بخش دهم کتاب آیاقلانمیش قارلار با ترجمه فارسی
10
توتقون لوغون قلبیندن و کول رنگینه چالان گؤي دن ، قاردنه لري دال با دال تؤکولوردي و
داغ داشلا چؤل باییر، آغا بورونموشدو . آغاجلار آریق و یارپاق سیز بوداق لاري لا ،
اینسانلارین عذاب دان قوروموش اَل لرینه اوخشاییردي کی دردلی بدن لریندن دیشاري
اوزانمیشدي و ائله نظره گلیردي کی اؤلولر دونیاسینا قاریشیب لار . یئل دوما ن دا اولویاراق ،
قارلاري قارشینا آلیب دوندوروجی سویوقوایله ، آدامین جانین دونداریردي . آما بونلا بئله
اینسان اراده سی نین طبیعت دن اوستون اولماسینی گؤستریردي .
فدایی لر نفس وورا - وورا ، آتلاري نین دیزینه جان قارا گیریب چیخیردیلارو آغیزلاري نان
بورونلاریندان چیخان ایستی بوغ ، اونلارین نه قدر یورقون اولدوق لارین گؤستریردي .
کندلردن قاییدیردیلار و اربابلارین آذوقه آنبارلارینی خلقین اوزونه آچاراق ، اونلاري آجلیق
دان قورتارماغا چالیشمیشدیلار .آرپا بوغدا قاچاق چی لیغی شد ت تاپمیشدي و احتکارائتمک
، جماعته دده یاندیریردي . قیتلیق چیرکین اوزونو خلقه گؤسترسه ده ، جماعت آما ملی
ایستک لري اوغروندا دایانمیشدیلار . مکتب لرده ، کوچه بازارلار دا و هر هاردا کی نَفَس لر
بیر بیرینه دویونله نیردي ، سؤزعدالت دن ،آزادلیق دان و آنا دیلینده اؤزگورلوك له دانیشماق
دان گئدیردي . آنا دیلده مکتب لر قورولاراق رادیووئرلیش لري ده آنا دیلده گئدیردي هابئله
قازئته لر و کیتابلار دوغما دیلده چیخیردیلار و بونلار کیچیک بیر زادلار دئییل دیلر . هامیسی
نهضتین اَلده ائتدي یی حق لر ایدیلر و بیله لرینه جان دان عزیز ایدي . آلیش یورولمادان دسته
باشیندا گئدیردي و قارکولک شاللاق کیمی اونون اوزگؤزونه چیرپیلاراق قالین بوغلاري و
قاش لاري قیروو باغلامیشدي .سیماسی ائله هیبت لی ایدي کی گؤزونده یانان شوق آلاوي ،
بیر وولقانا اوخشاییردي کی اگر اراده ائتسه ایدي ، داغ داشدا کی قاري اریدیب سئله
دؤندرردي
قارتا ل ین محکم و گوجلو یئریمه سی ، آلیشی بیر آیري عالمه آپارمیشدي . رنگ لی
دوشونجه لره دالمیشدي وحیس لري ، قانادلی بیر اولدوزون قارانلیق دا قوپان قانادلاري کیمی
اونون دونیاسینا ایشیق ساچیردي . گله جک گونلري دوشونوردي و اؤزونو بیر اینسان کیمی
نظره گتیریردي کی یاشامی نین سقفی و نظمی وار ایدي . اؤز باغ و اکینین ده ، آغاجلارین
بوي آتماسینا گؤز تیکیردي کی آرازین بوي آتماسی لا بیرلیکده ، هر فصل ده بیرچئشید قول
قاناد آچیردیلار. ارسلان ایله ژانت ده اونلارلا یاشاییردیلار و قوهوم اقربا یول دان یئتیره رکن ،
مارال اینک لرین امجه ییندن سوت ساغیردي. حیات دا کئشمه کئش لی دوروم دان عادي
دوروما چئوریله رکن اودا آغارمیش بوغ ساققال لاري ایله ساز چالیردي و آرازین گولوش
لري له ، لحظه لر عطیرله نیردیلرر ... اونون عوصیانچی روحو چرچووه لرده یئرلش میردي و
اگر حکیم ائلدارخان دان سؤز ائشیدیردي ، اورتاق بیر دوشونجه حیس ائدیردي کی هر
ایکیسی ده اونون اودوندا یانیردیلار . ایندي کی بو مأموریت دن قاییدیردي ، مقام و منصبی
بوراخیب سیاست دن کی اَیري دوز اوندا قاریشیق ایدي ،اوزاق گزمک ایستیردي .
بو گون بازار چراغان لیق ایدي و حجره لري نن توکانلار خلقین آذوقه لري نن دولو. محتکر
لر توتولموشدولار و هامیسی پئشمان ایدي لار . آنبار لارین قاپی سی سیناراق جماعتین اوزونه
اچیق ایدي . اگر آخشاماجان یئتیرسه ایدیلر ، بو جشن ده اونلاردا اشتراك ائدیب اؤز زحمت
لري نین ثمره سینی ، خلقین گولر اوزونده گؤره جک ایدلر . بئله لیک له یورقون لوق لاري
چیخاجاق اید ي آما قار دا دایانماق بیلمیردي . آتلی لار آیاقلانمیش قارلاري گئري یه قویوب
شهره ساري یورومک ده ایدیلرکی اوزاقلاردا ، شهرین آغا بورونموش سیماسی گؤزه دیدي .
آلیش و یولداشلاري شهره آیاق باسار باسماز اونلارین گلمه لري هر یئرده سسلن دي وآغ
ساققال لارلا تاجیر تجار فایتون لارا مینیب اونلارین پئشوازي اوچون نظمیه یه گئتدیلر تا
بازاردا کی شیرنی خورانلیقا دعوت ائده لر .
بازار کرپیچ گونبذ لري نن ، آچیق حجره لري نن ، رنگارنگ ماتاح لاري نان ،
کاروانسارالارینان ، عطار توکانلاري نین عطیر گولاب اییی نن ،قنادي لارین جوربه جور
شیرنی لري نن ، عاشیق لارین دئییب چالماسی نان و خلقین قالابالیقی ایله ، آلیش ین گؤزونده
بیر رویا کیمی ایدي . قارتال آددیملارینی یونگول و یوموشاق گؤتوروب بازاردا دولاناراق
آلیش دا قارتال ین اوزه رینده اوتوروب اونو دؤوره له ین واله لرینه باخیردي . آلیش تزه
چارسی یا یئتیرمیشدي کی گونبذین باجالاریندا ن اونا آتش پوسگورولدو و گوالله لرین
آچیلماسی نان ، بازار قانا بله ندي . آلیش اؤزونو تاپانا یارالاریندان قان فیشقیردي و قانلی
کؤکسوایله ، قارتال ین یال لارینی سیخیب آغزین نان قان سوزدي. اؤلوم آلیشی تاپارکن سون
اولاراق عزیزلري نین آدینی چکدي . مارال ... آراز ... ارسلان .... قارتال ... دییه رك برك و
محکم قارتال ین اوزه رینده قورودو .
آلیش ین اؤلمه سی نن سانکی قارتال ین ایچینده بیر زاد سیندي و ایلدیریم سایاغی کیشنه یه
رك ، آلیشی دا گؤتوروب گؤتورلن دي و بیر طوفان کیمی چاپیپ آلیش ین ائوي اؤنونده
دایاندي . مارال اَري نین قانلی بدنی نی گؤره رك اینیلده رکن آل آتیب ساچلارینی یولدي و
ارسلان فدایی لرله چاتیب آلیشی کی یاتمیش بیر اصلانا اوخشاییردي ، مارال ین اَلین دن
آلدي و ائله باشینا چالیب انتقام نعره سی تپدي کی جیران ین اؤلومونده ایسه ، اوجور طاقتینی
اَلدن وئرمه میشدي . آلیش ین یاسیندا وطن آغلاندي و اي ییت لر قارا کؤینه ك گییه رکن
اونون اَلدن گئتمه سی اوچون سینه ووردولار
ترجمه فارسی
10
از دل تیرگیها و آسمانی که به خاکستري می زد ، دانه هاي برف ، یکریز و فشرده پرزنان می
آمد و در دشت و کوهسار ، جز سپیدي رنگی به چشم نمی خورد. درختان با شاخه هایی که
از نحیفی و بی برگی ، چون دستان خشکیدة انسانهائی که در اوج درد، از وراي پیکر
رنجورشان به قصد استغفار ، رو به معبودشان دراز می شود و کلامی بر زبان نرانده جان می
بازند ، آنچنان خشک و ساکن می نمودند که گویی، دنیاي مردگان را به نظاره ایستاده اند .
بادي هم که نفیر زنان ، برفها را چون گلوله می پیچاند و کوه و دشت را یکجا با سوز و
سرمایش در می نوردید و با زورة گرگان می آمیخت، جسم انسان را اگر به لرز وامیداشت ،
تداعی اراده اي را می کرد که خشم طبیعت را نیز مهار کرده بود.
سواران افتان و خیزان تا زانوان اسبانشان ، نفس زنان در برف فرو می رفتند و بخاري که به
تیزي از دماغ و دهانشان بیرون می زد، حکایت از خستگی مفرطی می کرد که بی هیچ لحظه
اي درنگ، آبادي ها را به زیر پا نهاده بودند و غلات و علوفه ها را از انبارها بیرون کشیده و در
اختیار دهقانانی گذارده بودند که نان جوین نیز در بساطشان نبود. قاچاق غله شیوع یافته بود و
گرسنگی ، چهرة کریهی که شبحش در هر کوي و برزن ، تا قعر دیدگان راه می پیمود و اما
مردم همچنان ، تاب می آوردند و مکتب ها ، کاشانه ها، میدان ها و هر جا که جمعی بود و
نفسها در هم گره نمی خورد، سخن از آزادي بود و برابري ، و مهري که به زبان مادري می
ورزیدند و اکنون در رادیوها، مکتب ها ، روزنامه ها و کتابها نمودش را می دیدند و بسان
دستاوردي گرانبها ، با جان ودل عزیزش می داشتند . آلیش، پیشاپیش و بی مهابا می تاخت و
باد و برفی که شلاق وار، با دمِ گرم و بخار آگینش برمی خورد و توده اي از برف و یخ را بر
بوري سبیل ها و ابروان پرپشتش می نشاند، چهره اش را چنان هیبتی می داد که شعلۀ شوق
چشمانش ، چون آتشفشانی می ماند که اگر اراده می کرد، کوه و کمر را با انبوه برف و کولاکش یکجا به سیلی خروشان بدل می کرد . صلابت و نرمی خیز و فرودهاي قارتال ، چنان
آهنگ ملایمی داشت که آلیش را در رنگ وارنگی افکاري که مثل پرهاي ستاره از هم کنده
می شوند و هر پرَش در ظلمتی وسیع ، تلألؤکنان نور می افشانَد ، غرق خود کرده و اندیشۀ
روزانی را در سر می پرورد که او هم مثل بیشماران انسانی که عمرشان سقفی و نظمی داشت،
در مزرعه و باغش به بلنداي درختان و سبزینه هایی می نگریست که همپاي آراز، قد می
افرازند و در هر فصلی ،جلوه و رنگی می گیرند و ارسلان و ژانت را نیز پیش خود دارند و
مارال ، از پستان گاوان شیر می دوشد و قوم و خویشها ، از راه می رسند و زندگی چهره اي
عادي به خود می گیرد و در بین مردم و بی انکه از انها شناخته شود ، با یاد عمري برباد رفته ،
ریش و سبیلش به سپیدي می گراید و پژواك ساز و آوازش ، در شادي ها و غمناکی ها می
پیچد و با قهقهۀ آراز ، لحظه ها شور و جلا می یابند ... روح عصیانگرش دیگر در چارچوبها
نمی گنجد و اگر از ایلدارخان حکیم ، نهی و امر می پذیرفت در درك و فهم رنجی یگانه بود
که هر دو در آتشش می سوختند و آمالی مشترك ، دلهاشان را شعله می داد و حال که از این
مأموریت باز می گشت ، پست و مسئولیت را کناري می نهاد و به عزلتی راه می جست که
کیاست و ناروهایش را در آن راهی نبود. امروز بازار چراغانی بود و حجره و دکان ها از
مایحتاج مردم باز. اگر تا عصر می رسیدند ، در شکوه این جشنی که مردم خود به راه انداخته
بودند ، آنها نیز سهیم می شدند و ثمري از تلاشها و تکاپوهایشان را در شادیهاي دل مردم می
جستند و خستگی هاشان از تن، بدر می شد و اما برف را سرِ باز ایستادن نبود و سواران
همچنان پادر رکاب ، برفها را لگدکوبان پشت سر می نهادند و شهر ، در دور دستها، قامت بلند
و سپیدش را به رخ می کشید.
آلیش و یاران که گام در شهر نهادند ، چون صاعقه که غرشش دشت را به تلاطم وامیدارد،
خبرش همه جا پیچید و زبان به زبان تا دورترین حجره هاي بازار راه گشود . درشکه ها از
ریش سفیدان محلات و بازارها، پر شد و همگی به استقبال آلیش، ساختمان شهربانی را پیش
رو گرفتند تا به شیرینی خوران بازار دعوتش کنند. بازار، با گنبدهاي آجري و حجره هاي گشوده و رنگارنگی متاع ها و کالاهایش ، با
کاروانسراها و بوي عطر و گلاب عطاري ها و نقل و شیرینی هاي الوان قنادي هایش ، و دود
کندر و اسپند و شدت ازدحام مشتریهاي خُرد و بزرگ و طنین نغمه ها و آواز عاشیق هایش ،
در چشمان آلیش رویائی را می ماند که باورش در خواب نیز مشکل می نمود. قارتال ،
گامهایش را نرم و سبک بر سنگفرش بازار می نهاد و آلیش ، آرام و رها از بلنداي قارتال ، در
حالیکه در گرداگردش مشتاقانش جمع بودند، مردم را می نگریست و شوق و شوري را می
دید که هرگز نظیرش را بخاطر نداشت . اما آلیش تازه به چهار سوي پهن بازار گام گذارده
بود که جرنگ و جرنگ گلوله هایی که بی مهابا از دریچه هاي فرازِ سقف گنبدي بازار ،
سراسیمه و رگباروار شلیک می شدند ، شتک هاي خون را آنچنان در چشم و روي مردم
پراکند که تا آلیش به خود آید ، خون از شکافهاي زخمش شره زد و با سینه اي خونین ،
یالهاي بلند قارتال را در پنجه اش فشرده و با دهانی که خون از آن می جوشید ، براي آخرین
بار ، قارتال را به سینۀ خود چسباند و تا مرگ او را دریابد نام عزیزانش ، مارال ... آراز ...
ارسلان ... قارتال ... را در یک چشم بهم زدن بر زبان آورد و سفت و محکم به روي قارتال
خشکید.
با مرگ آلیش، انگار چیزي در درون قارتال شکست و شیهه هایش که چون آذرخش، بازار را
به لرزه وامیداشت ، با سواراش چون باد تاخت و مثل تندري غران در کاشانه آلیش، قامت
افراشت و مارال زار زنان ، پیکر خونین شوي را در آغوش گرفت و در رثائش ، گیسوان کَند
و گریست و سواران رسیدند و ارسلان ، آلیش را که چون شیري خفته می نمود ، از دستان
مارال بیرون کشید و چنان بر سر کوفت و نعرة انتقام از جگر برآورد که در مرگ جیران نیز،
چنین دلخون و زار ، طاقت از دل ننهاده بود. در سوگش " آلیش " گویان وطن یکسر
گریست و مردان سینه زنان ، یادش بزرگ داشتند و جامه ها سیاه کردند!