گرامر
گرامر
پسوندهاي اسمساز دوشكلي
1) - آ، - َﻪ (-a.-ə)
از اكهاي بسيار نادر است، بيشتر بر بن فعل افزوده ميشود.
گؤز + ه = گؤزه(چشمه)
ساو + ا = ساوا(خبر – مژده/ وحي)
اؤگ + ه= اؤگه(عاقل - بزرگمرد(اؤگ در متون قديمي به معناي مادر نيز به كار رفته است: اؤك / اؤکسوز = يتيم، بيسرپرست / ایضاً اين كلمه به معناي(پيش، جلو) نيزآمده است. اؤگ = اؤن)
لۆلۆگۆنه/لولویونه تؤكوپ آشي قويدو اؤگه
دئدي اؤزگه قاب يوخدور آش تؤكمگه (حكيم هيدجي)
توپ + ا = توپا/ تپه(تپه، مجموعه، گرد)
در + ﻪ = دره(دره - همانند بن اسامي... درين(عميق) - درگه/ دريا - دريز/ دهنز/ دنيز =(دريا)
2) -آچ، - َچ (-aç.-əç)
اين پسوند نيز جزو اكهاي نادر در اسم سازي ميباشد.
آنا+اچ = آناچ(مادرگونه - مرغ مادر) قۏل + اچ = قولاچ(مقدار فاصله دست تا آرنج)
آتا+اچ = آتاچ / آتاش(پدرگونه، پدر كوچك، نامي براي مردان) احتمالاً ياماچ(سينهكش كوه، دامنه كوه) و آرقاچ(تار در بافتنيها) - توماچ(پوست بز دباغي شده، تيماج)
3) - آرێ، - َري (-arı.-əri)
تصور ميشود اين اك از تركيب اك فعلي(-آر ،- َر) كه در مفهوم مطلق وگسترده فعل است با اك (ي - ێ) باشد. يعني (-آر - َر) + (-ێ ، -ي) =
-آري ، - َري
اين پسوند معناي محل و جهت را افاده ميكند.
ايچ (درون) + - َري = ايچري(داخل - محوطه داخلي)
دێش (بيرون - خارج) + اري = دیشاري
(بيرون - محوطهي بيروني ایضاً بصورت /دیشقاري/ نيز آمده است.) اوج(نوک،انتها) = اوجاري / اوجقاري(مرز، سرحد)
كاربردهاي نوين: اؤن(پيش) + - َري = اؤنري(پيشنهاد)
4) - آق ، - َک
(-aq.-ək)
از اكهاي بسيار شايع است. اغلب از اين اك اسم مكان و اسم آلت ساخته ميشود.
يول + اق = يولاق(راه مالرو - كوره راه)
يان + اق = ياناق(گونه)
گؤپ / گوب - َك = گؤبك(ناف)
گودك (كوتاه - كم قامت/ احتمالاً «کودک»)
داماق(سقف دهان) - باشاق(خوشه گندم)
اود(آتش) + اق = اوداق(محل برپا كردن اوجاق، آتشگاه/جایگاه و محل دورهم نشستن کنار آتش - امروزه به معناي اتاق، در تركيه به صورت (اودا) احتمالاً اوجاق نيز تحريف شده اوداق باشد/ اوتاق - اتاق)
ديب(ته) + - َك = ديبك / دسته(هاون دستي)
5)-آو،- َو (-av.-əv)
از اكهاي نادر است. اين اك در معدود كلمات مشاهده ميشود. و در برخي لهجهها بصورت (-و. –ؤ / -o.-ö) تلفظ ميشود. اين اك بيشتر در بن فعلي مشاهده مي شود.
دمير + -و = دميرو / دميرۏ(نوعي بيماري پوستي) - پيلاو / پيلو / پيلو(پلو)
كؤز(ذغال گداخته) + - َو = كؤزو / كؤزسو / كؤزسوو(تكه چوبي براي يافتن يا بر هم زدن زغال گداخته) - بؤلَو / بۆلو (سنگ سمباده، چاقو تيزكن)
6) -آي ، - َي (-ay.-əy)
از اكهاي نادر است. در بسياري لهجهها(- َي) بصورت (- ِي/ ائی) تلفظ ميشود.تصور ميرود اصل اين اك بصورت (-آقي، - َگي) بوده كه به مرور زمان(ق-گ)حذف شده است!
گون(خورشيد) + - َي = گونَي / گونِئي(به سمت خورشيد، محل نورگير،امروزه به معناي جنوب - جنوبي)
قوز + -ي = قوزَي / قوزئي(شمال، شمالي)
كاربردهاي نوين:
ديك(عمود-بلندي) + - َي = ديكي/ دیکئی(عمودي)
ياتاي(افقي) - يوز +- َي = يوزی/یوزئی(سطح، رويه)
7) -آل، - َل (-al.-əl)
از اكهاي نسبتاً رايج ميباشد. بعضاً بصورت چهار شكلی(-يل. -ێل. -ول. -ۆل/-il.-ıl.-ul.-ül) نيز درميآيد. معمولاً از اسم صفت ميسازد و ميتواند همچون ياي نسبت فارسي در كلمات تورکی كاربرد داشته باشد.
چنگ + - َل = چنگل(چنگال) ياش(تر- مرطوب) + یل = ياشیل(سبز)
سۆت = سوتول(شيري - سفيد) - توپال(لنگ) - يان(كنار، جنب) + ال = يانال(جنبي)
دجل(بازيگوش، پرجنبوجوش) - چتل(چوب خط)
كؤي(ده، روستا) + ۆل = كؤيول(غار، محل زندگاني انسانهاي اوليه / ماغارا نيز گويند.)
كاربردهاي تازه:
اؤن + - َل = اؤنل = اؤنري(پيشنهاد) - گئن(وسيع، گشاد) = گئنل(عمومي،/ گئنل اؤیرتيم= تعليمات عمومي / آموزش عمومي)
8) -جا، -جه / -چا، -چه
(-ca.-cə)
از اكهاي فعال تورکی است و كاربردهاي مختلفي دارد.
الف)- براي بيان عقيده و نظر به آخر اسم و ضمير ميپيوندد.
منجه(به نظر من) – سنجه(به نظر تو) - اونجا - اونلارجا(به نظر و عقيده ايشان)
بيزجه بو ايش بئله گؤرولمليدير.(به نظر ما اين كار بايد اينگونه انجامگيرد.)
حسن / حسنجه(به نظر حسن،...)
ب)- براي بيان اندازه و مقدار
يوزلرجه،...(به اندازه صدها،...) – بئله¬جه(اينقدر، به اندازه اين، ایضاً به معناي اين چنين ، اينگونه، ایضاً) حسنجه(به اندازهي حسن / حسنجه گوجون يوخدور؟(به اندازهي حسن زور نداري؟) كه معمولاً بصورت «حسنايجه» نيزگفته ميشود.
ج- براي ساخت قيد از اسم و صفت
آزجا(در حد كم) - چوخجا - چوخلوجا(در حد زياد) - آچیق(باز - آشكار)+ جا / چا =آچیقجا(به روشني، بوضوح)
يالانجا(به دروغ) - دوغرو / دوغروجا(براستي، حقيقتاً)
ائن / اين(عرض، مخالف طول) + جه = ائنچه / اينجه (ظريف، باريك)
اؤن + جه = اؤنجه(قبلا، پيش از اين)
د - براي ساختن زبان ملل
تورك = توركجه(تورکی) - عربجه(عربي) - فارسجا(فارسي) -اينگيليزجه(انگليسي)
آلمان / آلمانجا(زبان آلماني)
ه - براي بيان برابري - همانندي و تشابه
ايرانجا(به اندازه ايران - همانند ايران) = ايران كيمي = ايراندك - آغ(سفيد) +چا =آغچا(آقچه، پول نقرهاي قديمي)
او مملكت ايرانجا بؤیوکدور.(آن مملكت همانند ايران بزرگ است.)
اوشاقجا(همانند كودك - كودكانه) - اينسانجا ياشاماق(همانند انسان زندگيكردن)
باغچا(باغچه) - تاخچا/تاقچا(تاقچه/ طاقچه) – بوغچا«بوکچه» (از بن بوکمك، بغچه)
اين اك وارد زبان فارسي نيز شده و براي تصغير استفاده ميشود. مثال:
دريا +جا =درياجا / درياچه(به اندازه دريا، همانند دريا)
9) -دار، -در (-dar.-dər)
از اكهاي نادر بوده امروزه در چند كلمه مشاهده ميشود. بيشتر از اسم صفت فاعلي ميسازد و يا ميتوان ساخت.
اؤن + در = اؤندر(رهبر، پيشوا) - گوندر(مالك روز خورشيد، اسمي براي دختران)
#گرامر
پسوندهاي اسمساز دوشكلي
1) - آ، - َﻪ (-a.-ə)
از اكهاي بسيار نادر است، بيشتر بر بن فعل افزوده ميشود.
گؤز + ه = گؤزه(چشمه)
ساو + ا = ساوا(خبر – مژده/ وحي)
اؤگ + ه= اؤگه(عاقل - بزرگمرد(اؤگ در متون قديمي به معناي مادر نيز به كار رفته است: اؤك / اؤکسوز = يتيم، بيسرپرست / ایضاً اين كلمه به معناي(پيش، جلو) نيزآمده است. اؤگ = اؤن)
لۆلۆگۆنه/لولویونه تؤكوپ آشي قويدو اؤگه
دئدي اؤزگه قاب يوخدور آش تؤكمگه (حكيم هيدجي)
توپ + ا = توپا/ تپه(تپه، مجموعه، گرد)
در + ﻪ = دره(دره - همانند بن اسامي... درين(عميق) - درگه/ دريا - دريز/ دهنز/ دنيز =(دريا)
2) -آچ، - َچ (-aç.-əç)
اين پسوند نيز جزو اكهاي نادر در اسم سازي ميباشد.
آنا+اچ = آناچ(مادرگونه - مرغ مادر) قۏل + اچ = قولاچ(مقدار فاصله دست تا آرنج)
آتا+اچ = آتاچ / آتاش(پدرگونه، پدر كوچك، نامي براي مردان) احتمالاً ياماچ(سينهكش كوه، دامنه كوه) و آرقاچ(تار در بافتنيها) - توماچ(پوست بز دباغي شده، تيماج)
3) - آرێ، - َري (-arı.-əri)
تصور ميشود اين اك از تركيب اك فعلي(-آر ،- َر) كه در مفهوم مطلق وگسترده فعل است با اك (ي - ێ) باشد. يعني (-آر - َر) + (-ێ ، -ي) =
-آري ، - َري
اين پسوند معناي محل و جهت را افاده ميكند.
ايچ (درون) + - َري = ايچري(داخل - محوطه داخلي)
دێش (بيرون - خارج) + اري = دیشاري
(بيرون - محوطهي بيروني ایضاً بصورت /دیشقاري/ نيز آمده است.) اوج(نوک،انتها) = اوجاري / اوجقاري(مرز، سرحد)
كاربردهاي نوين: اؤن(پيش) + - َري = اؤنري(پيشنهاد)
4) - آق ، - َک
(-aq.-ək)
از اكهاي بسيار شايع است. اغلب از اين اك اسم مكان و اسم آلت ساخته ميشود.
يول + اق = يولاق(راه مالرو - كوره راه)
يان + اق = ياناق(گونه)
گؤپ / گوب - َك = گؤبك(ناف)
گودك (كوتاه - كم قامت/ احتمالاً «کودک»)
داماق(سقف دهان) - باشاق(خوشه گندم)
اود(آتش) + اق = اوداق(محل برپا كردن اوجاق، آتشگاه/جایگاه و محل دورهم نشستن کنار آتش - امروزه به معناي اتاق، در تركيه به صورت (اودا) احتمالاً اوجاق نيز تحريف شده اوداق باشد/ اوتاق - اتاق)
ديب(ته) + - َك = ديبك / دسته(هاون دستي)
5)-آو،- َو (-av.-əv)
از اكهاي نادر است. اين اك در معدود كلمات مشاهده ميشود. و در برخي لهجهها بصورت (-و. –ؤ / -o.-ö) تلفظ ميشود. اين اك بيشتر در بن فعلي مشاهده مي شود.
دمير + -و = دميرو / دميرۏ(نوعي بيماري پوستي) - پيلاو / پيلو / پيلو(پلو)
كؤز(ذغال گداخته) + - َو = كؤزو / كؤزسو / كؤزسوو(تكه چوبي براي يافتن يا بر هم زدن زغال گداخته) - بؤلَو / بۆلو (سنگ سمباده، چاقو تيزكن)
6) -آي ، - َي (-ay.-əy)
از اكهاي نادر است. در بسياري لهجهها(- َي) بصورت (- ِي/ ائی) تلفظ ميشود.تصور ميرود اصل اين اك بصورت (-آقي، - َگي) بوده كه به مرور زمان(ق-گ)حذف شده است!
گون(خورشيد) + - َي = گونَي / گونِئي(به سمت خورشيد، محل نورگير،امروزه به معناي جنوب - جنوبي)
قوز + -ي = قوزَي / قوزئي(شمال، شمالي)
كاربردهاي نوين:
ديك(عمود-بلندي) + - َي = ديكي/ دیکئی(عمودي)
ياتاي(افقي) - يوز +- َي = يوزی/یوزئی(سطح، رويه)
7) -آل، - َل (-al.-əl)
از اكهاي نسبتاً رايج ميباشد. بعضاً بصورت چهار شكلی(-يل. -ێل. -ول. -ۆل/-il.-ıl.-ul.-ül) نيز درميآيد. معمولاً از اسم صفت ميسازد و ميتواند همچون ياي نسبت فارسي در كلمات تورکی كاربرد داشته باشد.
چنگ + - َل = چنگل(چنگال) ياش(تر- مرطوب) + یل = ياشیل(سبز)
سۆت = سوتول(شيري - سفيد) - توپال(لنگ) - يان(كنار، جنب) + ال = يانال(جنبي)
دجل(بازيگوش، پرجنبوجوش) - چتل(چوب خط)
كؤي(ده، روستا) + ۆل = كؤيول(غار، محل زندگاني انسانهاي اوليه / ماغارا نيز گويند.)
كاربردهاي تازه:
اؤن + - َل = اؤنل = اؤنري(پيشنهاد) - گئن(وسيع، گشاد) = گئنل(عمومي،/ گئنل اؤیرتيم= تعليمات عمومي / آموزش عمومي)
8) -جا، -جه / -چا، -چه
(-ca.-cə)
از اكهاي فعال تورکی است و كاربردهاي مختلفي دارد.
الف)- براي بيان عقيده و نظر به آخر اسم و ضمير ميپيوندد.
منجه(به نظر من) – سنجه(به نظر تو) - اونجا - اونلارجا(به نظر و عقيده ايشان)
بيزجه بو ايش بئله گؤرولمليدير.(به نظر ما اين كار بايد اينگونه انجامگيرد.)
حسن / حسنجه(به نظر حسن،...)
ب)- براي بيان اندازه و مقدار
يوزلرجه،...(به اندازه صدها،...) – بئله¬جه(اينقدر، به اندازه اين، ایضاً به معناي اين چنين ، اينگونه، ایضاً) حسنجه(به اندازهي حسن / حسنجه گوجون يوخدور؟(به اندازهي حسن زور نداري؟) كه معمولاً بصورت «حسنايجه» نيزگفته ميشود.
ج- براي ساخت قيد از اسم و صفت
آزجا(در حد كم) - چوخجا - چوخلوجا(در حد زياد) - آچیق(باز - آشكار)+ جا / چا =آچیقجا(به روشني، بوضوح)
يالانجا(به دروغ) - دوغرو / دوغروجا(براستي، حقيقتاً)
ائن / اين(عرض، مخالف طول) + جه = ائنچه / اينجه (ظريف، باريك)
اؤن + جه = اؤنجه(قبلا، پيش از اين)
د - براي ساختن زبان ملل
تورك = توركجه(تورکی) - عربجه(عربي) - فارسجا(فارسي) -اينگيليزجه(انگليسي)
آلمان / آلمانجا(زبان آلماني)
ه - براي بيان برابري - همانندي و تشابه
ايرانجا(به اندازه ايران - همانند ايران) = ايران كيمي = ايراندك - آغ(سفيد) +چا =آغچا(آقچه، پول نقرهاي قديمي)
او مملكت ايرانجا بؤیوکدور.(آن مملكت همانند ايران بزرگ است.)
اوشاقجا(همانند كودك - كودكانه) - اينسانجا ياشاماق(همانند انسان زندگيكردن)
باغچا(باغچه) - تاخچا/تاقچا(تاقچه/ طاقچه) – بوغچا«بوکچه» (از بن بوکمك، بغچه)
اين اك وارد زبان فارسي نيز شده و براي تصغير استفاده ميشود. مثال:
دريا +جا =درياجا / درياچه(به اندازه دريا، همانند دريا)
9) -دار، -در (-dar.-dər)
از اكهاي نادر بوده امروزه در چند كلمه مشاهده ميشود. بيشتر از اسم صفت فاعلي ميسازد و يا ميتوان ساخت.
اؤن + در = اؤندر(رهبر، پيشوا) - گوندر(مالك روز خورشيد، اسمي براي دختران)
#گرامر
واژه شناسی
۱۰)-داش، -دش (daş. -dəş-)
اشتراك و همراهي را القاء كرده معادل
اين اك در فارسي، پيشوند «هم»ميباشد. اين اك بيشتر بصورت تك شكلي(داش) ظاهر ميشود.
قارین + داش = قارینداش / قارداش (همشكم، امروزه به معناي برادر، دربرخي لهجهها بصورت، قردش)
آد = آداش(همنام)
سوي(نژاد) = سويداش(همنژاد)
چاغ(زمان) = چاغداش(همعصر - معاصر)
يئر(جا، مكان) = يئردش(همشهري هم منطقهاي)
سیرداش(همراز)
ديلداش / ديلدش (همزبان)،...
اين پسوند استثنائاً در بعضي كلمات بصورت چهارشكلي(-ديش ،- دێش ،- دوش ،- دۆش) ظاهر ميشود. مانند:
ساغ(راست) + دیش=ساغدیش/ ساغدوش( نفر سمت راستي داماد)
سول(چپ) + دوش(سولدوش - نفر سمت چپي داماد)
كاربردهاي نوين: اؤزدش(عين هم، همانند)
يؤن+ -دش=یؤندش(همجهت - همگرا)
11) -سال، -سل (-sal.-səl)
از اكهاي نادر است، بصورت چهارشكلي(- سيل ،- سێل ،- سول ،- سۆل) نيز ظاهر ميشود. امروزه ميتواند اين اك فعال شود و همانند «ياي نيست» فارسي ازآن استفاده نمود.
يوخ + سول = يوخسول(ندار، فقير) - قوم + سال = قوسال(شني، محل شني)
دمير←دميرسل(آهني) / دميرسل مادهلر(مواد آهني) - گوموشسل(نقرهاي)- آلومينيومسال(آلومينيومي)
توپلوم(اجتماع) ←توپلومسال(اجتماعي) – گؤك(آسمان)←گؤکسل(آسماني)
قوتسال(مقدس) از همان ريشه قوتلو(مبارك) وارلي / وارسیل(غني - ثروتمند)- اونورسال(افتخاري - اونورلو: مفتخر)
12) -ساق، -سك (saq.-sək-)
اين اك بيشتر همراه بن فعلي ميآيد.
قايساق(موادي كه در سطح مايعات به غير شير تشكيل ميشود از همان ريشه :«قايماق» سرشير، خامه)
یۆک(بار ،ثمر) = يوکسك(پربار، عالي، بلند مرتبه، بلند) - سومسك / سومسوک(سگ ولگرد، از همان بن، سوموک(استخوان)) - ارسك(شوهرطلب - عاشق شوهر)
13) -جاق، -جك / چاق، چك (-caq.-cək)
براي تصغير، سلب و همچنين براي تشابه و اسم آلت به كار ميرود. بصورت چهارشكلي (-جيك، -جێق، -جوق، -جۆک) نيز ظاهر ميشود.
اَل = الجك(دستكش)
ديلچك(زبان كوچك در دهان) تومانچاق(بدون شلوار - عريان) يالینجاق(بدون كفش، عريان) بؤگجك/بؤجوک(حشره)
قول - قولچاق(عروسك / قول: برده، بنده)
اويون←اويونجاق(اسباببازي،بازيچه) - ارجيك(شوهرك) - قیِزجیق(دختر)
ايستيجك / ايسيجك←ايسجك / سیجاق(گرم)،...
اوغلانجیق(پسرك)
اوشاقجیق = اوشاجیق(طفلك) يومورتا + جیق = يومورتاجیق(تخمك)
ایضاً بصورت دوشكلي(-جیغاز، جييز/جيگز) درآمده و براي تصغير استفادهميشود.
قیزجیغاز(دخترك) اوغلانجیغاز(پسرك) - ارجيگز(مردكه، شوهرك)
قوش/ قوشجیغاز(گنجشگك، بيچاره گنجشك)
14) -داق، -دك (-daq.-sək)
اوت + داق = اوتداق / اوتلاق(چراگاه) - قونداق(قنداق) - قورداق(كرم)
بارداق(ظرفي نسبتاً بزرگ براي پختن آبگوشت و غيره، در تركيه به معناي استكان و ليوان استعمال ميشود) بير بارداق چاي( يك استكان / ليوان چاي) -بايداق / بايراق(پرچم، بيرق)
احتمال ميدهند اك( - دا، - ده) نيز مرخّم اك فوق باشد، در مثالهاي زير:
خیرداق / خیردا(خرد - كوچك) - ايگده(سنجد) - آيدا(نامي براي دختران)
15)-لاق، -لك (-laq.-lək)
اين اك بيشتر در ساخت اسم مكان، صفت و كثرت و مبالغه به كار ميرود.
سو = سولوق(آبگير، پاتلاق) دوزلاق(نمكزار) - اوت = اوتلاق(مرتع،چراگاه)
اوولاق / آولاق(شكارگاه)
ايسلاق / اێسلاق(خيس) ايشلك(فعال، پركار)
ديشلك(كودكي كه زياد گاز ميگيرد. ایضاً مصرف كننده ،پرخور)
بوزلاق(يخچال كوهها، سرزمين سرد و يخبندان)
ياي = يايلاق(ييلاق)
قیش = قیشلاق(قشلاق) - چايلاق(مسير و بستررودخانه)
اين پسوند با برخي از بنهاي فعلي نيز ميآيد.
سال = ساللاق(آويزان)
بات = باتلاق(باتلاق)
چات = چاتلاق /چاتداق(ترك، شكاف).
پو/ بو(در تورکی سومري به معناي چشمه) + لاق - بولاق/ بولاغ(چشمه، بلاغ/پینار يا پونار به معناي چشمه نيز از همان ريشه است)
16) -مان، -من (man.-mən-)
از اكهاي نادر است. اين اك در معدود كلمات مشاهده ميشود، بيشتر در ساخت صفت، اسم ابزار و مبالغه كاربرد دارد وارد فارسي نيز شده است.
تورك = توركمن / توركمان(تورک اصيل، مردم تركمن)
تگیرمان / دگيرمان (آسيا، سنگ آسيا)
قوجا = قوجامان(پير، كهنسال، تاريخي)
شێشمان/ شيشمان(چاق، قوي هيكل)
#گرامر
پسوند جمع
علامت جمع اسمها در تورکی بصورت پسوند دوشكلي(-لار،-lar) و (-لر،Lar-) است. و بر اساس قانون هماهنگي اصوات به آخر اسمها اضافه ميشود.
پسوند «-لار» بعد از اسمهايي كه در هجاي آخر آنها مصوتهاي ستبر(آ/a-، ۏ/o،-ێ/ı)وجود دارد، می آید.
....
آتا + لار = آتالار
آقا/ آغا + لار = آغالار(آقايان)
آنا + لار = آنالار(مادران) قوش + لار = قوشلار(پرندگان)
قادین + لار = قادین لار(زنان) قول + لار = قوللار(بازوان)
خانیم + لار = خانیملار(خانمها) آري + لار = آري لار(زنبورها)
پسوند «-لر» بعد از اسمهايي كه در هجاي آخر آنها مصوتهاي ظريف(-اَ/ə، -ائ/e،-و/ö، -ۆ/ü،-ي/i ) وجود دارد. مثال:
دَرنَك + لر= درنكلر(انجمنها) گۆل + لر = گۆللر(گلها)
ائو + لر = ائولر(خانهها) گلين + لر = گلينلر(عروسها)
سؤز + لر = سؤزلر(حرفها، سخنان) گمي + لر = گميلر(كشتيها)
نكته: براي سهلالفهم شدن كلمات بهتر است پسوند جمع(-لار، -لر) دراسمهای خاص و برخی اسامی عام(مانند مثالهاي فوق) جدا از كلمه و در افعال بصورت متصل باشد،گرچه در خود جمله معانی القائی کلمات قابل ادراک و شناسایی هستند. ایضاً اين پسوند در افعال مفهوم سوم شخص جمع را القاء ميكند. مثال:
گلدي (آمد) ←گلديلر(آمدند) يازمیشدي(نوشته بود) ←يازمیشدیلار(نوشته بودند)
ايشلر (كارها)
ايشله (بن فعلي) + - َر = ايشلر(كار ميكند، صفت فاعلي دایمي)
ديشلر ( دندانها)
ديشلر(گاز ميگيرد)
آياقلار(پاها)
آياقلا + ار= آياقلار(پايمال ميكند، پايمال كننده)