بخش دوم رمان آیاقلانمیش قارلار با ترجمه فارسی
شیکار واختی ایدي و آلیش یئهین قانادلی بیر قارتال کیمی ، قان توتموش گؤزلري نن ،
قایالارین دالیندا پوسقویا یاتاراق آچیلان گوالله لرین اودو اونو بیرآن راحات بوراخمیردي . آما
اوره یینده هئچ بیر قورخو یوخ ایدي .
هاوا قارانلیق لاشیردي و ارسلان یولدایدي .فیشَنگ قاطارلاري تئز گئژ چاتاجاق ایدیلار و
بیچین واختی باشلایاجاق ایدي . امنیه لرین نعشی هله یئرده یدي و کیمسه جورعت ائلی ییب
قاباغا گلن میردي .تکجه گوالله لر ایدیلر کی دایانمادان یاغیردیلار و داغین بدنی نی دلیک
دئشیک له دولدوروردولار . آلیش ین فیکري اؤز سرنیویشتین دیدي و پیرتلاشیق فیکیر لر
سئل کیمی گلیب اونو دوشوندوروردولر :
_ " گؤبه ییمی داغدا کسدیلر و کومورون توزونان ، یارامی باغلادیلار .ائل اوبا کؤچمه لی
ایدي و آنامی دینجلمه میش یوللاندیریلار . بئشی ییم آتلاین یهري اولدو و لایلا لاریم
عاشیقلارین سازي. آتام بیر کینه نین قوربانی گئتدي و تا بوي بوخونا گلم اونون قان سوزن
نعشی آنامین اَل لرین ده قالدي .گئجه گوندوزوم چوبانلیق لا کئچدي و سازیم لا دوسلوغا کی
ایندي بوخچادا یاتاراق اوبامیزین دیره ییندن آسیلی دیر. مارال ین سئوگی سی اوره ییم ده کن
اولدوزلارلاپیچیلداشیردیم کی بیرگون آنامی ائلچی یوللادیم . او گون دن بري کینه لرده
باشلاندي و عشق ، غَرَض لره شاهید اولدو . بیرگون مارالی قاچیردیب اؤز ائلیمه گتیردیم . اما
او گون دن ساواشلار و قاچیب گیزلن مه لرده باشلاندي . داغلاردا حبس اولدوم و..."
گوالله لرین سسی اوجالارکن باخدیقدا ارسلانی گؤردو کی گوج لو و دایاناقلی حالدا ،
قایالاري آشیري و فیشنگ قاطارلاري چیی نین دن و بئلین دن آسیلی دیر. گؤزو دوشمان
لاردایدي و تاپانچاسی نین سون گوالله سی نن ارسلانین هاواسینی ساخلامیشدي کی
وورولمادان اونا یاخینلاشسین . ارسلان کی یئتیردي ، آلیش اؤزتوفنگی نی کی گوالله سیز
یئرده قالمیشدي باغرینا باسارکن ایکی یولداش ، ساواشجیل بیر روحیه ایله دوشمانی گوالله یه
باسدیلار . دوشمانین اونلارا گوجو چاتمادي و گون باتار باتماز ، توفنگ لري نین سسی
کسیلدي . آما آلیش ین حیرصی یاتان دئییلدي و توفنگین دن چیخان توستونو اوداراق ، انتقام
آتشی اوره یینده یوکسه لیردي . دوشمان دالی چکیلمیشدي کی ارسلان اوجا سسی نن آلیشی
سس له دي و اونو اؤزونه گتیردي :
_ " بیرآن راحات دور و قوي قاچسین لار کی قانادي قیریلمیش لاشخورلار کیمی ،
آیاقلاري قاچماغا دا گلمیر."
آلیش بورما و یوغون بوغونا اَل چکرکن اونون اوجونو دیش لري نن چئینه دي و ارسلان ین
گؤزلرینه باخاراق اوره یی پاتداییب دیله گلدي :
- " بیزیم کی بونلاري نان ایشی میز یوخ ایدي ، بالیشی میز قایالار ایدي یورقانیمیز گؤي لر .
مأمورلاري داوار لاري میزي روشوت آدي ایله آلیر دیلار ایشی میزاولموردي ، بهتان
آتیردیلار و حبسین قورخوسوندان ، جاجیم و کیلیم لریمیزي گؤزاوستونه قویوب اونلارا هدیه
ائدیردیک و سؤزوموز یوخ ایدي . آما او یئزده کی اینسانین شرفی و ناموسی ظولم عمله لري
نین روزي سی اولوري ، گرك کی باغیراسان . چودارلار قوردولار و مارال ین سئوگی سینه
خاطیر و هابئله آتامین انتقامی نین قورخوسونا گؤره ، تیریاك لوله لري نی قاطیرلارین یوکونه
باسیب بیله می حبسه آتدیلار . آما کؤچري قارانقوش لارین قفسه دؤزوم لري یوخ دي . قفسی
سیندیریب قاچارکن داغلار یوردوم یووام اولدي .بوخچادا یاتمیش سازیم اوچون داریخیرام
ارسلان . گئده ك کی قارتالین یوموشاق و دالغالانمیش یال لاري نی گؤیلوم چوخ ایستیري."
ارسلان آلیش ین گؤزیاشلارینی سیلرکن شیشلولونو بئلین ده برکیدیب ، اهمالجا و سوسموش
حالدا چی یین چی یینه وئریب داغین باشینا چیخدیلار کی اوردا گیزلی بیر ماغارا وار ایدي .
ایچ ایچه بیر ماغارا کی دورو بیر سو داشلار اوستون دن آخیردي و انجیر آغاجلاري اونو
گؤزدن گیزله دیردي .ارسلان سؤزلو ایدي آما دانیشماغی مصلحت گؤرموردي . منتظر ایدي
کی پیر بابا اؤزو دانیشسین
ماغارا نین درگاهینا کی یئتیردیلر ، آلیش یانقین حالدا اؤزونو سویا ویردي و یاش بدنی له ،
قارتالی باغرینا باسارکن یال لارینی اَلی نن اویناتماغا باشلادي . پیربابا آغ ساچلاري واوزون
ساققالی نان کی آیین گوموش ایشیقینا اوخشاییردي ، ارسلانی قوجاقلارکن آلیشا ساري
گئتدي . آلیش پیر بابا نی گؤرمک همین اونون اَل لرینی اؤپوپ ایستر ایسته مز ، اوره یی
بیرجور اولدي :
_ " بیزي سئویندیریب سن پیربابا ! آما دوزو هئچ گؤزله میردیک . خبرزاد واردي کی بئله تله
سیب سن ؟ دئمیشدین چیلله واختی ، خلوت اوچون گله جه یم . او واخت لار کی بیز ائلی نن
کؤچموش ایدیک و باهاردا گؤروشه جی ایدیک . پس ایندي دئه گؤروم اوره یی نین
سیرري ندیر؟ ندن گؤزلره ن دونیانین غمی اوتوروب دي ؟ منه دئه پیر بابا !"
- " آجی بی گئرچک اوز وئریب دیر و دونیا ساواشی کی یئر کوره سی نین یاریسینی اود
آلاوا بوروموشدو بیزیم اؤلکه میزه ده سیرایت ائدیب دیر . یابانجی قووه لر چاي دان کئچیب
لر و رادیو لار مرکزي حؤکومتین داغیلماسیندان خبر وئریرلر .طیاره لر لاشخور لار کیمی شهر
و کندلري اؤز قاناد لاري آلتینا آلیب لار و تؤکدوك لري بمب لارینان ، چؤل باییري تیتره
دیرلر . نه پاسگاه قالیب نه نظمیه و زیندان لار هامیسی بوشالیب لار . اؤزومو جهنم دره یه
یئتیرمک اوچون ، دونن بوسبوتون یولدایدیم ویئتیره ن کیمی گؤردوم کی گوالله لري نیز داغی
داشی ترپه دیري و محاصیره چنبري نیز گئتدیکجه دارالیري . آتیمی دره نین ترکین ده یالنیز
قویوب اؤزوم کسمه یول ایله بورایا گلیب سیزي گؤزله مه یه باشلادیم ..."
- پیربابا ائل اوبادان نه خبر ؟ بیز کی بو اوچ دؤرد گونو محاصره دیدیک و هئچ نه دن خبریمیز
یوخ دي ."
- " ائلات آراسیندا بیرلیک اولاراق توفنگچی لر ،ائلین ناموس و ثروتینی قورویورلار. چوخ
چکمز کی کؤچ اوچون حاضیر لاشاجاق لار ."
آیین گوموش نوري ، آرخین سویونو ایشیقلاندیر میشدي و ارسلان اوزون و درین فیکره
جومموشدور . فیکري گونون چیخماسین دایدي و او ویداع کی گرك ائده ردي . دوغدوغو
تورپاق لار خاطیرین ده جانلانیردي و بو آجی واخت دا ، ائلی نین تقدیري اونو غصه لن
دیریردي :
_ " آنام منی دوغدوقدا اؤلدي و من قالدیم آتامین اَلین ده . آتام تا من بؤیویوب بوي آتام ،
مرضی نن آرامیزدان گئتدي .بیر باجیم قالدي بیرده یالنیزلیق لار . بیر اَکینی میزده وار ایدي
کی اوستونده تر تؤکوب حلال چؤره ك چیخاردیر دیق . باجیم گؤزل ایدي . اوجا بوي و
اینجه بئللی .ساچلاري اوزون و گؤزلري گؤیون و دریالارین رنگین ده ایدي . آدي جیران
ایدي و اوره یی صفا و حسرت له دولو .
آما بیرگون جیرانی دا من دن آلدیلار . هؤرولموش ساچلاري نان آغاج دان آسیلی گؤردوم .
عیصمت و ناموسونا توخونماسین لار دییه ، گؤزل گؤزلرینی اؤلوم قورخوسو بوروموشدي .
اربابین ائوینی باشینا ییخیب تایا لارینی اودا چکدیم . جهنم اودو کیمی دونیالارینی قارالتدیم .
قانلی و یارالی حالدا توتوقلاندیم و منی دره یه آتیردیلار کی ، بیر آتین کیشنمه سی و بیر
گوالله نین سسله نیب ویزیلداماسی نان قویوب قاچدیلار و ... "
سحره یاخین ایدي کی آلیش ، جومدوغو درین یوخودان آییلدي و پیربابانی گؤردو کی
عیبادت ائتمک ده دیر و ارسلان ، آتین یهرینی باشی نین آلتینا قویاراق یوخوسو پوزوناق دي .
توفنگ دن چیخان گوالله لرین سسی ، داغ داش دا سس له نیردي کی ارسلان بیردن آییلدي و
تا دبه شیب توفنگینی گؤتوره ، پیربابا نین گولوشونو گؤردو کی دئییردي :
_ " قوخما ائولادیم . آلیش چیخیب شیکار ا و اوولادیقی اوولارینان ایندي قاییداجاق کی
اوجاغین توستوسو قاغزانا و کاباب اییی هر یئره یاییلا. گئجه نی اؤزونده دئییلدین . یوخودا
فقط ترپه نیردین .زاریلدیردین و سؤزلرین دن باش چیخارتماق اولموردي . اوره یینی دریا
کیمی گئنیش ائله و حقه توکل ائله کی سیزین دوزلوك و کیشی لیک حئکایه نیز ، هر یئره
یاییلیب دي و عاشیقلارین سؤزلرین ده و نغمه لرین ده سیزین آدي نیز گلیر. هامی سیزین
حؤکومت له ووروشدوغونوزو عزیز ساییب بیر قاچاق کیمی یاشادیغی نیزي حؤرمت له دیله
گتیریر لر ."
جیرانین فیکرین ده یدیم پیر بابا ! مزاري نین تورپاقی منی سسلیردي و گؤزلري نین خاطیره
سی جانیما قورخو سالمیشدي .مقصرلر راحاتجا و کئفی نن دولاشیرلار و اونلارین قانینا
سوزموشام . اکینیم قورویوب دي و بیر اووج تورپاغینا حسرتم . گرك بیر اُووج تورپاق
گؤتورم کی قبریمین تورپاغینا قاریشا پیر بابا ! من گئتمه لی یم ، اؤزوده تک و یالنیز .آلیشا نه
دن گئتدي ییمی هئچ دئمه ! تکجه دئه گینه کی نئچه گون سونرا منی اؤز ائل اوبا لارین دا
گؤره جک دیر."
ارسلان پیربابا نان ویداع لاشارکن ، ماغارانین گیزلی یولوندان آتین چاپیپ اوزاقلاشدي . آما
اوره یی نین ترکینده بیر غم وارایدي اودا آلیشی خبر سیز بوراخیب گئتمه سی ایدي . اوتانج
تَري بیله سینه آمان وئرمیردي .آلیشا اولان عشقی و محبتی ، سونسوز ایدي وبو آیریلیق لحظه
لري ، اونا بنزیر دي کی اوره یی نی پارچالارا آییریبلار.
آلیش ارسلانین گئتمه سین دن ، توتقون و پوزقون ایدي و دینمز دانیشماز ، او حالدا کی
قارتال ین دیرناق لاري آلتیندان توز یوکسه لیردي و جهنم دره نی دومانا بورویوردي ، اؤزائل
اوباسینا ساري ، آت چاپیردي . پیربابا دا اونو سئیر ائده رك ، فیکري غمی اونون صاباحلاري
ایدي
فصل دوم
ترجمه فارسی
2
عرصۀ شکار بود و آلیش همچون عقابی تیزبال، با چشمانی خون گرفته بر پشت تخته سنگها
در کمین بود و آتش گلوله ها لحظه اي آرام اش نمی گذاشت. اما هراسی به دل نداشت.
هوا رو به تیرگی داشت و ارسلان در راه بود. قطارهاي فشنگ دیر زود می رسیدند و هنگامۀ
درو، آغاز می شد. هنوز نعش امینه ها روي زمین بود واحدي جرأت جلو آمدن نداشت. تنها
گلوله ها بودند که بی امان می باریدند و تن کوه را از شکافها پر می کردند. آلیش ،
اندیشناك تقدیرش بود و سیل پریشان افکار آشفته اش می کرد:
ـ « نافم به کوه بریدند و با گرد زغال ، تیمار زخمم داشتند. ایل و تبار آهنگ کوچ داشتند و
مادر را نیاسوده راهی کردند و گهواره ام زین اسبان گردید و لالایی ام ، ساز خنیاگران ، پدر
زخمی کین گردید و تا قَدري گردم نعش خون چکانش ، در دستان مادر ماند. روزان و شبان
به شبانی گذشت و همنوایی با سازي که اکنونش گردآلود ، خفته بر بقچه از تیرك سیاه
چادرمان آویزان است. آسوده با اختران نجوا داشتم و سوداي مارال در سر ، روزان شتابان می
گذشتند که روزي ، مادر را ایلچی اش ساختم و خواستاري مارال کردم. کینه ها آغاز شد و
عشق ، پامال غرضها ، بر ترك اسبم نشانده و به ایل خویش آوردمش . اما جدال ها و گریزها
پایانی نداشتند. محبوس کوههایم ساختند و...»
صداي گلوله ها که اوج گرفتند ارسلان را دید که پرصلابت و استوار ، صخره ها را پشت سر
می گذارد و با قطارهاي فشنگ که بر شانه و کمرش ردیف شده اند رو به سوي او دارد.
تحرك دشمنان را می پائید و با آخرین بازماندة گلوله هاي طپانچه اش ، هواي ارسلان را
داشت تا بی گزند به زیر آید. ارسلان که رسید تفنگش را که بی فشنگ نقش زمین بود، به
سینه فشرد و دو یار، رزم آور و پرکین ، خصم را به آتش گرفتند . دشمن را یاراي مقابله نبود
و دمدمه هاي غروب ، صداي گلوله هاشان خوابیده بود. اما خشم آلیش ، فروکش نداشت و با
بلعیدن دودي که از لولۀ تفنگش برمی خاست، آتش انتقام در درونش شعله ور می شد و
خصم ، همچنان عقب می نشست. ارسلان با طنین بلند صدایش او را به خود آورد:
ـ « دمی آرام گیر و مجال گریزشان ده که چون کرکسان بال بریده ، پاي رفتن نیز برایشان
نمانده است.»
آلیش دستی به سبیل بور و پرپشتش کشید و نوك آن را ، به زیر دندانهایش جوید و آنگاه
خیره در چشمان ارسلان ، بغضش ترکید:
ـ « ما را که با اینها کاري نبود بالش مان صخره ها بود و لحافمان آسمانها ـ راهدارهاشان رمه
هامان را به رشوت می گرفتند کاري نداشتیم . بهتان می زدند و از ترس حبس ، جاجیم و گلیم
هامان را دو دستی هدیه شان می کردیم ، حرفی نداشتیم ، اما آنجا که ناموس و شرف آدمی
رزق عملۀ ظلم می شود، فریادها بلند باید ، حشم داران کوکشان کردند و به جبران سوداي
عشق مارال و بیم و هراس به دل گرفته از خونخواهی خون پدر، لوله هاي تریاك بر بار
قاطرهامان نهادند و به جسم انداختند . اما پرستوان مهاجر را تاب قفس نیست. قفس را شکاندم
و کوه آشیانم گردید . دلتنگ ساز خفته در بقچه ام ارسلان ! راهی شویم که دلتنگ یالهاي
نرم و مواج قارتال ام ارسلان.»
ارسلان اشک چشمان آلیش را زدود و در حالیکه ششلولش را به زیر کمربندش سفت می
کرد، آرام و ساکت شانه به شانۀ هم داده و به فراز قله که در نزدیکی هاي پنهانش غاري بود
تودرتو و آبی روان بر بستري از سنگ و انبوه درختان انجیر، راه می پیمودند و لب از لب وا
نمی گشودند. اما ارسلان حامل خبرهایی بود که مصلحت گفتن نمی دید و منتظر بود تا پیربابا
خود لب به سخن آغازد.
به درگاه غار که رسیدند، آلیش تشنه و عطشناك خود را به جوي آب زد و با پیکري خیس،
قارتال را به آغوش فشرد و موج یالهایش را به زیر دستانش به رقص واداشت . پیربابا با زلفانی
که به سپیدي ماه بود و ریشی که تا گرمگاه سینه اش می رسید، ارسلان را در آغوش گرفت و
به استقبال آلیش شتافت. آلیش که متوجه حضور پیربابا گردید دستان او را بوسه زد و
ناخودآگاه بی لحظه اي درنگ ، آشوبی در دلش چنگ انداخت:
ـ » خوشحالمان کردي پیربابا! اما چشم انتظارت نبودیم. آیا خبري هست که شتاب کرده اي؟
گفته بودي موسم "چله نشینی " بازخواهی گشت و دیگر ما با ایل رفته ایم و وقت دیدارمان
بهاران است. پس اکنون بگو راز دلت چیست؟ از چه رو بر چشمانت اندوه جهان نشسته است؟
با من سخن بگوپیربابا!»
ـ « واقعه ناگواري رخ داده است و لهیب شعله هاي آتش جنگی که نیمی از خاك را در کامِ
خود داشت به سرزمین ما نیز زبانه زده است. قواي بیگانه از رود گذشته اند و رادیوها، خبر از
پاشیدگی حکومت مرکزي دارد. طیاره ها چون لاشخوران ، آبادي ها را در هم می نوردند و با
بمب هایشان لرزه بر اندام دشت می اندازند، پاسگاه و نظمیه اي نمانده و دوستاقخانه ها خالی
شده اند، تا خود را به جهنم دره برسانم، از دیروز در راه بودم و وقتی که رسیدم نفیر گلوله
هاتان کوهساران را به غرش وا می داشت و حلقۀ محاصره تان هر لحظه تنگ تر می شد. اسبم
را ته دره رها ساختم و میان بر، خود را بدینجا رساندم و چشم انتظارتان ماندم...»
ـ « ایلاتی ها متحد شده اند و تفنگداران ثروت و ناموس ایل را پاس می دارند و دیر و زود
آهنگ سفر ساز خواهد شد».
روشناي نقره فام ماهتاب ، به آب جوي می تابید و ارسلان در افکاري دور و عمیق غوطه می
خورد. در فکر سپیده دمان بود و وداعی که هستی اش را از نو رنگی دیگر می زد. زاد و
بومش در خاطرش تجلی می یافت و در این هنگامۀ تلخ ، غصۀ تقدیر تبارش را داشت:
ـ « مادر سر زا رفت و من ماندم و پدر، با طفلی که یادمان مادر بود. پدر را نیز تا قد برافرازیم
مرض از ما گرفت. خواهري ماند و تنهائی ها ، با خاکی که رویش عرق می ریختیم و رزق
حلال می جستیم. خواهر زیبا بود . بلند بالا و تنومند با گیسوانی افشان و چشمانی به زلالی آبی
آسمانها و دریاها. نامش جیران بود و قلبش مالامال صفا و حسرت ها.
اما روزي جیران را نیز از من گرفتند . با زلفانی بافته، از شاخه ها آویخته بودندش. تن به بی
عصمتی نیالوده و چشمان زیبایش را وحشت مرگ پر کرده بود. خانۀ اربابی را بر سرشان فرو
ریخته و با انبار علوفه هاشان جهنمی از آتش برایشان ساختم. گیرم انداختند و خونین و
دردآگین، از بلنداي پرتگاه به زیرم می افکندند که شیهۀ بلند اسبی و تیزي نفیر گلوله اي ،
دشمنان را تاراند و... »
دم دماي سپیده بود که آلیش ، از خواب سنگینی که در آن فرو رفته بود، آرام ـ آرام بیدار شد
و پیربابا را دید که در نیایش است و ارسلان ، زین اسبی به زیر سر دارد و خوابش آشفته
است.
صداي تیز گلوله هاي تفنگ در کوهسار پیچیده بود که ارسلان از خواب پرید و تا خیزي
بردارد و تفنگش را در دستانش بفشارد ، لبخند نشسته برگونه هاي پیربابا را دید که می گفت:
ـ « هراسان مشو فرزندم! آلیش هواي شکار کرده و دیري نخواهد پائید که دود گرم اجاق و
بوي داغ شکارهاي بریان، در مشاممان خواهد پیچید. شب را قرار و آرام نداشتی ! در خواب
مرتب زار می زدي و حرفهایت مفهوم نبود. دلت را دریا ساز و تکیه بر حق کن که آوازة
راستی ها و حکایت مردي هاتان ، با نغمۀ " عاشق " ها در آمیخته و در هر کوي و برزن ، رزم
تان را پاس می دارند.»
ـ « دلتنگ جیران بودم پیربابا! خاك مزارش آوازم می داد و خاطرة چشمانش به وحشتم می
انداخت. بی عاران رها و سرمست می گردند و تشنگی خونشان آرامم را گرفته است.
کشتگاهم خشکیده و مشتی از خاکش را نیاز است و با خاك گورم باید بیامیزد پیربابا! من
راهی ام اما یکه و تنها ! از قصدم با آلیش هرگز کلامی نران ! بگو چند صباحی دیگر، در
اتراقگاههاشان مرا خواهد دید.»
ارسلان پیربابا را وداع گفت و از راه پنهان غار، با اسبش عزم راه نمود. اما ته دلش غمگین بود
و از اینکه آلیش را بی خبر ترك گفته عرق شرم امانش نمی داد. عشق و مهرش به آلیش
پایانی نداشت و در این لحظه ها ي تنهائی ، انگار که تکه هایی از قلبش را کنده و دور انداخته
بودند.
آلیش دلگیر و غمین از غیبت ارسلان ، خاموش و مصمم در حالیکه از زیر سم هاي قارتال
طوفانی از غبار اوج می گرفت و فضاي " جهنم دره " را می انباشت، رو به سوي تبارش
داشت و پیربابا از فراز عزلتگاهش ، دل نگران فرداي او بود