قید در زبان ترکی
قید در زبان ترکی
1 ـ
تعریف قید
همانطور كه در درس قبلی دیدیم ، صفت در زبان تركی قبل از اسم آمده و آنرا توصیف می
كند. قید نیز قبل از فعل می آید و فعل را توصیف می كند. توصیف فعل بوسیله قید ممكن
است مربوط به زمان ، كیفیت ، نحوه ، چگونگی وقوع آن باشد.
اگر در «نازلی بالا» ، صفت «نازلی» توصیفی از اسم «بالا» می كند ، در «یئیین
قاچیر» نیز «یئیین» نقش قید را به خود گرفته و چگونگی انجام فعل را می رساند.
همانطور كه قید «یاواش» خلاف این حالت را می تواند برای این فعل نشان دهد ، بصورت:
«یاواش قاچیر».
گاهی یك كلمه بسته به نحوه استفاده در جمله ممكن است هم صفت باشد و هم قید. یعنی
ممكن است هم همراه اسم بیآید و هم همراه فعل. برای نمونه «آلچاق» در «آلچاق آغاج»
نقش صفت را به خود می گیرد اما در «آلچاق دانیشیردی» دارای وظیفه قیدی است. پس
بطور مطلق نمی توان مرزی برای صفات و قیود قائل شد.
2 ـ انواع قید از نظر معنا
1ـ2: قید سبب (پاسخ به سئوالات چرا ، به چه دلیل و ...)
«آجلیقدان» اوزو آغارمیش ایدی
2ـ2: قید كیفیت (بیان نحوه وقوع فعل)
آلچاق دانیشماق ، یئیین قاچماق ، حیرصلی باخماق
3ـ2: قید مكان
اوزاق گئتدی ، یاخین گلدی ، اوجایا چیخدی ، گئری گئتدی ، ایره لی گلدی
4ـ2: قید زمان
بویون گلدیم ، هاچان گلدین ، ایندی گئتدی ، بایاق گؤردوم
5ـ2: قید مقدار
آزجا وئر ، آز آز ایچ ، آووججا سو ایچدیم
3 ـ انواع قید از نظر ساختار
1ـ3: قیود ساده ، كه ذاتاً قید هستند.
مانند: ائرته ، گئری ، ایره لی ، بایاق ، بری ، ایندی ، آشاغی ، یوخاری
2ـ3: قیود مشتقی ، كه با تركیب یك پیوند به قید تبدیل می شوند اما در هرصورت یك
كلمه محسوب می شوند. به نمونه های زیر و پیوندهای تركیبی دقت كنید:
آزجا ، بالاجا ، آستاجا
ال ایله ، آیاقلا ، باش ایله ، دیل ایله ، ناز ایله ، سنینله
ایندیلیك ، بئله لیك ، گئجه لیك
صاباحدان ، گئجه دن ، چوخدان ، پولسوزلوقدان ، هردن
گونده ، آیدا ، ایلده
3ـ3: قیود مركب
كه خود انواع مختلفی دارند:
1ـ3ـ3: تكراری: یاواش ـ یاواش ، آز ـ آز ، چوخ ـ چوخ ، گئج ـ گئج ، بیر ـ بیر
2ـ3ـ3: تكراری با وساطت به/با
بیر به بیر ، گون به گون ، آی با آی ، گوچه به گوچه ، تای با تای
3ـ3ـ3: همراهی دو مترادف
یورغون ـ آرغین ، قالین ـ قاییم ، سس ـ سمیر
4ـ3ـ3: همراهی دو متضاد
گئجه ـ گوندوز ، آلچاق ـ اوجا ، آزـ چوخ