آنا دیلی آموزش زبان ترکی آذری

بخش چهارم کتاب آیاقلانمیش قارلار با ترجمه فارسی

4
ائلات یوك یاپینی چاتاراق ، کؤچمک اوچون لحظه لري ساییردي تا اَمن یوللارلا اؤزونو
قیشلاقا یئتیرسین . مارال قارا چادیرلارینی سؤکه رك نه وارسا قاطیرلارا یوکلوردي و آبا
ترلان آغ ساچلارینا حنا قویاراراق اري نین یادین ا دوشوردي و آلیش ین آیریلیقینی دوشونه
رك غملی سیماسی هم مه شه کین نن آریق گؤرسه نیردي .اوزون ایللر ایدي کی اَري نین
قانلی کؤینه یینی قارا رنگ لی پالتارلاري آلتیندا داشی ییردي و سینه سین ده گیزلت دي یی
سیرري کؤهنه یارا کیمی هئچ کسه آچیب آغارتمامیشدي .ائل بیر یونگول یوخویا گئتمیشدي
و او ، سایریشان بیر اولدوزون هر لحظه سؤنمه سینی گؤزله یه رك ، غمه دالمیشدي . گئجه
نین سیرري نه ایدي هله بیلمیردي آما دردمند اولدوغو گئجه لر ، گئجه قورتولماق بیلمزدي
.فیکري ذیکري مارال ایدي کی بویلو ایدي و تئز گئژ گرك یوکونو یئره قویاردي . بیر
اوشاق اولاجاق ایدي کی آتا سی نین قاچان کؤلگه سینده بؤیو یه جک ایدي و مین لر اینسان
کیمی اودا سرنیویشتین اسیري اولاراق ، آغلار گله رك حیاتی عذابی نان سونا چا تاجاق
ایدي .
یاشاییش نظرینه ائله عجیب گلیردي کی دییه سن دونیا حسرت دولو بیر تیکانلیق دیر و هئچ بیر
آرزویا دیرچه لمک ماجالی یوخدور . گرك کی گیزلی ساخلادیقی هر زاددان پرده گؤتوره
یدي و کینه سی نین کول لرین دن آلاولار یوکسه ل دردي .
گون هله چیخمامیشدي کی ائلات لار ، چابوك و قیوراق ، قدم لرینی یولا قویدولار و آلچاق
اوجا یوللارین یولچوسو اولدولار .توفنگچی لر قافله نین اؤنونده آت چاپیردیلار و توزا
بورونموش یوللار ، اینسانلار و حیوان لارین آیاقی آلتیندا تاپدانیردي تاکی اَمن بیر یئره چاتیب
دینجه له لر. آما قان و آلاو قورخوسو بیردن بیره اوره ك لره هجوم گتیردي و اجنبی لرین
حمله سی داغ داشا کؤلگه سالدي . یول کسن لر اجنبی لرله بیرلیک اولوب ائلین واریوخونی
تالاماق اوچون ، یوللاري کسمیشدیلر . آما آلیش قارتالی چاپاراق گدي یین باشیندا ایدي و
قانا دؤنموش گؤزلري نن ، گؤزله ییردي که توفنگی نعره تَپیپ دوشمان اَل آیاق آچمامیش ،
اونلاري قانا بله یه .
قافله نین حرکتی دایاندي و توفنگچی لر ، جان لاریندان کئچه رك قایا لارین دالیندا سنگر
توتدولار . گیجه لدیجی بیر دوروم ایدي و آرواد لارین شووه نی نن گوالله لرین آچیلماسی
بیر بیر ینه قاتیشیب اوزوجو بیر تقدیره یول آچیردي کی آلیش ین اوره یینده تاب قالماییب
اؤلومو گؤزه آلاراق ، گدیک دن آشاغی یئندي و برق کیمی گؤتور له نه رك ، قارتال ین
کیشنه مه لري له برابر اؤزون ووردو اردونون قلبینه و دوشمنی قیراراق باشچی لارینی قانا بله
دي . ائلین توفنگ چی لري ده کی آلیشا قاریشیب قورخمادان مبارزه آپاریردیلار عسکر لري
دالی اوتوردوب قاچماغا مجبور ائتدیلر . آلیش ین اوزونه اؤپوش یاغیش کیمی یاغیردي کی
ائل اَتراق ائتدي و باشلادیلار یارالی لارین یاراسینی باغلاماغا و
عاشیق لارین دا ساز سؤزلز ي ، چؤلو اؤزنغمه لرینه بورودو :
- " آلیش وورغون دور و قلبی عشق له دولو . قارتال دا قانادلی دیر و ووقارلی . داغلارین
قایاسی ، قارتال ین دیرناق لاریندان قورخوري و ذیروه لر، آلیش ین آدیله شرف تاپیري .
اوندا کی آتی نان یورویور ، توزدا اونا چاتا بیلمیري . اونداکی بیرینی سئویري ، عاشیق لر
هامیسی اوره ك باجا لارینی باغلاییرلار و..."
مارال ایله آلیش ، توفنگ له قارتال ین کؤلگه سینده اوتوروب ایکی سئوگیلی ، وورغون لوق
لا بیر بیرلرینه باخاراق ، یالنیزلیق لاردان سؤز آچمیشدیلار و مارال ، آبا ترلان دان ائشیتدي یی
سیرري آچیق لاماق ایسته سه ده ، آلیش ین اوسیررا نه جور یاناشماسی ، اونو قورخوداراق
ایضطیرابا سالیردي .
بیردن بیره " آلیش ! آلیش ! " سسی داغ داشی بورویرکن آلیش مارالی آتی نین ترکینه آلیب
ائله ساري یورومه یه باشلادي .قالابالیقی سؤکوب یاخین لاشدیقدا ارسلانی گؤردو کی آتین
اوستونده ، یارالی دوشوب دور و بیله سینی قان آپاریر. آتین یال لارین دان قان سوزوردي و
ارسلان رمق سیز گؤزلرله آلیشی سسله ییردي .آلیش ارسلانی باغرینا باسیب آتدان یئره
یئندیردي و قوجا کیشی لر ، اونون یارالارینی ساغالتماق اوچون ، دوره سینه ییغیشیب داغ میله
لرله ، یاراسینی سؤکوب قورقوشوم لاري بدنین دن دیشاري چیخارتدیلار . ارسلان ین چکدي
یی آغري لار اوقَدر شیدتلی ایدي کی او هوشدان گئتدي و آلیش اونون گؤزلرینه گؤز تیکه
رك آییلماسینی گؤزله دي . نه اوچون او بو جور خبر سیز گئتمیشدي هله بیله سینه تاپماجا
کیمی ایدي . آما یارالاري و یئدیغی گوالله لر آغیر بیر مبارزه دن سؤزآچیردي کی تک جانینا
دوشمن له اوز به اوز گلمیشدي . او سون ویداع اوچون آلیش گیلین ائلی نین ایزینی توتوب ،
آلیشی گؤرمک ایسته میشدي نییه کی جانینی و گوجونو اونا بوشلوایدي . ارسلان کی هوشا
گلدي ، آلیش ین گؤزلري ایشیلدادي و تئز باشلادي اوننان دانیشماغا :
- " تک جانینا هارا قویدون گئتدین و هارالاردایدین ؟ نییه منه بیر سؤز دئمه دین و خبرسیز
گئتدین ؟"
- " جیران ین انتقامی اوچون گئتدیم . اونون قانینی آلدیم . اگر سنه خبر وئرمه دیم اوننان
اؤتور ایدي کی گرك بو ایشی اؤزوم قورتارایدیم . سونا چاتدي آلیش ! بویون لارینا زنجیر
سالیب تورپاقی قانلاري لا سوواردیم .. ارباب ائله اینیلدیردي کی سانکی شلاله لرین
سولارینی ، نیفرتیمین آلاوینا سپیردیلر . خیالیمدا جیران ین گؤزلري شادلیق لا گولوردي . یوا
دا پیربابا نی گؤردوم . ائلین ایزین توتوب بیر نئچه آتلی نان گلیردي . آما منیم دایناماغا ماجالیم
یوخ ایدي . اؤلمه دن گرك سنه چاتاردیم و جیرانین مزارین دان گؤتوردوغوم تورپاغی سنه
یئتیره یدیم کی قبریمین تورپاغینا قاتاسان !"
پیربابا و یولداشلاري چاتمیشدیلار و قارا بیر چادیر دا دینجه له رك منتظر ایدیلر آلیش آییلا و
سؤزلري له نیت لرینی آلیش اوچون آچیقلایالار .ایالت ده بیر اتفاق اوز وئرمیشدي و چوخلی
کند شهر دوشموشدو جماعتین اَلینه . او جماعت کی ایللر ایدي فورصت دالیجایدلار تا
بیرگون اولدوزلار کیمی قارانلیقدان باش قاغزایالار و گله جه یین یازیسینی اؤزلري یازالار
پیربابا آلیش ین اَل لرینی سیخاراق ارسلانین آلنینی اؤپدو .سونرا اوره یین ده اولان سؤزو بئله
آچیقلادي :
_ " ایندي کی آشوب بو تورپاغین هر یئرینی توتوبدو و یابانجی لار آزاد دولانارکن ،
جماعتین جانینا و مالینا تجاووز ائدیب هرزادا طاماح لانیرلار ، بیردسته دوشونجه و باریش اهلی
، کی گیزلین ده مین لرجه دؤیوشجو یئتیریب لر واَل لرین ده توفنگ وار ، بو دوروم دا قیام
ائدیب اداره لري و نظمیه لري اَل لرینه آلیب لار .حکیم ائلدارخان کی اؤزو بو حریت نهضتی
نین باشچی لاریندان دیر منی ائلچی اولاراق بورا یوللایبب دیر. ایستیر سیزده بو ملی حرکته
قاتیشیب دؤیوشچولرین با شیندا یئر آلاسیز. نییه کی سیز اولمادان حرّیت گونشی ایشیق سیز
قالاجاق دیر.ائوي نیز و یوردونوز حاضیردي و کفایت ائدر کی عزیز لري نیزله قدم قویاسیز
گؤزوموزون اوستونه . گلین کی بیزي باش اوجا ائده سی نیز."
گئجه نین یاریسی ایدي کی بیر آغلایش سسی ائلی بورودو و کیشی لر ، ماتمه باتمیش یاسلی
حالدا ، قوناق لارین چادیرینا گیردیلر و آلیشی کی هرزاددان خبرسیز ایدي باغري لارینا
باسدیلار . آبا ترلان حیاتینی دییشمیشدي و آروادلار ، دؤوره سینه ییغیلاراق مارال اَل آتیب
ساچ لارینی یولوردي .آلیش ین گؤزلري ، محزون حالدا آناسینا تیکیلمیشدي و مارال اوقَدر
قیرغین ایدي کی دؤزمه دن، گیزلن میش بیر سیردان پرده آچدي :
- " قولاق آس آلیش ! راحات لیق بیزدن قاچیب دي و آنان مزاریندا راحات یاتمایاجاق اگر
اونون قلبین ده یاشایان کینه نی سؤندورمه یه سن . توفنگین دن یاپیشیب قان آلماغا قالخ کی
بیزیم یارامیزا درمان یوخدور و آتانی ائلخان اؤلدوروب دور ..."
مارال ین چیغیرتی لاري قالابالیقی چوخالتمیشدي کی بیردن بیره بیر گوالله آچیلاراق پیربابا
قانلی سینه سی نن یئره دوشدو. جماعت کی بو ایشه مات قالیب و کاریخمیشدیلار ائلخانی
گؤردولر کی قالابالیقی سؤکه رك قاچماقدا دیر وایستیر اؤزونو قارانلیقا یئتیرسین . آما آلیش
آمان وئرمه ییر و اونون جانسیز نعشینی یئره سریر. سس کوي قاغزانمیشدي و سؤزلر هامیسی
ائلخان دان گئدیردي
"لاپ باشدان بللی ایدي کی ائلخان ائلین جاسوسو دور و امنیه لري نن اَل بیردي ..."
- "ائلخان کیمی چودار لار کی امنیه لره داها اومودلاري یوخ ایدي ، اجنبی لري طاماح
لاندیرارکن ، ائله ساري چکیردیلر تا مال داواري میزي یاري یاري یا صاحاب دورالار . اگر
آلیش اولماسایدي آللاه بیلیر باشیمیزا نه لر گله جک ایدي ..."
- " ائلخان قاچاق چی لیق ائدیردي و اوندا کی بیرمحموله گیره کئچیردي ، ائلین اي ییت لري
نین آیاغی نی قضیه یه چکه رك حبسه آتدیریردي ."
- " آلیش ین آتاسی آراز خان اونون سیرلارینا بلد ایدي و ایستیردي قاباغیندا دایانسین کی
نامردلیک له دالدان گوالله لند ي
و مقصري باشقا ائل لر بیلدیلر . بو نا خاطیرده قضیه چکیلدي آلیش ایله مارال ین سئوگی لیک
لرینه و او دوشمن لیک کی ائل لرین آراسیندا یارانمیشدي . "
- بیله سین دن بیر ائولاددا قالسایدي آدام یانمازدي . اوقَدر ثروت قالدي قارداشینا کی اونودا
اؤزویله دوشمان ائله ییبدي ."
پیربابا دا داها جان قالمامیشدي و اؤلوم حالیندا بیرگولوش له کی گؤزلري نین درین لی یینه
جان ایشلیردي ، سون سؤزونو آلیشا بئله دئدي :
-" سنی ساغ گؤردویوم اوچون خوشحالام آلیش . حیف ایدي او گوالله سنین سینه نی سؤکه .
سن گرك یاشایاردین ! چوخلاري سنی گؤزله ییرلر .مارال و ارسلانی دا اؤزونله آپارگینان .
گؤرمه دي یین شئی لري تجروبه ائت . ائلات حیاتینی بوراخ و تورپاق دا کؤك سال ! من سیز
آما منیم یولداشلاریملا گئت گیلن ! گئت کی ..."
سحرین گونشی ، ایشیقی نی تزه داغ داشا سپمیشدي کی جماعت ، او عزیز لره کی یان یانا
مزار لاردا یاتمیشدیلار فاته وئردیلر . اؤلوم بیرحتمی سون کیمی ، او اینسانلارین سونو
اولموشدو کی حیات سئوگی سی ایله دولویدولار و آخیر لحظه لره جان ، گلن گونلري
گوزله ییردیلر و بیر دونیا یارا نان ، سرین بیر مرهم دالیجایدیلار
اوزاق افق لره گؤزتیکه رك ، آلیشی درین بیر غم آپارمیشدي و بیر باشقا یاشاییشی
دوشونوردي کی اینسانلارین طالعی ، عذابی و شادلیق لاري لا ایلگی ده ایدي . گرك کی
کؤچري حیاتدان اَل اوزره ك پیر بابا نین دعوتینه لبیک دییه ردي . پیربابا نین حیاتی نین
آخیرگونلري آلیش ین سرنیویشتی نن قاریشسادا اونون کئچمیشی بوسبوتون بیله سینه بللی
دئییلدي .
آلیش قافیله نین دوشرگاه دان آیریلماسینا کی چؤلو توزدومانا بوروموشدو گؤزتیکه رك ،
اؤزتقدیرینی دوشونوردي کی
عؤمرونون دونن لریندن ، بیله سینه قالان تکجه مارال ایله ارسلان ایدي

ترجمه فارسی بخش چهارم

ایلات اسباب سفر برچیده و مهیاي هجرت ، لحظه ها را برمی شمردند تا پیچ و خم هاي امن
راهها، منزلگاهشان گردد و قشلاق مأوایشان. مارال ، سیاه چادرشان را برکنده و هرچه را که
بود و نبود بار استران می کرد و آباترلان سپیدگیسویش را حنا می بست و یاد شوي و فراق
آلیش چهرة غمبارش را تکیده تر از همیشه نشان می داد. سالیانی دور بود که پیراهن خونین
شویش را، به زیر جامگان همیشه سیاهش نهفته بود و رازي را که به سینه داشت چون زخمی
کهنه با خویش می گرداندش. ایل را خوابی سبک ربوده بود و او، غمگسار ستاره اي بود که
سوسوي ضعیفش هر آن ، هراس خاموشی را در دل می پرورد. شب را چه سرّي بود هنوز نمی
دانست، اما در شبان دردمندي ، درازناي لحظه ها را پایانی نیست. زار و غمین، دلتنگ بطن
مارال بود و باري که دیر و زود باید بر زمین می نهاد و به دوراز سایۀ گریزان پدر، می بالید و
بازیچۀ دست سرنوشتی می شد که او نیز می بایست طعم تلخش را مثل بی شماران انسانی که
با ناله و درد می آمدند و با عذابی رنج آلود رخت می بستند می چشید.
زندگی در چشمانش آنچنان دیگرگون می نمود که گویی خارزار دریغ هاست و هیچ
ارزویی را مجال رستن نمانده است. پرده از ناگفته ها باید می گشود و از واپسین آتش هاي
خاکستران کین اش شعله ها را پرواز میداد.
سپیده هنوز رخ برنتافته بود که ایلیاتیان ، چالاك و قبراق ، آهنگ گامهایشان را تیز کردند و
ناهمواریها اوج و فرودش را پیش رو گسترد.تفنگداران ایل پیشاپیش قافله می تاختند و کوره
راههاي گردآگین ، زیر گامها و سم ها کوبیده می شد و تا منزل امنی برسند و آسودن را
مجالی پیش آید، هراس آتش و خون، دلها را بیاگند و یورش اجنبی ، بر کوه و کمر سایه
انداخت. راهزنان با اجنبیان در امیخته و با طمع دار و ندار ایل، راه ها را بند آورده بودند. اما
آلیش، قارتال را به زیر پا داشت و از بلنداي گردنه ، با دیدگانی خون آلود بی صبرانه در انتظار
می بود تا نعره هاي تفنگش ، با جزئی ترین تحرك خصم کوه را به غرّش درآورد.
قافله از حرکت باز ایستاد و تفنگچیان ، میثاق خون بسته و پشت صخره ها سنگر گرفتند.
اوضاع غم انگیزي که ایل را در میان گرفته بود و آتش گلوله ها و شیون زنان ، تقدیر رقّت
باري را که می رفت رقم بزند، تاب از دل آلیش گرفت و برق آسا چون بادي تند ، از گردنه
به زیر آمد و بی بیم جان ، با جرنگ ـ جرنگ تفنگش و شیهه هاي بلند قارتال ، قلب اردو را
یورش آغازید و در حالیکه بر سینۀ قارتال ، افتان وخیزان کمین کرده بود فرمانده خصم را در
خونش نشاند و راه را به روي ایل باز نمود. رخسار آلیش را بوسه می بارید و براي تیمار
زخمیان ، ایل به اطراق نشست و ساز و نغمۀ خنیاگران دشت را در خود پیچید:
ـ « آلیش را عشقی و شوري به سر است و قارتال را بالی و وقاري. چکاد کوهساران را
هراس سم هاي آهنین است و فراز قله ها را موجا موجی از یاد آلیش در دل. به گاهی که می
تازد ، گردبادان را همپاي همتازي نیست و بدان وقت که سیه مژگانی را به دل دوست تر
میدارد، دل سپاران روزنۀ دل می بندند و...»
مارال و آلیش به زیر سایه هاي اسب و تفنگ ، دلداده و مفتون ، خیره در چشمان هم از
فراق ها و تنهائی ها سخن ساز کرده بودند و مارال دل نگران از گفتن رازي که پگاهان
آباترلان با او زمزمه کرده بود، هراسان و مضطرب می نمود .
غوغایی که با بانگ " آلیش! آلیش! " ایل را فرا گرفت، آلیش را به خود آورد و بی
درنگ ، مارال را بر ترك اسبش گرفت و به سوي ایل، تاخت آورد. ازدحام را می شکافت ،
ارسلان را دید که بی فرود از اسب، خونین و مالین افتاده و خون از یالهاي اسبش چکه می
کند و چشمانِ بی رمقش ، رفیق را به خود می خوانَد . آلیش ارسلان را تنگ به سینه اش
چسباند و پیکر خون آلودش را بر زمین نهاد و پیرمردان به قصد تیمار، بر گردش حلقه زدند و
با میله هایی که در اجاق داغش می کردند ، زخمش را شکافته و سرب ها را از بدنش بیرون
کردند و ارسلان را شدت درد ، از هوشش برد . آلیش ، چشم در چشم او دوخته و بر بالینش
انتظار بیداري اش را می کشید. از چه رو او چنین بی خبر رفته بود، هنوز برایش روشن نبود .
اما شکافها و خراشهاي زخمش حکایت از نبردي سخت را می کرد که یک تنه، با خصم در
افتاده بود و براي وداع آخرین، رد ایل را گرفته و به سوي آلیش که جان و توانش را از او
داشت ، تاخته بود. ارسلان که به هوش آمد برقی در چشمان آلیش درخشید و سریع به حرفش
وا داشت:
ـ « یکه و تنها که عزم کردي و کجاها بودي؟ چرا با من سخن نگفتی و بی خبرم نهادي؟»
ـ « به خونخواهی جیران رفتم و انتقامی که داشتم بازستاندم. اگر خبرت نکردم ، کاري بود
که باید خود تمام می کردم. تمام شد آلیش! تسمه بر گرده شان انداخته و خاك را با خونشان
سیراب کردم. ارباب آنچنان زار میزد آلیش، که انگار خنکاي آبشاران را بر آتش نفرتم فرو
می ریختند و در خیالم، دیدگان جیران را، شادي از هم می گشودش. در راه که می آمدم
پیربابا را دیدم که سواره با تنی چند، رد ایل را گرفته و می آمدند . اما مرا سرِ باز ایستادن نبود.
باید که تا مرگ مرا در نیافته بود خاکی را که از مزار جیران و دیارم با خود داشتم، بدینجا می
رساندم و با خاك گورم در می آمیخت آلیش» !
پیربابا و یاران رسیده بودند و در سیاه چادري که براي پذیرایی بپا شده بود، خستگی هاشان
را می زدودند و هنوز با آلیش کلامی نرانده بودند و منتظر ارسلان بودند تا به هوش آید و با
فراغ خاطر ، قصدشان را برملا سازند. واقعه اي در ایالت رخ داده بود و بی شماري از آبادي ها
و شهرها ، در دستان مردانی بود که سالیانی در خفیه گاهها ، بیدار بودند تا روزي چون اختران
که از تاریکی ها سر بر می آوردند بدر آیند و تقدیرشان را با عزم خود رقم بزنند.
پیربابا دستان آلیش را که فشرد بر پیشانی ارسلان بوسه داد و نیتی را که در دل می پرورد
آشکار ساخت:
ـ « اکنون که آشوب به هر نقطه از این خاك دامن گسترده است و بیگانگان آزاد و رها می
گردند و تعدي خاك و مردم می کنند و طمع بر جانشان چیره گردیده و با غارتگران در می
آمیزند ، گروهی از مصلحین و اندیشه ورزان اقلیم ، که در خفا به بسیج هزاران رزم آور مسلح
همت گمارده بودند ، در وضعیت پیش آمده به یکباره قیام کرده و بر دیوان و نظمیه ها تسلط
یافته اند. ایلدارخان حکیم که خود از بانیان این نهضت حریت است مرا به ایلچی گري سویتان
گسیل داشته و تمناي حضورتان را دارد در پیشاپیش قافله رزمی که آغاز گردیده است و بی
وجود شما، خورشید حریت در این ملک، که اجنبیان در هر گوشۀ آن کمین کرده اند بی
فروغ خواهد ماند. کاشانه تان حاضر است و با عزیزانتان ، قدم بر چشم ما دارید. بیائید تا سر
فرازمان سازید.»
نیمه هاي شب بود که هیاهوي شیونی در ایل برخاست و مردان، سوگوار و دلتنگ ، بر سیاه
چادر میهمانان گام گذاردند و آلیش را که سراسیمه از زاري نابهنگام ، بپاخاسته بود تنگ در
آغوش گرفتند. آبا ترلان را مرگ دریافته بود و زنان، بر گردش حلقه افکنده و مارال زاري
کنان بر گیسوانش چنگ می انداخت. آلیش دردمند و محزون، نگاهش را بر چهرة مادر
دوخته بود و مارال را پریشانی دل سخت تر از آن بود که از زاري نهفته کلامی باز نگشاید:
ـ« گوش بسپار آلیش! آرامش از ما گریخته است و مادر را آسودگی درگور نخواهد بود
اگر کین او را نستانی. تفنگ را بچسب و به خونخواهی قامت افراز که زخم ما را التیامی نیست
و پدرت را ایلخان کشته است...»
ضجه هاي تلخ مارال در ازدحام جاري بود که به ناگاه ، نهیب گلوله اي صدا کرد و پیربابا
با سینه اي خونین بر زمین غلطید. مردم که از سرعت واقعه ، مات و حیران خشکشان زده بود
وقتی که به خود آمدند ایلخان را دیدند که جمعیت را هراسان می شکافد و در تاریکی ها
پناهی می جوید که آلیش امانش نمی دهد و نعش بیجانش ، سنگلاخ ها را از خون پر میکند.
همهمه ها اوج گرفته بود و درد دل ها ، همه از ایلخان و قربانیان بود:
ـ « از اولش هم معلوم بود که ایلخان ، جاسوسی ایل می کند و با امنیه ها همدست است
«...
ـ « حشم داران چون ایلخان ، که دیگر از امنیه ها چشم امید بریده بودند، اجنبیان را تطمیع
کرده و به بهانۀ خلع سلاح، به سوي ایل کشاندند، تا رمه ها مان را نصف به نصف صاحب
شوند و اگر آلیش نبود، خدا می دانست چه بر سرمان می آمد...»
« ایلخان قاچاق می کرد و وقتی محموله اي گیر می افتاد ، پاي مردان ایل را میان می کشید
و به حبسشان می انداخت.»
ـ « آرازخان پدر آلیش نیز، چون به اسرار او واقف بود و سوداي مقاومت داشت، به نامردي
از پشت سر تیر می خورد و به حساب تیره ها و طوائف دیگر گذارده می شود که به عبث ،
پایش تا قضیۀ مارال و آلیش نیز کشیده می شود.»
ـ « اقلاً اگر تخم و ترکه اي داشت آدم نمی سوخت . مرد و گم و گور شد و آنهمه ثروت
ماند براي برادري که او را نیز دشمن خود ساخته است.»
پیربابا را دیگر جان و دلی نمانده بود و با لبخندي که تا ته چشمانش موج می یافت ، واپسین
کلامش را با آلیش بپایان برد:
ـ « از اینکه تندرست و قبراقت می بینم