهار بخش تقسیم می شود:

1. مصوت های ستبر(Kalın) :

a,ı,o,u

2. مصوت های ظریف (İnce) :

e,i,ö,ü

3. مصوت های صاف (Düz) :

a,ı,e,i

4. مصوت های گـــرد (Yuvarlak) :

o,u,ö,ü

 

Düz

Yuvarlak

Kalın

a,ı

o,u

İnce

e,i

ö,ü

اکنون با دانستن قوانین بالا یاد می گیریم که چگونه یک وا ژه را بنویسیم. بدین ترتیب که اگر آن واژه یک واژه ترکی اصیل باشد و خارجی نباشد اگر اولین مصوت آن کلمه از هــر گروهی باشد باقی حروف هم باید از همان گروه باشند.ماننــــد:

Alın,Kadın,Pahalı,Farsça,Ilık,Sakın

Ekim,Görev,Türkçe,Evli,Bilet,Elli

Çocuk,Oku,Yolcu,Turgut,bulduk

Görü,Öbür,Gözüm,Gördüm,sözlük

                                                                                                    

                                                                                                         

چند نکته:

1. ممکن است واژه ای تـــرکی اصیل باشد ولی تابع قوانین آوایی ترکی نباشد.مانند:

Kardeş        برادر ،Anne          مادر،Elma        سیب،Hangi        کدام

در واقع این واژه ها در ابتدا به صورت kardaş,ana,alma,hangı بوده است.اما لهجه خاص شــهر استانبول باعث ظریف شدن یکی از مصوت ها شده است.

2. در مورد واژه های غیر ترکی هیچ قانونی برای هماهنگی اصوات وجود ندارد و ما مجبو به حفظ کــــردن دیکته صحیح آنها می باشیم.مانند:

Kalem     قلم, Kitap    کتاب, Ayip         عیب, Kafes         قفس, Beyaz         سفید  

Adres      آدرس, Teknoloji       تکنولوژی, Garip         غــریب, Adalet       عدالت 

در این مــرحله حروف بی صدا را بررسی می کنیم. 

حـــروف بی صدا به دو بخش اصلی تقسیم می شوند:

1. صامت های واک دار: b,c,d,g,ğ,j,l,m,n,r,v,y,z

2. صامت های بی واک: f,s,t,k,ç,ş,h,p

* برای راحتتر حفظ کردن مصوتهای بی واک آنها را به شکل فستکچی شاهاپ (Fıstıkçı şahap) حفظ می کنیم(به مهنای شهاب پسته فروش).

اکنون با دانســتن اطلاعات بالا به راحتی می توانیم پسوندهای مناسب را برای واژه های خود انتخاب کنیم.

1. اضافه شدن پسوند صامت: در افزودن پسوند صامت دقت می کنیم که اگر آخرین پسوند کلمه مان واکدار بود پسوندمان نیز واکدار و اگر بی واک بود پسوندمان نیز بی واک خواهد بود.مانند:

Çabuk(سریع)+ca          >>>>>    çabukça               (به سرعت)       

Yürek(قـــلب)+de         >>>>>     yürekte                   (در قلب)                

İstanbul(استانبول)+da     >>>>>    İstanbul'da *      (در استانبول)                       

İngiliz(انگلیسی)+ce        >>>>>    ingilizce                  (انگلیسی)   

* در مورد ' (kesme işareti) این توضیح لازم است که برای جدا کردن اسامی خاص (اسامی شهرها، کــشورها ، اشخاص و ...) و عدد و حروف اختصاری از پسوند استفاده می شود.مانند:

1998'ncı yıl                   2000 'den sonra        (بعد از سال 2000)

Saat 12'ye beş varç                        (ساعت پنج دقیقه مانده به 12)

 

Ahmet'i çağır              (احمد را صدا کن)        Mehmet'e söyle     (به محمد بگو)

Ankara'ya gidelim       (به آنکارا برویـــم)    Tehran'dan geldi     (از تهـــران آمد)

 

THY'dan     (از خطوط هوایی ترکیه)      TRT'de      (در نهاد رادیو-تلویزیون ترکیه)

 

در واژه های اصیل ترکی صامتهای واکدار "b","c","d","g" در پایان کلمه نمی آیند و به جای این حروف معادل بی واک آنها که به ترتیب عبارتند از "p","ç","t","k" استفاده می شود.مانند:

Bulut       (ابـــر) ,Ağaç      (درخــــت)

این قاعده حتی در مورد کلمات دخیل از زبان های دیگر نیز صدق می کند.مانند:

Kitap      (کتـــاب) ,Dert      (درد)

 

2. اضافه شدن پسوند صامت: هنگام اضافه شدن یک پسوند که با مصوت شروع می شود به یک پسوند که به یکی از چهار صامت بی واک ç,p,k,t ختم می شود صامت بی واک به معادل واکدار خود تبدیل می شود که به ترتیب c,b,ğ,d می باشد.مانند:

Sokak (کوچه) +a                           sokağa(به کوچه)

Araç (وسیله نقلیه) +ı                        aracı(وسیله نقلیه را)

Şurup (شربت)   +a                         şurubu(شربت را)

Dert (درد)    +i                              derdi (درد را)

* افعال از این قاعده مستثنا می باشند، اما سه فعل در ترکی بدین شکل تغییر می کنند:

Gitmek(رفتن)            >>>>>      Gidiyor (می رود)

(انجام میدهد)  Ediyor      <<<<<       (انجام دادن)Etmek

(مراقب است) Güdüyor      <<<<<  (مراقب بودن)Gütmek

 * اگر واژه ای به nk ختم شود صامت "k" نه به "ğ" بلکه به "g" تبدیل می شود.مثال:

Çelenk(تاج گل)+i                >>>>>>>>       Çelengi  (تاج گل را)

Renk(رنــگ)+i                  >>>>>>>>        Rengi    (رنگ را)

Ahenk(آهنــگ)+i                >>>>>>>>       Ahengi   (آهنگ را)

 

* هنگام افزودن  پسونذی که با یکی از صامتهای واکدار"d" و"c" شروع می شود به کلمه ای که به یکی از صامت های بی واک "ç","p","k","t" پایان می یابد ،صامت آغازین پسوند بی واک می شود یعنی به معادل بی واک خود تبدیل می شود.مانند:

Dolap(کمد) + dan        >>>>>>>>>>                    Dolaptan (از کمد)

Ağaç (درخت)+ dan     >>>>>>>>>>                     Ağaçtan (از درخت)

Kitap(کتاب) + da        >>>>>>>>>>                     Kitapta (در کتاب)

Sepet (سبد)+ de         >>>>>>>>>>                      Sepette (در سبد)

Sokak(کوچه) + da      >>>>>>>>>>                     Sokakta (در کوچه)

* قاعده بی واک شدن و واکدار شدن صامت ها در موارد زیر نقض می شود:

1. حروف واکدار g در پایان کلمات ماخوذ از زبان های اروپایی، بی واک نمی شود.مثال:

Türklog   (ترک شناس)،Katalog     (کاتالوگ)،Monolog     (مونولوگ)،Ring   (رینگ)

۲. صامت های بی واک موجود در پایان برخی کلمات اصیل ترکی و نیز برخی کلمات دخیل، هنگام افزودن پسوندهایی که با حروف مصوت شروع می شوند،واکدار نمی شوند.مثال:

Top(توپ)+u                >>>>>>                Topu (توپ را)            

Kırk(چهـــل)+ıncı          >>>>>>                Kırkıncı (چهلمین)

Sap(دسته)+ı                 >>>>>>                Sapı  (دسته را)

Et(گوشت)+i                 >>>>>>>              Eti (گوشت را)

Kat(طبقه)+ı                 >>>>>>>              Katı (طبقه را)  

Koç(قوچ)+u                >>>>>>>              Koçu (قوچ را)

۳. در برخی کلمات تک هجایی برای جلو گیری از اختلاط معنایی حروف واکدار در پایان کلمه نیز می آیند.مثال:

At       (اسب) , Ad             (اسم) ; Hac      (حج) , Haç          (صلیب)

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 3:17  توسط مجید  | 

كوءند


«كوءند» به تركی یعنی هم‌سو، راه‌درست: ساغ كوءندومه كئچدی(به سمت راست من منتقل شد). كه اگر بخواهند بگویند ناهم‌سو، كج، باید یك پیشوند «نا»ی فارسی در آغازش بیاورند: ناكوءندم(كج) : بیسم‌ ایللاه دئییلمه میش توخوم، ناكوءندم چیخار (تخمی كه بدون گفتن بسم‌الله كاشته شود، كج می‌روید).

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 3:5  توسط مجید  | 

آلينماسؤزلوك لرين تورك ديلينده ايشله نيل مسي

آلينماسؤزلوك لرين تورك ديلينده ايشله نيل مسي

  • آمبولانس=جان قورتاران
  • ائكولوژي=چئوره بيليمي
  • اجنبي=يابانجي
  • استخر=اوزمه گؤلو
  • دانشگاه=بيليم يوردو
  • نمايه=گؤسترگه
  • پاره وقت=ياريم گون
  • پاك كن=سيلگي
  • نورافكن=ايشيلداق
  • پرينتر=باسيجي
  • پسوند=اك
  • تيراژ=باسقي ساييسي
  • بيمارستان=خسته خانا
  • بخش=بؤلوم
  • ظرفشوئي=قاب يويان
  • زلزله=يئرسيلگه نيشي
  • سفير=ائلچي
  • هواپيما=اوچاق
  • فريزر=دوندوروجو
  • فشارخون=قان باسينجي
  • تمام وقت=تام گون
  • فيلتر=سوزگج
  • ميكسر=قاتيجي
  • هئلي كوپتر=ديك اوچار
  • يخچال=سويودوجو

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 2:52  توسط مجید  | 

سيستم آوايي-مفهومي درتركي آذربايجاني

سيستم آوايي-مفهومي درتركي آذربايجاني

زبان تركي آذربايجاني داراي خصوصيات منحصر به فردي است كه اين خصوصيات مي توانداين زبان رانه تنهادرميان تمامي زبانهاي اورال-آلتاييك،باكه تمامي زبانهاي موسوم به هندواروپايي نيزدرجايگاه ممتازمي تواندعبارت ازجايگاه محوري ومرجعيت داشتن درتحقيقات زبانشناسي وتحقيقات علوم شناختي به لحاظ سيستم مندي دروني ساختاري باشد.امامتا سفانه جايگاه اين زبان شناخته شده نيست.به دليل اين شناخته نشدگي نيزهمواره درمعرض دونوع آسيب قراردارد.

اين دونوع آسيب عبارتنداز:

1-آسيب ناشي ازالگويبرداري اززبانهاي ديگر،كه باعث ناچيزجلوه داده شدن قدرت اين زبان مي كردد.مثل ناديده انگاشتن تصنيف تاريخي 200-150«هاوا»(آهنگ-دستگاه)ازسوي عاشيق هاجهت روايت گري وتاثيرآن برشعركه واقعارقابت ناپذيراست.ودرعوض غلّوكردن درموردشعرهاي عروضي فارسي،كه اصلاضرباهنگ اين شعرهاازدرون زبان فارسي درنيامده است.

2-آسيب ناشي ازعوامي گري درتحقيق كه مي تواند ويژگي مردمي بودگي وساختارديناميك اين زبان راازمركزيت توجه آكادميك دوركند.اين كه چرااين زبان ميتواندداراي جايگاه محوري تحقيقي باشدبنابه دلايل زيراست.

1-اين زبان اصولادرمركزيت تاريخي-اجتماعي وجغرافيايي اين زبانها قرارگرفته است.

2-روايت گري شفاهي آن،داراي سيستم دروني،خود-اتكا،پيچيده است.جابجايي ساختاري آن دركمترين حداست.لذاسيستم فولكلوريك آن،كاملاانكشاف يافته وسيستم منداست.(يادآوري ميشود كه تاريخ هرملتي درفولكلورآن تبلورمي يابد.بانگاه به آفرينشگري مردم،ميتوان تاريخ آن ملت راتفسسيرنمود.البته مقصودازتاريخ،وقايع زندگي يك پادشاه نيست؛بلكه صحبت ازپويايي يك جامعه ومردم است.)

3-اين زبان يك زبان التصاقي(Agglutinating)بوده وداراي هارموني مصوتي(Vowel harmony)است كه اين ها ازخصوصيات زبان سومري است،لذاانسجام زباني رامي تواند تاديرينه هاي تاريخ پي گرفت.

4-واماچهارمين مورد،كه كارتخصصي اين نگارنده است يعني سيستم مفهومي درزبان.اينزبان درخودداراي استثنايي ترين سيستم آوايي-مفهومي است؛كه يقيناكم نظيراست.

اين بحث آوايي-مفهومي رابايك مثال شروع ميكنيم.همه ميدانندكه درزبان انگليسي جهت ساختن زمان گذشته درفعل هاي باقاعده ازedاستفاده مي شود.يعني به آخرفعل پسوندedاظافه مي شود،مثلا:work=worked

درزبان تركي نيز،تبديل حال به گذشته به اين صورت است.

ايشله ره م=ايشله ديم.

درزبان فارسي نيزبه اين صورت است.

كارمي كنم=كاركردم.

اگردقت شوددرهرسه اين زبانها،تبديل به گذشته ازطريق صدايdايجاد

مي گردد.پس صدايdداراي بار مفهومي خاصي است كه نشان دهنده قطعيت است.

اين نگارنده به 3تا4صداي داراي مفهوم قطعيت درسيستم آوايي-مفهومي رسيده است،كه درزبان تركي آذربايجاني به صورت كاملا سيستم مندمطرح است.اين صداها عبارتنداز:q-d-b.اكنون اين صداها رابرروي اندام بدن درزبان پي گيري ميكنيم كه كاملاداراي سيستم مي باشند:

صدايd

  1. ديرناق
  2. دابان
  3. ديز
  4. ديرسك
  5. دؤش
  6. دوداق
  7. ديش
  8. ديل
  9. دال
  10. ديمديك
  11. دالاق

اگردقت شوددرتمامي اينهاتيزبودگي مشترك است.صداي بعدي كه داراي مفهوم قطعيت باشد،عبارت است ازqكه همين صدارانيزدرزبان تركي برروي اندامهامرورميكنيم:

  1. قيچ
  2. قول
  3. قولاق
  4. قولپ(قيلپ)
  5. قيلپين
  6. قاناد
  7. قويروق
  8. قيل
  9. قيلچيق
  10. قابيرغا
  11. قارين
  12. قورساق
  13. قورشاق
  14. قوجاق
  15. قولتوق

 

اگردقت شودكاملامشخص است كه اندامهايي كه ازاندام اصلي بيرون مي آيند،بااين صداشروع مي شوند.

سومين صداي داراي مفهوم قطعيت،عبارت است ازbكه اين صداراهم درزبان تركي وهم دراندامهاي بدن پي گيري ميكنيم:

  1. بالدير
  2. بود
  3. بئل
  4. بيله ك
  5. بارماق
  6. باغير
  7. بوغاز
  8. بويون
  9. بورون
  10. باش
  11. بئنيز
  12. بئيين
  13. بؤيره ك
  14. باغيرساق

اگردقت شودتمامي اين قسمتها،داراي نوعي گردشدگي بوده وتيزنيستند.باجنبه تيزبودگي آنهاموردنظرنبوده است.

اين مطلب بحث بسيارمفصلي مي خواهدكه بخشي ازاينهادركتابهاي(Deterministically structuring concepts)و(نظام چهاربعدي زبان)ازسوي اين نگارنده مطرح شده است.درآنهابحث شده است كه چگونه واقعه((دان))كه درانگليسي(down)است؛باشروع ازپگاه ميتواندبه عنوان يك واقعه تغييردهنده وباصدايd-tشديداايجادواژه سازي كند.تمامي اينهادرزبان تركي آذربايجاني قابل پي گيري ترازديگرزبانها است.يعني يكي از ويژگي هاي ممتاز تركي آذربايجاني،حفظ ساختارآوايي-مفهومي درخوداست كه البته دراينبيشترازاين،مجال بحث نيست.

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 2:46  توسط مجید  | 

تاپماجا


تاپماجا و بایاتی خوانی

بزرگترها برای ایجاد فضای شادی و سرور، مسابقههای تاپماجا را دور کرسی راه میانداختند، به این صورت که یک "تاپماجا" (چیستان) میپرسیدند و کسی که پاسخ صحیح میداد، برنده بازی بود. همچنین بایاتی ها از اجزای ثابت هر یک از آیینها و رسوم مردم آذربایجان می باشد. در مراسم شب چیلله به دلیل طولانی بودن این شب و گذران وقت، بزرگترها بایاتی میخواندند. گاه نیز مشاعره با بایاتی انجام میشد و گاهی هم بزرگترها با بایاتی برای کوچکترها فال میگرفتند. بیشتر بایاتی های مرسوم در شب چلله از منظومه حیدربابای شهریار انتخاب میشد. بعنوان مثال:

چیلله چیخار بایراما بیر آی قالار

پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار

گئدر باخار گودول ده یارماسینا

باخ فلکین گردش و غوغاسینا

و یا:

قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دئینـــده

کولک قالخوب قاپ باجانی دؤینده

من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم

بیر گول آچوب اوندان سونرا سولایدیم

***

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 2:36  توسط مجید  | 

چيلله، قاری، قار، قارپيز، قيش


چيلله، قاری، قار، قارپيز، قيش

چيلله، قاری، قار، قارپيز، قيش

چيلله (چلّه)
در ترکی يای يعنی کمان، چيلله نيز يعنی زه (در اينجا زه کمان) و نيز محل زه برای گذاشتن تير در موقع انداختن تير، (و نيز معناهايی که گفته خواهد شد)، اوخ يعنی تير (تيرِ کمان).

در ترکی به تابستان نيز "يای" گفته می¬شود. از اين رو وقتی گفته می¬شود "يايين چيلله¬سی"(چلّه¬ تابستان)، (تداعی کننده¬ی کشيدگی نهايی کمان به هنگام انداختن تير) يعنی نهايت و اوج کشيدگی تابستان که چهل و پنج روز رفته از تابستان است.

قيشين چيلله¬سی (چلّه¬ی زمستان) نيز به معنای کشيدگی نهايی سرما است که دو تا است يکی چهل روزه (بؤيوک چيلله) يکی بيست روزه (کيچيک چيلله). يعنی زمستان دوبار به اوج می¬رسد.

چيلله گئجه¬ (شب دارای کشيدگی نهايی) وقتی گفته می¬شود "چيلله گئجه¬سی" (شب چلّه) در واقع يعنی نهايت کشيدگی شب. ولی _تحت تأثير تفسيرهای رايج_ به معنای شروع چلّه¬ی زمستان تلقی می¬شود که البته اينگونه نيست.

اينکه چرا "چيلله" يا "چِلّه" که معنای "زه کمان" و "محل نشستن ته تير در کمان" و مآلا مفهوم نهايت کشيدگی را در مورد "بلندترين شب"، "شدت تابستان" و "شدت زمستان" (که دقيقا معادل “climax” _نقطه¬ی اوج_ آمده از زبان¬های يونانی و لاتين است) بايستی با عدد "چهل" توجيه و تفسير نمود کاری است که روشنفکران پرداخته¬اند و خود نيز بايستی جوابگو باشند.

بدون هيچ ترديدی واژه¬ی "چيلله" يا "چلّه" با واژه¬ی ياد شده¬ی “climax” از يک ريشه و منشأ می¬باشد.
قبلا بحث شده که صدای (ل) دارای مفهوم "انتقال" می¬باشد. نيز گفته شده که تکرار يک صدا مفهوم استمرارِ تکراریِ حرکت و عملی را دارد. پس "چيلله" يا "چلّه" دارای مفهومی است که در آن عمل انتقال به تکرار اتفاق می¬افتد. درست مثل "پيلله" يا "پلّه" که در آن عمل انتقال و تکرار اتفاق می¬افتد. اگر "چلّه" معنی "چهل لا" نيز داشته باشد آنوقت پرسيدنی است که اولا خود "چهل" از کجا آمده و دوم اينکه معنای "پلّه" چيست؟ منطقی است بپذيريم که "چهل" از "چيلله" حاصل شده است.
فقط فراموش نشود که اديبان منکر وجود تشديد نيز در فارسی شده¬اند.
اما جان آيتو (John Ayto) اتيمولوژيست انگليسی واژه¬ی “climax” را نهايتا از منشأ هندو اروپايی (kli-) می¬داند. اولا شما اين مورد را با واژه¬ی "چيلله" يا "چلّه" تطبيق دهيد خواهيد ديد که دقيقا دارای عناصر فونتيکی مشابهی هستند.
باز می¬گويند که واژه¬ی “lean” به معنی "تکيه دادن" نيز از همين ريشه است. متوجه می¬شويد که چرا در "چيلله" يا "چلّه" مفهوم محل نشستن ته تير در کمان نيز مستتر است؟

"چيلله" اسمی است که از فعل "چيلمک" به معنای (زدنِ پرتابیِ توام با ضربه) ساخته شده است. در بازی "چيلينگ-آغاج" (الک-دولک) به زدن "چيلينگ" يا "چيليک" يا "چيليهْ" (دولک) با "آغاج" (چوبدستی) از اين فعل استفاده می¬شود: "چيل گلسين!" (بزن بياد!)
"چيلينگ" نيز از اين فعل شاخته شده است.
"چيلمَک" اسم تلنگر شديد است که در آن ريگِ کوچکی بين پشت ناخن سبابه و نوک انگشت شست قرار گرفته و به شدت پرتاب می¬شود. يا تلنگری که بر سطح آب _به نيت پخش کردن و افشاندن آب زده می¬شود.
شکل ديگری از اين فعل نيز هست که "چيله¬مَک" (افشاندن آب توأم با ضربه) است.
"پيلله" (پلّه) نيز از سيستم "چيلله" (چلّه) است، حتی به اين شکل: "پيلوو" (pilov) و "چيلوو" (çilov) [پُلو و چِلو] نيز از يک شيوه و سيستم توليد واژگان استفاده می¬شود. آوردن اين مثال از آن جهت لازم بود تا در پيگيری سيستم واژگانی دچار سهو و لغزش نشويم. همانگونه که ملاحظه می¬کنيد در فارسی مصوت¬ها دچار تغيير شده: "پـُ" و "چـِ".

به مثال¬های ديگری از اين دست (جهت مطالعه¬ی بيشتر) دقت کنيد که چگونه سيستم ترکی ثابت است: چيلله (چلّه)، پيلله (پلّه)، شيلله (سيلی آبدار)، سيلله (سيلی)، گولـله (گولّه، گلوله)، هؤرره، هوررا (نوعی غذای ساده¬ی روستايی) شيررا (شيره)، شوررا (احتمالا تبديل به "شوربا" شده)، بلله (نانی که به صورت ساندويچ در می¬آورند). . . "پيلته" (فتيله _[به خاطر وجود "ت" که علامت تعدی است] چيزی که به تدريج پايين آورده می¬شود). "گلّه"ی فارسی نيز احتمالا از اين سيستم است که در اين صورت بايد از فعل "گلمک" (آمدن) "گلله" (هم-آمده) ايجاد شده باشد. کلله (کلّه)، نيز واژه¬ عربی "قلّه" از اين مجموعه است که نشانگر قديمی بودن اين ساختار واژه ساز است.

"قارپيز" يئمه¬ک! (هندوانه خوردن!) چرا در "چيلله گئجه¬" قارپيز (هندوانه) خورده می¬شود.
از اين مطلب در کتاب بعدی در بحث از گريز از تراژدی بازهم صحبت خواهد شد. ولی چون سخن از "چيلله گئجه" شد به نکته¬ی بسيار مهم که مربوط به بحث ماست اشاره می¬شود. اين نکته عبارت از اين است که اسم خوردنی مورد نظر در ارتباط با کاربرد اسطوره¬ای که دارد دارای معناست.
بررسی نام¬های "هندوانه" در اغلب زبان¬های اين منطقه و اروپا نشان می¬دهد که نام مورد استفاده در ترکی قابل استنادترين واژه در بررسی مفهومی نام اين صيفی است.
برای مثال در فارسی "هندوانه" (چيزی که "ره آوردی از هند" است)، در انگليسی (water melon) (صيفیِ آبکی) گفته می¬شود. ملاحظه می¬کنيد که هر دو توضيحی هستند و معنای مستقيمی ندارند که رابطه¬ی اسطوره¬ای اين صيفی را با آن مورد بررسی قرار دهيم. در روسی арбуз (arbuz)و در يونانی ικαρπούξ (karpozi) گفته می¬شود و همانگونه که ملاحظه می¬گردد از "قارپيز" ترکی مشتق شده¬اند. در مغولی نيز داستان از همين قرار است: tarbos آن هم همريشه با ترکی است.

حداقل می¬توان چنين نتيجه گرفت که در اين محدوده¬ی جغرافيايی واژه¬ای که برای توجيه اسطوره¬ای اين صيفی قابل استناد باشد غير از واژه¬ی ترکی "قارپيز" وجود ندارد. دليل ديگر قابل استناد بودن نام ترکی آن _همانگونه که در فصل دو گفته شد_ وجود سيستم آوايی در دسته¬بندی مقوله¬ای پديده¬هاست؛ در اين مورد صيفی¬جات با دسته¬بندی خود را داشتند: قوون، قاباق، قارپيز (شروع با "ق") يا خيرا، خيرچا، خيار (شروع با "خ")
رابطه¬ی (8)

هارمونی آوايی:
در ترکی هارمونی مصوتی وجود دارد، يعنی مصوت¬ها بنابر خصوصيات آواشناختی خود به دو دسته تقسيم می¬شوند: (مصوت¬های a, ı, o, u با يکديگر و مصوت¬های ə, e, i, ö, ü نيز با يکديگر به کار می¬روند.)
در ترکی هارمونی مصوت ـ صامت نيز وجود دارد، مثلا صدای "پ" با دسته¬ی اول بالا و صدای "ب" با دسته¬ی دوم بالا به کار می¬رود. متأسفانه اين قانون امروزه در زبان استاندارد ترکی آذربايجانی رعايت نمی¬شود. در واژه¬های زير به دليل اينکه اين واژه¬ها در قديم و طبق قاعده¬ی طبيعی زبان ساخته شده¬اند اين قاعده رعايت شده است.
برای معنا کردن واژه¬ی "قارپيز" به سيستم زير توجه شود:
قارپيز
يارپيز
پيرپيز
تربيز
سه¬بيز (تلفظ می¬شود: سَـبيز)
جه¬بيز (تلفظ می¬شود: جَـبيز)
مؤبيز
بنابر قانون هارمونی آوايی در برخی _مثل، مؤبيز_ صدای /ب/ به /و/ تبديل شده. به شکلِ زير:
جه¬ويز
مؤويز

اکنون ليست بالا را از نو مرور می¬کنيم:

قارپيز (قار+ پيز _هندوانه)
(قار: برف)
يارپيز (يار+ پيز _پونه)
(يار: . . .)
پيرپيز (پير _با مصوت/ı/_ +پيز _نوعی بوته¬ی معمولا خشک وحشی که همانند موهای خشک و وز وزی است_ + پيز)
(پير: از "پيرتلاشيق: آشفته¬ی ظاهری، به هم ريخته)
تربيز (تر+ بيز _خربزه, يکی از احتمال¬های منشأ نام تبريز، خصوصا اينکه تبريز محل باغ و بستان بوده)
(تر: ؟)
سه¬بيز (سـَ + بيز _نام دهی در نزديکی ميانه. اين نام نيز به احتمال قريب به يقين مرتبط با موردی با منشأ گياهی است و معنای سبز و خرم هم می¬تواند داشته باشد. در اين صورت "سبز" فارسی بايد از آن گرفته شده باشد.)
(سـَ : ؟)
جه¬ويز (گردو _من نمی¬دانم اين واژه از ترکی به عربی رفته و آنگاه "جوز" شده يا برعکس از عربی آمده و در ترکی به شکل ساختار ترکی درآمده.)
(جـَ : ؟)
مؤويز (مؤ + بيز _مويز)
(مؤو: درخت انگور، تاک)
همانگونه که ملاحظه می¬شود پسوند "ـپيز" (يا "ـبيز" _بنابر هارمونی آوايی) پسوندی است که با مواردی از اسم¬هايی با منشأ گياهی به کار می¬رود (البته معتقد نيستم که صرفا در اين مورد به کار می¬رود.)

اين بررسی و مرور رابطه¬ی هندوانه را با "قار" (برف) محرز می¬سازد. پس نگهداری "قارپيز" تا شروع زمستان (که از شب چلّه شروع می¬شود) حلقه¬ای از زنجيره¬ی تفکر اسطوره¬ای ماست و در اين حين نام "قارپيز" کاملا با مسما است.
اسم خوردنی مورد نظر خود گويای کاربرد آن است. يعنی بايستی به فصل برف و يخ رسانده شود. (دليل تئوريک اين کار در کتاب سوم اين مجموعه ارائه خواهد شد.)

اما آيا واژه¬ی "قارپيز" با "قار" صرفا دارای همين ارتباط است؟
در جواب اين سوال بايد گفته شود که مسأله کمی عميق¬تر از اين ارتباط است. عيمق بودن مسأله به سيستمی برمی¬گردد که واژگان اينچنينی را در بر می¬گيرد:

قيش (زمستان)
قار (برف)
قاری (عجوزه)
قاريماق (پير شدن)
قارتيماق (پير شدگی بافت¬های گياهی که توأم با سفت شدگی آن¬ها است.)
قارغيش (نفرين)
قارغی (پيکان، نوک تير)
قارانات (شومی، نحوست)
قـادا (بلای شوم، مستولی شدگی فاجعه¬بار بر کسی)
قيرماق (کشتار کردن)
قيزماق (گرم شدن)
قير وئرمک ("قر دادن" در قسمت ديگر اين فصل _مربوط به صدای "س"_ بازهم رقصيدن مطرح خواهد بود: "سينديرماق")
قوُرغو (طرح و توطعه “plot”)
قوْرخو (ترس)
قيشقيرماق (فرياد کشيدن شديد)
قوُدورماق (هار شدن)
قوُدوز (هار)
قانجيق (سگِ ماده، گرگِ ماده، کفتارِ ماده)
قوُربان (قربان)
قيرو (برفی که به شکل گِرد بوده و سفت است)
قاران (آخرين نوبت)
قيققی (آخرين نوبت)
قارپيز (هندوانه)
قيرميزی (قرمز)
قوُتلو (مبارک، خوش يمن)

. . . ......

حالا معلوم می¬شود که چرا اين واژه¬ها دارای ارتباط سيستماتيک با يکديگر بوده و توجيه دقيق اسطوره¬ای دارند.
در اسطوره شناسی و تفکر اسطوره¬ای آذربايجان دو چله¬ی زمستان دو خواهر پير (قاری) هستند. آن¬ها با تکاندن پنبه¬های "يورغان" (لحاف) خود "قار" (برف) می¬ريزند.

يکی از ويژگی¬های "قار" (برف) سفيدی آن و سفيدپوش کردن اشيا، و انسان¬ها از بالاست. "قاری" (عجوزه، پيرزن) نيز از بالا دارای گيس¬های سفيد می¬باشد (گويی برف نشسته است.) پس آن قديم قديم¬ها که گيس پيرزن¬ها همچون برف از سرشان آويزان می¬شده باعث ايجاد اين تفکر اسطوره¬ای گشته است.

در اينجا توضيح مختصری داده شود که در آن گذشته¬های دور طول ميانگين عمر و يا انتظار عمری (life expectancy) آنقدر بالا نبوده که موی سراسر سفيد يک زن به کرات در منظر ديد مردم باشد. تصور بر اين است که در آن گذشته¬های خيلی خيلی دور پيدا شدنی از اين دست بايستی هم غيرعادی بوده باشد. (گويا زمانی "انتظار عمر" 18 سال بوده که اگر با انتظار عمری کنونی که در پاره¬ای از کشورها حتی بالاتر از 80 سال است مقايسه شود آنوقت مطلب مشخص¬تر می¬شود.)

اما واژه¬ "قارغی" چيست؟
"قارغی" يعنی پيکان و يا نوکِ تير. اينجاست که مجبور هستيم به "چيلله"¬ها (چله)های زمستان رجوع کنيم و توجه داشته باشيم که "چيلله" يعنی کشيدگی نهايی کمان و در اينجا يعنی کشيدگی نهايی کمان سرما. پس تير يا پيکانی که از کمان "قاری" در می¬آيد بايد که نامش "قارغی" باشد. جالب اينکه "قارغيماق" (نفرين کردن) و "قارغيش" به معنای "نفرين" است کاری که "قاری"ـها مرتب انجام می¬دهند.

حالا فعل "قارغيماق" (نفرين کردن) را با "قارغی" (پيکان) مقابله کنيد تا سيستم¬مند بودن مجموعه¬ تفکر اسطوره¬ای خود را بيشتر نشان دهد.
نقطه¬ی مقابل "قارغيش" (نفرين) مفهوم "آلقيش" (تحسين و دعا) قرار دارد که در قسمت "آلما" مطرح شد.

حالا می¬توان دقت داشت که ارتباط "قارپيز" صرفا با "قار" (برف) نيست بلکه ارتباط با مجموعه¬ای دارد که يک مجموعه¬ی اسطوره¬ای است و واژگان مرتبطه پيوستگی سيستماتيک دارند. حتی نام اين فصل "قيش" (زمستان)، الهه¬های آن "قاری"، اسلحه¬های آن "قار" (برف)، "قارغی" (تير)، "قارغيش" (نفرين)، "قادا" (بلای نحس) در نتيجه "قيرغين" (کشتار). . . و دست آخر چيزی که بر اين نحوست، شگون و يمنِ خوش می¬آورد يعنی "قارپيز" (هندوانه).

من دقيقا نتوانسته¬ام مفهوم "قيش" را پيدا کنم منتها می¬توان صداهای آن را تحليل مفهومی کرد:
“q” : قطعيت، اشتقاق
“ı”: پايين
“ş”: مورد مرتبط شونده
پس "قيش" پديده¬ای است که ارتباط شديدا قاطعانه¬ی تهديد کننده دارد.
با همين روش مفهوم "قار" (برف):
“q” : قطعيت، اشتقاق
“a”: بالا
“r”: حرکت

پس "قار" پديده¬ای است که رفتار اشتقاقی قاطع از بالا دارد.
"قاری" يعنی ايجاد کننده¬ی اين وضعيتی که "قار" و "قيش" است يعنی چيزی مثل "الهه" و يا "رب¬النوع".

ناگفته معلوم است که "قاری" يا "قَری" در فرهنگ غرب همان "فِری" (fairy) و در فارسی "پری" است. منتها با وضعيتی که در سيستم واژگانی است معلوم است که منبع و منشأ از کجاست.

حالا اين سوال می¬تواند مطرح شود که آيا "قاری" نقطی مقابل "تاری" (تانری) نيست؟ به اين معنا، همانگونه که "تانری" ايجاد کننده¬ی "تان" يا "دان" است آيا "قاری" نيز می¬تواند به مفهوم ايجاد کننده¬ی "قار" باشد. ظاهرا که استنباطی است منطقی و دليلی بر عليه آن به ذهن نمی¬رسد.

مفهوم "قارپيز" به احتمال زياد به خاطر وجود صدای مرکب "پ" در هجای دوم يعنی "پيز" (که صداهای "م"، "ب"، "و" از آن صدای مرکب "پ" قابل حصول است) می¬تواند مفهومی معادل نفی کننده¬¬ی "ـمز" داشته باشد. پس مفهوم "قارپيز" می¬تواند خنثی کننده¬ی شدت و شرارت "قار" باشد.
از اينجاست که مفهوم "قيرميزی" (قرمز) به دست می آيد که نفی کننده¬ بدی و نحوست است.

رابطه¬ی (9)
از لحاظ مفهومی صدای "ز" معنای متقابل و يا عکس نسبت به صدای "ر" ايجاد می¬کند. مثل:
يارماق ← يازماق
يوْرماق ← يوْزماق

در ادامه¬ همين بحث می¬توانيد "قيرماق" (کشتار کردن)، به واژه¬ی "قيزماق" (گرم شدن) توجه کنيد که ابتدائا مفهوم "کشتار" از زمستان حاصل شده است و نقطه¬ی مقابل آن "قيزماق" (گرم شدن) است. واقعا هم در مقابل چنين فاجعه ای بايستی که خنثی کننده¬ی "شر" از تابستان به زمستان نگهداری شود.

راستی اين واژه¬ی "قيرماق" (کشتار کردن) و در پی آن "قيريلماق" (کشتار شدن) کی و تحت چه شرايطی بار آمده است. چه شومی و شرارت¬هايی از چه نوع زمستان¬های سختی باعث ايجاد چنين واژگانی با چنين بار اسطوره¬ای گشته است؟ چه حسرتی نسبت به سرخی و گرمای تابستان احساس می¬شده است که اينگونه در انبارهای کاه _در لابلای کاه_ اقدام به نگهداری هندوانه می¬کرده¬اند؟ و آنهايی که موفق به نگهداری آن تا شب چله می¬شدند تکه های کوچکی از آن را به در و همسايه و اطرافيان می¬دادند.

برررررر!!!!! چه زمستان¬هايی!
نتيجه¬ی بررسی آوايی ـ مفهومی واژگان ترکی نشان از زمستان¬ها و سرماهای وحشتناک، شوم، غدّار و کشتار کننده دارد. اين حوادث تفکر اسطوره¬ای خود را نيز بار آورده است.
بحث هنوز به پايان نرسيده است. در مبحث "گريز از تراژدی" باز هم از اين مورد صحبت خواهد شد (کتاب 3).

در زمستان دو تا چله وجود دارد. يعنی شدت سرما در دو اوج مطرح است. اين¬ها دو خواهر هستند. "بؤيوک باجی¬نين چيلله¬سی" (چله¬ خواهر بزرگه) يا "بؤيوک چيلله" (چله بزرگه) و "کيچيک باجی¬نين چيلله¬سی" (چله¬ خواهر کوچکه).
هر دوی آن¬ها کمان می¬کشند منتها کمانی که خواهر کوچکه می¬کشد به دليل کشيده¬گی فوق¬العاده زياد و در نتيجه هم آمدگی دو سر کمان به همديگر از عرض کمان کم می¬شود ولی شدت کشيدگی بسيار زياد است. اين را از غضب خواهر کوچکه و از طعنه¬ی او به خواهر بزرگه در پايان چله بزرگ می¬توان دريافت:
"گلدين نئيله¬دين! گلين¬لرين الين خميرده، قاری لارين الين هيزه¬ده قوُروتدون!"
(آمدی مگر چکار کردی! مگه تونستی دست عروس¬ها را در هنگام خميرگيری، دست پير زن¬ها را در داخل خمره بخشکانی!)

اين گفته¬ها را به صورت سوال مطرح نمی¬کند بلکه به اين مضمون طعنه می¬زند که "تو نتوانستی! پس بايست و تماشا کن که من چگونه اين کارها را انجام خواهم داد!"
خواهر بزرگه در جواب به ساده لوحی خواهر کوچکه می خندد و می¬گويد: "گئت کی عؤمرون آز اولار، سنين دالين ياز اوْلار!" (برو که عمرت کوتاه است و پشت سرت هم بهاره!) يعنی عمر تو و شرايط به تو اجازه¬ی اين حرف¬ها را نخواهد داد.

می¬دانيم که "سو" به معنای "لشگر" است. حالا سوال منطقی¬ای که پيش می¬آيد اين است: آيا "سويوق" يعنی "سرما" و "سو" به معنای "لشگر" از يک واقعيت ايجاد نشده¬اند؟
احتمال دارد واژه¬های "سؤز" (حرف، کلام)، سؤيله¬مک (بيان کردن)، سؤيمک، سؤگمک (فحش دادن _مورد بحث در فصل يک) نيز از اين منبع حاصل شده باشد و ده¬ها احتمال ديگر که منتظر تحقيق و بررسی است. موارد زير می¬تواند ويژگی¬های يک "قاری" (عجوزه¬ی رب¬النوع سرما) در تقابل با آسمان يا نيکی باشد:
سو (لشگر)
سويوق (سرما) (اين همه ترکيب "لشگر سرما" در ادبيات از کجاست؟)
سؤز (حرف، کلام)
سؤيله¬مک (بيان کردن، گفتن)
سؤيمک (فحش دادن)
سوسماق (دم فرو بستن)
سؤکمک (شکافتن _مخصوصا شکافتن لحاف جهت ريختن پنبه¬های آن يعنی "برف")
سپمک (افشاندن)
سووورماق (افشاندن و به دست باد سپردن)
سپه¬له مک (افشاندن به صورت پخش و پلا)
سوٍلنمک (گشتن ظاهرا بی¬هدف سگسانان و گربه سانان ولی در اصل دارای نيت. از ديد اسطوره¬ای گستن¬های گرگ و عجوزه)
سينديرماق (شکستن، رقص _رقصِ خاصی که حرکت¬هايش گويی در نتيجه¬ی جابجايی محل اتصال اندام¬ها صورت می¬پذيرد. نوعی رقص هيجانی عجوزه)
سوٍرگون (تبعيد)
سئل (سيل)
سيريق چکمه¬ک ("سيريق" نوعی دوختن است مخصوصا دوختن لحاف! "سيريق چکمه¬ک" يعنی "دمار از روزگارِ کسی در آوردن" همانگونه که ملاحظه می¬شود از يک واژه¬ی مربوط به "زن"¬ها و "دوختن لحاف" استفاده می¬شود.)

. . . . . .

و در ادامه¬ی لغات بالا، من نمی¬توانم به جارو سوار شدن عجوزه¬ها در تفکر اروپا و يا بهتر انگليسی¬ها و نتيجتا، به واژه های مرتبط ترکی با آن قضيه فکر نکنم:
سوٍپورمک (جارو کردن)، سوٍپورگه (جارو)، سوٍرمک (راندن)

حالا با توجه به رابطه¬ی (3) می¬توانيد حدس بزنيد که چگونه می¬بايد فعل "قورماق" (برپا داشتن و ساختن) از اين منبع واژگانی می¬تواند حاصل شده باشد، از آن نيز واژه¬ی "قورغو" (طرح و توطئه).
در اينجا به بند هفتادم از منظومه¬ی "حيدربابايا سالام" شهريار دقت کنيد که چگونه از اين واژگان استفاده می¬کند:
بير سوْروشون بوُ قارغينميش فلکدن
نـه ايستيـيير بوُ قـوُردوغـو کلکـدن
دئيـنه کئچيرت اوُ لدوزلاری الکـدن
قوْی تؤکولسون بوُ يئر اوٍزو داغيلسين
بوُ شئيطانليق قوُرغوسو بير ييغيلسين

(آخر بپرسيد از اين فلک نفرين شده)
(چه نيتی داره از اين کلکی که سوار کرده)
(بگو: الک بکن اين ستاره¬ها را)
(بذار پر بريزه، پخش بشه روی اين زمين)
(بلکه اين طرح و توطئه¬ی شيطانی برچيده بشه)

سوالی ديگری که مطرح می¬شود اين است: آيا واژه¬ی "قارا" (سياه) نيز از اين مجموعه و از "قار" ايجاد شده. (در کتاب بعدی بحث خواهد شد و اگر جواب مثبت باشد بايد گفته شود که توليد واژگان دارای منطقی عميق¬تر و دارای بارِ تفکر اسطوره¬ای است, و اين تفکر دارای ساختار است.)

قـادا (بلای شوم، مستولی شدگی فاجعه¬بار بر کسی)
"قادا" نيز _با توجه به معنايی که دارد_ بايستی از اين منبع باشد. همين واژه را تجزيه¬ی مفهومی می¬کنيم:

"ق": قطعيت، اشتقاق
"آ" : بالا، از بالا
"د": قطعيتِ حادث شدگی شديد
"آ": بالا، از بالا

و . . . . بسياری موارد ديگر!


اگر به 2 ليست¬ جداگانه¬ی لغت¬ها توجه کنيد اولين چيزی که توجه شمارا جلب خواهد کرد دو صدای "ق" و "س" خواهد بود. بازهم اگر دقت کنيد خواهيد ديد لغت¬هايی که با صدای "ق" شروع می¬شوند بيشتر دارای قدرت و بزرگی هستند در صورتيکه لغت¬هايی که با صدای "س" شروع می¬گردند دارای مفهوم منفی¬تر هستند. حالا با دانستن اينکه رنگ "قيرميزی" در زمستان رنگ مبارکی است که با صدای "ق" شروع می¬شود می¬توان رنگی را که با صدای "س" شروع می¬شود نيز شناسايی کرد: "ساری" (زرد).
اين رنگ در ترکی درست رنگ منفی در مقابل سرخی رنگ قرمز است. به مثال زير در اين مورد توجه کنيد:
قيرميزی
ساری
سارالا سارالا قالماقدان قيزارا قيزارا اؤلمه¬ک ياخشی دير!
(به سرخ رويی مردن بهتر از زرد رو زيستن است!)


"قورد" و "قاری" (گرگ و عجوزه)
همانگونه که در پايان ليست واژه¬های دارای "ق" مرتبط با "قيش"، "قار" و "قاری" ديديد همه¬ی واژه¬های شروع شونده با صدای "ق" دارای بار منفی نيستند، بلکه برخی ضد آن هم هستند. يکی از اين موارد "قورد" (گرگ) است. حالا به رابطه "قورد" با اين مجموعه می¬پردازيم.

همه می¬دانيم گرگ از چله¬ زمستان جدايی ناپذير است. حالا در زير به چند مورد از باورهای فولکلوريک آذربايجانی را در مورد گرگ مرور کنيم تا وجود گرگ را در اين مجموعه بهتر بررسی کرده باشيم:

-قورد چيلله¬ده آدام اتينه يئريک¬لر! (در چله گرگ ويار به گوشت انسان پيدا می¬کند!)
-قوردون اوٍزو موٍبارک دير! (ديدار گرگ مبارک و خوش يمن است!)
-قوردنان قيامته قالماق! (با گرگ به قيامت ماندن!)
-دوٍنيانين آخيرينا بير قورد قالاجاق بير ده بير قاری! (به آخر دنيا يک گرگ خواهد ماند و يک عجوزه!)
_قورد او قارينی يئيه¬جک! (گرگ آن عجوزه را خواهد خورد!)

وقتی چله از راه می¬رسد ويار گرگ¬ها به گوشت انسان شروع می¬شود. باور مردم بر اين است که گرگ گوشت انسان نمی¬خورد ولی در چله ويار اين کار را پيدا می¬کند. در حقيقت او به دنبال عجوزه است و آخرالامر نيز او را می¬خورد.
عملا گرگ در حکومت "قاری" (عجوزه¬) موجودی است که در دلِ سوز و سرما با او می¬ستيزد. او چنان به دنبال عجوزه¬ است که اگر اين عجوزه همه¬ دنيا را هم به نابودی بکشاند و همانگونه که خواست اوست به آخر دنيا تنهای تنها هم که مانده باشد باز هم از دست گرگ رهايی نخواهد داشت و در نهايت گرگ او را خواهد خورد. از اين رو است که ديدار گرگ مبارک است. گرگ دشمنِ دشمن¬های طبيعت و انسان است.

بالاخره انسان گرفتار عجوزه می¬شود!
در آخرين شب مشترک بين چله¬ی کوچک و "بايرام آيی" (ماه عيد) _شبی که از نيمه¬ی آن به بعد زمين دارای نفس می¬شود_ "کوٍرد اوغلو" که از آسياب بر می¬گشت گرفتار "کوٍرد اوغلو کوٍله¬يی" (کولاکِ کورد اوغلو) می¬شود و در زير برف مدفون می¬گردد. او _بعد از نيمه¬ی شب_ در زير برف¬ها از نفس¬های زمين گرم شده و از مرگ رهايی می¬يابد. معنای اين رهايی اين است که "قاری" سمبل انجماد زمين بوده که با آمدن نفس به زمين کارش به پايان می¬رسد. يک احتمال ضعيف نيز اين است که در پايان کارِ عجوزه که توأم با به پايان رسيدن ويار گرگ است گرگ با خوردن او و نه انسان ويار خود را فرو نشانده باشد. از اين رو، جان سالم بدر بردن انسان و ورود زنده به "بايرام آيی" (ماه عيد) که مبارک است از يک سو با دخالت "قورد" و از سوی ديگر با دميدن نفسِ زمين امکان پذير می¬گردد.

از آن پس "لشگر سرما" تا دم عيد که مهلت سرماست "قيريق قوشون کيمی" (همچون لشگر داغون شده¬ای) سرخود می¬ماند ولی دست از جان انسان برنمی¬دارد...

از اين به بعد ديگر عجوزه¬ای در کار نيست و گرگ نيز ويار ندارد ولی سرما هنوز به پايان نرسيده است. "وعده يئلی" يا "بايرام يئلی" ("باد بشارت دهنده" يا "باد عيد") اگر هم بوزد و مژده¬ نزديک شدن بهار را هم بدهد چون انسان جزو "حرام گوشتان" است هنوز از دست "سويوغون سويو" (لشگر سرما) که بدون عجوزه سرخود مانده است، رها نشده (در فصل چهار.)
برای انسان پايان سرما زمانی است که از خطِ مرزی آتش بگذرد و "سويوغون سويو" (لشگر سرما) آن سوی مرز گرمای آتش بماند _ايلين "سون چرشمبه¬سی!" (آخرين چهارشنبه¬ی سال!)

يکبار ديگر جارو سوار شدن قاری (عجوزه) را مطرح کرده و واژه¬ی sweep (جارو کردن) را باواژه¬ی ترکی süpürmək (جارو کردن) در ترکی مقايسه می¬کنيم. نکته¬ی مهم در اينجا است که در "آخير چرشمبه" (چهارشنبه¬ی آخر سال) جارويی را آتش زده و پرتاب می¬کنند. با اين کار، درواقع، قدرت مانور "قاری" را از بين می¬برند.

اما هنوز حرف ما تمام نشده. هنوز سوال¬های زيادی به ذهن می¬رسد که قابل تأمل و بررسی و پاسخ¬گويی است.
سوال اين است: چرا بايد ايجاد کننده اين همه توفان و مرگ و به دنبال هلاک انسان بودن از سوی "قاری" که يک زن است صورت گيرد؟

اولا بايد گفته شود که برای زن اگر واژه¬ی منفی "قاری" وجود دارد با همين صدا يعنی "ق" لغت "قادين" نيز وجود دارد که واژه¬ی محترمی است و اين علاوه بر واژه¬های ديگری مثل واژه¬ی "آرواد" است. جواب اين سوال اصلا در تقابل زن ومرد نيست. راز اين نکته در تقابل گروه "ق" با گروه "س" نهفته است.

اول اين نکته را در نظر بگيريم که طبق اسطوره¬ها اين "گرگ ماده" است که با شير دادن خود جان جد ترک¬ها را نجات می¬دهد. پس ماده¬ای از يکسو انسان را نجات می¬دهد از سويی نيز ماده¬ای ديگر بدنبال ستاندن جان انسان است.
جهت باز کردن گره اين معما از تقابل دو صدای "ق" و "س" استفاده می¬کنيم. گفته شد که صدای "ق" دارای قدرت و بزرگی است و اسم "قورد" نيز با اين صدا شروع می¬شود. از سوی ديگر آن کدام حيوانی است که رل منفی دارد و احتمالا نامش با "س" شروع می¬گردد؟
در جواب بايد گفت که اين حيوان جز "سار" حيوان ديگری نيست که درنده و لاشخور باشد. "سار" عموما به حيوانِ لاشخورگفته می¬شود. پس "سار" يک واژه¬ی مرکب (complex) است و شامل حيوانات لاشخور می¬گردد. صفت¬های ياد شده نيز فقط در کرکس، کفتار، گورکن. . . يافت می¬شود. تصور کنيد که در آن گذشته¬های دور لاشه¬ی مرده¬ی انسان¬های غار نشين چگونه طعمه¬ی کرکس و کفتار می¬شده است. به اين دو مثال نيز توجه کنيد:
"آسلان يئرينه سار اَيله¬شيب" (جای شير، "سار" جلوس کرده!)
"سار داييم اولماسايدی چرگووو جوٍتو گؤوه چکرديم!" ("سار" اگر دايی من نبود جفتِ چهارـگاو [گاوهای شخم زننده¬ی چهارتايی] را به آسمان می¬کشيدم!)

در ضمن اين رابطه را نيز در ذهن داشته باشيد:
آ.س س.آ
آس(لان) سا(ر)
شير لاشخور

در پديده¬ی مورد بحث ما به احتمال زياد "سار" همان "کفتار است. دليل قاطع برای اين گفته علاوه بر نام آن، رهبريت داشتن "ماده"ی اين حيوان بر گروه کفتاران است. بله، در بين کفتارها اين ماده¬ی برتر است که بقيه را رهبری می¬کند. ديگر اينکه دو تا بودن "قاری"ها به صورت دو خواهر نيز نشانه¬ی قدرت يافتن گروهی کفتارها در نبردهاست.

پس مطلب روشن¬تر می¬گردد. اينهمه لغتی که مرتبط با مطلب مورد نظر ماست و با صدای "س" شروع می¬شود دارای يک ماهيت اسطوره¬ای مرگ و زندگی انسانی است. يک دور ديگر اين لغات را مقايسه کنيد:
قورد سار
قيرميزی ساری
(اينکه واژه¬ی "قيرميزی" اصالتا ترکی است يانه اهميتی ندارد چرا که اين لغت در سيستم يک مجموعه¬ی آوايیـمفهومی درست جا افتاده و دارای عملکرد منطبق با مجموعه است.)
سپس لغات زير را مرور کنيد که چگونه با ويژگی¬های "سار" (کفتار) متناسب است:
سوٍمسونمک (گشتن¬های ظاهرا بی¬هدف سگسانان و گربه¬سانان)
سيرتيق (پر رو)
سينسيتمک (جانداری را کلافه کردن و مستأصل ساختن _کاری که کفتارها حتی با درنده¬ای همچون شير نيز انجام داده و او را می¬خورند.)
سارساقلاماق (حرف¬های بی¬سر و ته زدن¬های بی¬پايان، توجه داشته باشيم که کفتارها در حرکت¬های گروهی خود مرتب صداهای زير _همانند انسان_ در می¬آورند که پايانی ندارد.)
سارسيتماق (متزلزل ساختن، مستأصل کردن، عاجز کردن که حتی شير را مستأصل کرده از پای در می¬آورند.)
ساواشماق (جنگيدن)
سوج (گناه)
سانجماق (نيش زدن، نشاندن چيزهايی مثل تير و نيزه)
سانجی (درد تيز و درونی مثل درد استخوان¬ودندان، دل¬درد، درد زايمان)

. . . . .

نتيجه می¬گيريم که در اين مورد "قاری" مظهر مادگی "سار" (کفتار) است.

اينجاست که متوجه می¬شويم چرا زنانِ "قره¬چی" (کولی) آلت تناسلی کفتار ماده را به زنان می¬فروشند تا با نگهداشتن آن دارای قدرت و نفوذ کلام باشند.

صحبت از مجموعه¬ی واژگانی شد که با صدای (س) شروع می¬شوند. نيز به ارتباط "سو" (لشگر) با "سويوق" (سرما) در اين مجموعه اشاره شد. حالا گفتنی است که “sow” در انگليسی به معنای "خوک ماده" است. منشأ اين لغت به “su-” می¬رسد که از آن واژه¬ی يونانی “hus” (خوک) حاصل شده که مؤنث آن “húaina” (خوک ماده) است. از همين لغت اخير واژه¬ی “hyena” (کفتار) ايجاد شده است. جالب اينجاست که گويا در پارسی باستان "هايِنا" به معنی "لشگر" بوده است.

تا اينجا متوجه شديم که دو حوزه¬ مفهومی (يکی با صدای "ق" و ديگری با صدای "س") تشکيل شده است. نکته¬ی مهمی که در اين بين وجود دارد "ساز" عاشيق"ها چه "ساز" ناميده شود چه "قوپوز" با اين دو حوزه¬ی مفهومی مرتبط است. به لغات زير دقت کنيد:
قورد (گرگ)
قيرميزی (قرمز)
(حتما اين گفته را شنيده¬ايد: "موبارک قيرميزی اولار!" _رنگ "مبارک" قرمز است. "مبارک" در مورد قرمز گفته می¬شود.)
قارپيز (هندوانه _که قرمز رنگ است.)
قوْر (جرقه¬ی آتش)، قيزماق (گرم شدن)
قوْرقود (بزرگترين عاشيق در اسطوره¬های آذربايجان)
قوْپوز (ساز عاشيق¬ها)

دقت در واژه¬های بالا بازهم نشان می¬دهدکه درگيری با سرما در شکل¬گيری بسياری جنبه¬های تفکری اسطوره¬ای ما نقش داشته است. جالب است بدانيم که از شروع زمان "آيينـشايين¬ليق" (آسودگی) يعنی بعد از برداشت خرمن و حادثه¬ی "سونای" تا "بايرام" (عيد) زمانی است که عروسی¬ها برگزار می¬شد و عاشيق¬ها مرتبا "ساز" می¬زدند.

اما واژه¬ی "ساز"!
قبلا از رابطه¬ی بين صدای "ر" و "ز" صحبت شده است _در صحبت از "يارماق" و "يازماق"، "يورماق" و "يوزماق". در اين حالت¬ها صدای "ز" وضعيتی متفاوت نسبت به صدای "ر" ايجاد می¬کند. در اينجا نيز اينگونه است و می¬توانيد اين امر را در مورد "سار" و "ساز" نيز مقايسه کنيد.

"ساز" (به معنی "سالم") در مقابل "سار" (کفتار _موجودی که عليه جان انسان است) بسيار قابل تأمل است. پس "ساز" عاشيق¬ها نيز در اين رابطه¬ی اسطوره¬ای است که نام يافته است. فراموش نکنيم:

قوُرماق (ساختن، برپا داشتن)
سازالماق (بهبود يافتن، از نزاری در آمدن)
سازلاماق (روبراه کردن)
سازيدن و ساختن (در فارسی)

حالا با توجه به "رابطه¬ی (3) متوجه خواهيم شد که چرا "سازالماق" (بهبود يافتن) [مفهوم مثبت] و "سوْزالماق" (حالت نزار يافتن) [مفهوم منفی] دارد.
و يا "قارپيز ساری ساماندا ساخلانار!" (هندوانه در کاه زرد نگهداشته می¬شود!) که به اندازه¬ی کافی خود گوياست و نيازی به توضيح بيشتر ندارد.

توضيح در مورد نقش گرگ:
گويا گرگ نخستين حيوانی است که اهلی گشته و نسل سگ¬ها از آن¬ها حاصل شده است. به اين خاطر، گرگ در دوران شکارگری نقش بسيار برجسته¬ای در کمک به انسان داشته است. از اين رو نيز طبيعی است که توتم شده باشد.

+ نوشته شده در  جمعه یکم دی 1391ساعت 1:41  توسط مجید  | 

مطالب جدیدتر