زمانها در زبان آذری
فعل_شناسی
فعل دارای سه بخش است.
مثال برای بخش اول فعل: ریشه فعل
Bax ریشه فعل دیدن
Ver ریشه فعل دادن
Al ریشه فعل گرفتن
De ریشه فعل گفتن
2⃣مثال برای بخش دوم فعل:پسوند زمان
ir پسوند زمان حال استمراری
Miş پسوند زمان ماضی نقلی
Sa پسوند زمانی شرطی(اگری)
A پسوند زمانی دعایی(کاش)
malı پسوند فعل (بایدی)
3⃣مثال برای بخش سوم فعل : فعل «بودن» یا «هستن»
Am هستم 🟣dım بودم
San هستی🟣 dın بودی
Dır/[ ] هست🟣 dı بود
ıq هستیم🟣 dıq بودیم
Sınız هستید🟣 dınız بودید
Lar هستند🟣 dılar بودند
مثال:
Bax+mış+dılar
Ver+ə+(y)din
Al+ır+am
فعل_شناسی
در این جلسه با روش ساخت فعل امر(به مخاطب)
فعل، از سه بخش است و بخش اول ریشهی فعل است
ریشهی هر فعلی، فعل امر هم محسوب میشه:
Gəl ریشه فعل آمدن، بیا
Aç ریشه فعل باز کردن، باز کن
Al ریشه فعل گرفتن, بگیر
Ver ریشه فعل دادن, بده
De ریشه فعل گفتن, بگو
ریشه های فعل های مختلفی که مطرح میشه را یاد بگیرید.
🔰نکته: برای جمع بستن این نوع از امر از پسوند in در انتهای فعل میشود استفاده کرد:
Qal بمان.....Qalın بمانید
Ver بده.....verin بدهید
iç بنوش.....için بنوشید
Dön برگرد....dönün برگردید
فعل_شناسی
روش ساخت فعل نهی(به مخاطب)
این فعل هم، از سه بخش گفته شده در جلسه اول، فقط بخش اول رو داره یعنی فقط و فقط ریشهی فعل. حالا به انتهای ریشه فعل پسوند منفی کنندهی ma/mə اگه اضافه کنیم فعل نهی درست میشه:
◀ساخت فعل نهی و معنای آن:
Gəl ، بیا➡➡➡➡ Gəlmə نیا
Aç ، باز کن➡➡➡➡ Açma باز نکن
Al , بگیر➡➡➡➡ Alma نگیر
Ver , بده➡➡➡➡ Vermə نده
De , بگو➡➡➡➡ Demə نگو
🔰نکته: برای جمع بستن این فعل هم مثل فعل امر، کافیه از پسوند in در انتهای فعل استفاده کنیم:
Dadma نچش➡➡dadmayın نچشید
Salma ننداز➡➡salmayın نندازید
❓معنای افعال زیر را بنویسید:
içmə
dönməyin
Getməyin
فعل_شناسی
ساخت فعل امر به غیر مخاطب یعنی به خودمون یا یه نفر سوم.
نکته:
برای ساخت فعل نهی این افعال هم کافیه بعد از ریشه فعل، پسوند ma/mə بیاریم و بعدش پسوندهای هر کدومو بیاریم:
Gəlim......gəlməyim نیام
Gələk......gəlməyək نیاییم
Gəlsin.....gəlməsin نیاد
Gəlsinlər....gəlməsinlər نیایند
تمرین:
برای افعال زیر، افعال امر و نهی مخاطب و غیرمخاطب بسازید:
Qal
Dur
فعل_شناسی
فعل حال استمراری:
به بیان اتفاقی که الان داره رخ میده اشاره میکنه مثل « دارم میرم، داره میاد، داره میریزه و...»
قسمت اول :ریشه فعل
قسمت دوم :پسوند زمان ir-ır-ur-ür
قسمت سوم :فعل هستن
مثلا صرف با فعل gəl
Gəlirəm دارم میام
Gəlirsən داری میای
Gəlir داره میاد
Gəlirik داریم میاییم
Gəlirsiniz دارید میایی
Gəlirlər دارن میان
صرف در حالت منفی:با پسوند m بعد از ریشه فعل
Gəlmirəm نمیام
Gəlmirsən نمیایی
Gəlmir نمیاد
Gəlmirik نمیاییم
Gəlmirsiniz نمیایید
Gəlmirlər نمیان
تو رو نمیبینم [gör] اما صدات رو دارم میشنوم [eşit] که داری میخندی [gül] .
داره بارون میباره [yağ] . هممون داریم خیس میشیم [islan] .
فعل_شناسی
🔸فعل گذشته ساده:
به بیان اتفاقی که در گذشته انجام شده اشاره میکنه مثل « رفتم، اومدی، ریخت و...»
قسمت اول :ریشه فعل
قسمت دوم: نداره
قسمت سوم :فعل «بودن»
مثلا صرف با فعل gəl
Gəldim اومدم
Gəldin اومدی
Gəldi اومد
Gəldik اومدیم
Gəldiniz اومدید
Gəldilər اومدن
صرف در حالت منفی:مثل اگثر فعلها، با پسوند منفیکنندهی ma,mə بعد از ریشه فعل منفی میشه
Gəlmədim نیومدم
Gəlmədin نیومدی
Gəlmədi نیومد
Gəlmədik نیومدیم
Gəlmədiniz نیومدید
Gəlmədilər نیومدن
فعل «رفتن» در زمان گذشته ساده مثبت برای «من»
فعل «دیدن» در زمان گذشته ساده منفی برای «شما»
صرف فعل «باز کردن» در گذشته ساده مثبت
صرف فعل «گفتن» در گذشته ساده منفی
فعل شناسی
🔸فعل ماضی نقلی:
به اتفاقی که انجام شده اما از وقوع آن مطمئن نیستیم یا ندیده ایم گفته میشه . در فارسی با آوردن حرف «ه» در آخر فعل ماضی ساخته میشه. رفته, دیده, خوردهام, بردهای و...
قسمت اول :ریشه فعل
قسمت دوم: پسوند زمان miş
قسمت سوم :فعل «هستن»
مثلا صرف با فعل gəl
Gəlmişəm اومدهام
Gəlmişsən اومدهای
Gəlmiş اومده
Gəlmişik اومدهایم
Gəlmişsiniz اومدهاید
Gəlmişlər اومدهاند
صرف در حالت منفی:مثل اکثر فعلها، با پسوند منفیکنندهی ma,mə بعد از ریشه فعل منفی میشه
Gəlməmişəm نیومدهام
Gəlməmişsən نیومدهای
Gəlməmiş نیومده
Gəlməmişik نیومدهایم
Gəlməmişsiniz نیومدهاید
Gəlməmişlər نیومدهاند
صورت دیگهای از این نوع فعل با پسوند زمانی ib بجای miş قابل ساخت هست اما در صیغههای اول شخص مفرد و جمع کاربرد نداره.
Gəlibəm❌ gəlibik❌
فعل_شناسی
🔸فعل آینده:
به اتفاقی که در آینده رخ خواهد داد اشاره میکند مثل خواهم رفت، خواهی دید، خواهم آمد، خواهند گفت و...
قسمت اول :ریشه فعل
قسمت دوم: پسوند زمان acaq
قسمت سوم :فعل «هستن»
مثلا صرف با فعل gəl
Gələcəyəm خواهم آمد
gələcəksən خواهی آمد
gələcək خواهد آمد
gələcəyik خواهیم آمد
gələcəksiniz خواهید آمد
gələcəklər خواهند آمد
صرف در حالت منفی:مثل اکثر فعلها، با پسوند منفیکنندهی ma,mə بعد از ریشه فعل منفی میشه
Gəlməyəcəyəm نخواهم آمد
gəlməyəcəksən نخواهی آمد
gəlməyəcək نخواهد آمد
gəlməyəcəyik نخواهیم آمد
gəlməyəcəksiniz نخواهید آمد
gəlməyəcəklər نخواهند آمد