آنا دیلی آموزش زبان ترکی آذری

کتاب فرهنگ تطبیقی کنایه دار دلدار

فرهنگ تطبیقی کنایات دلدار فرهنگ تطبیقی دو سویه کنایات ترکی - فارسی فارسی - ترکی پژوهش و نگارش: میر حسین دلدار بناب     

انتشارات صداقت

«فرهنگ تطبیقی کنایات دلدار» حاصل ۱۲ سال پژوهش میدانی و کتابخانه ای نگارنده است.این‌ کتاب ارزشمند دارای ۵۰۰ صفحه می باشد. این اثر، شامل بیش از سی هزار کنایه ترکی و فارسی به صورت تطبیقی با آوانگاری لاتین و توضیح معانی و موارد کاربرد کنایات ترکی است که در دو بخش ترکی – فارسی و فارسی – ترکی تنظیم شده است. شیوه کار در این فرهنگ، بر اساس الفبایی صورت گرفته است

کتابی بسیار عالی و ارزشمند دو زبانه ترکی به فارسی و در بخش دوم‌ فارسی به ترکی است

نمونه ای از کتاب

آب قورا / ab qora / ليليق آخیتماق، تئز آغلاماق، گؤزؤن باشین تؤکمک / آب غوره گرفتن، اشک کسی دم مشکش بودن. آبیر تؤکمک / abir takmak / بیرینی او تاندير ماق، بیرینین سیررین آچماق / آبروی کسی را بردن. آبیر وئرمک / abur vermek / رؤسوای ائله مک | آبروی کسی را ریختن. آت آلمامیش آخیر باغلاماق / at almamis baglamaq / تاخمامیش تاققیلدادماق،
axir تلسمك، بیر ایش گؤرؤلمه میش هاما دئمک / نه به داره نه به باره. آت آلمامیش طؤيله تیکدیرمک / at almamis tikdirmek / آت آلمامیش آخیر
taylo باغلامان / نه به داره نه به باره. آن اؤزگه نین گؤت اؤزگه نین / at Bzgonin got ozganin / پیر زادی غنیمت بیلمک، اینصاف سیزلیق / سنگ مفت گنجشک مفت آت الأستؤ / at isti / نئجه گلدی، باشدان سووما اسمبل کردن. آت اوستونده وربان آلماق / at listinda varyan almaq / فایداسیز ایش، باشدان سووما ایش / سرسری. آت اؤلؤب ایته بایرام اولماق / at alub its bayram olmaq / بیری اؤلوب بیری دیریلمک /مرگ خر و عروسی سگ

نمونه دیگر

آت النگه سی / at alongasi / يوغون يوموری آدام، بشکه پر آدام / گنده بگ. آت اوغروسی / at ogrusi / حوققا باز آدام، دوز ایش گؤرمهین / اسب دزد. آن اویناتماق / at oynatmaq / سؤز آختارماق، ساواش آختارماق، قودورماق، طلب کارلیق ائله مک / جولان دادن، اسب تازاندن. آت ایتیریب نوختاسون آختارماق / at itirib nuxtasin axtarmaq / خیردا بیر زاد دان اؤتری دانیشماق یا ساواشماق / اسب را گم کردن و دنبال افسار گشتن. آن باسدی ائله مک / at basdi elomak / زورلاما، ازيب داغیتماق، دؤرتؤلمک / بی مبالاتی
کردن.
آت باشی سالماق / at basi salmaq / اؤزگه لرین ایشینه گیرمک، باش اوزاتماق، بیر ایشه بئر سیز گیرمک، بورون اوزاتماق /ریش جنباندن، سرک کشیدن. آن باشی گنتمک / at basi getmak / یان با یان گئتمک، بیر اولماق / هم قد شدن، گوش به گوش هم رفتن، دوش به دوش هم رفتن. آت باغری چاتلاتماق / at bagri catlatmaq / چنین ایش گؤرمک، آغیر ایش گؤرمک / شق القمر کردن.

نمونه دیگر 

بازار قیز دیرماق / bazar qizdurmaq / بير شئی یا آدامی یالاندان تعريفله مک / بازار گرمی کردن. بازار گؤللنمک / bazar gillanmak / بازارا یاخچی بیر جینس گلمک، بازارا دیرلی بیر زادلار گلمک / بازار رونق گرفتن. بازار یئتیمی / bazar yetimi / سیرتیق ناتاراز اوشاق، کلک باز آدام، لات لؤت، ایت اؤزلو / کنه پر رو، سر تق. بازاردان دؤشمک / bazardan dismak / بیر زادين واختى گئچمک / بازار کاری یا چیزی کساد شدن. بازارین گؤزؤن چیخاتماق / bazarin gozin sixatmaq / بازاردان پیس پیر زاد آلماق، قولای پیر زاد آلماق، بازارین لاپ يئرده قالان زادین آلماق / چشم بازار را در آوردن، اگر لر به بازار نرود بازار می گندد. بازلیق / bazliq / بير زادا چوخ علاقه لي اولماق / عشق چیزی را داشتن. باسدی گئچدی / basdi gegdi / زوربازورلوق، قانون سوزلوق / شهر هرت. باش آپارماق / bag aparmaq / چوخ تلسیک گندمک، چوخ عجله ائله مک، قاچا قاچ / سر بردن. باش آدام باشینا بنزمک / bas adam basina benzamak / بیر آدام کی موختصر حسابا گله / سری میان سرها داشتن. باش آشاغی / bas asagi / اوتانجاق آدام، اؤزؤ بولا آدام، آرام آدام، اؤز ایشینه گئدن آدام، بیر زاددان اوتانان آدام / سر به زیر. باش آشاغی آدام / has asagi adam / عففت لی آدام، اؤز ایشینه گندن آدام / سر به زیر. باش آشاغی اولماق / bag asagi olmaq / خجالت چکمک، اوتانماق سر به زیری، سنگ روی یخ شدن.

نمونه دیگر

تیر توپ اوزانماق / tir top uzanmaq / برک یورقونلوق، یورقونلوقدان آرخا اؤسنه اوزانماق / دراز به دراز افتادن. تیره توپبازدان / tira topbazdan / بیردن بیره، گؤزله مزدن / ناغافل، ناگهانی تیفاق داغیلماق / tifaq dagilmaq / هامی بیر بیریندن آیری دوشمک، اؤلؤم ایتيم آداملاری آییرماق / پراکنده شدن. تیکان اوستونده اوتورماق / tikan istundo oturmaq / قرار سیز لیق، بیر یئرده او تو را بیلمه مک، بیر یئرده راحات اولماماق، يئری ناراحات آدام / آتش زیر پا داشتن. تیکان اوسته اولماق / tikan usta olmaq / تلسمك، داریخماق، راحات اولماماق بر روی خار نشستن تیکان اولوب بیرینین گؤزؤنه باتماق / tikan olub birinin gozina batmaq / بیر آدامدان آجیغ گلمک / خار در چشم بودن. تیکان کیمی بیرینین گؤزؤنه باتماق / tikan kimi birinin gozina batmaq / خوشو گلمه ین آداما راس گلمک / خار چشم کسی بودن. تیکه آتماق / tika atmaq / بیرینه دولاشماق، بیرینه سؤز آتماق، آتماجا دئمک / متلک پراندن. تیکه بوغازدان گئدمه مک / tika bogazdan gedmamok / چوخ ناراحات و نیگران اولماق / لقمه از دهان کسی پایین نرفتن تیکه توتماق / tike tutmaq / بیر آداما بؤرک قويماق، بیر آداما خیر یئتیرمک نان توی دامن کسی گذاشتن، برای کسی لقمه گرفتن. تیکه سالماق / tika salmaq / بیرینه دولاشماق، بیرینه سؤز آتماق، آتماجا دئمک / متلک پراندن. تیکه قولاق / tiko qulaq / بير زادی بیر آز باشا دوشمک، بیر آز / کم و بیش

نمونه کنایه فارسی به ترکی

از آب هر چشمه ای خوردن / بیر بولاغین سؤیون ایچمه میش قویماماق / bir bulagin Suyun
/ içməmiş qoymamaq
از آخور مفت خوردن و تیزی دادن / خام پییب خام آنقير ماق / xam yeyib xam anqirmaq / از آدم تا خاتم / آدمنن خاتمه / adamnan
/xatama
از آن بیدها نبودن که به هر بادی بلرزد / اؤزدن گندمه مک / izdan gedmomok / كوهنه دبیر ماندا آيلاريلا ياتان / kahna dayirmanda
/ aylarıla yatan
از اسب افتادن / آتدان دؤشمک / atdan
/ dismak
از اسب و اصل افتادن ایئره باتماق / yera
, batmaq
از این امامزاده کسی معجز نمی بیند / پیرین کرامتین بیلمک / pirin koramatin bilmek / پیر منیمدی کرامتین بیلیرم / pir manimdi
kəramətin bilirəm
از این قماش برای فاطی تنبان نشدن / اجیننه دن قوشون اولماماق / acinnadan qoyun olmamaq/ بو بئزدن فاطييا تومان اولماماق / bu
bezdən fatiya tuman olmamaq
از اینجا مانده از آنجا رانده / آراندا خورمادان اولماق بالاقدا بوغدادان / aranda xurmadan olmaq yaylaqda bugdadan / آرانناندا اولوب یا بلاقدان دا اولماق / arannanda olub yaylaqdanda olmaq / ایکی یانا باخان چری قالماق / iki yana baxan teri qalmaq / على آشیندان دا اولماق ولی آشیندان دا / ali ayindan
da olmaq vəli aşından da
از باب تعارف / دوداق اؤجؤ / dodaq icu / از بز نر شیر دوشیدن / تؤلكؤ دریسیدن پاپاق تیکمک / tilkii darisindon papaq tikmak /

نمونه دیگر

فرهنگ
کنایات دلدار
آزار / خوردوش / xurdus / قاشينما / qasinma / آزار داشتن / خوردو شلانماق / xurduglanmaq / قاشینماق / qasinmaq/ آزار کسی حتی به مورچه نرسیدن / بیرینین تویوغونا داش آتماماق / birinin toyuguna das almamaq / بیر قاریشقانيدا اینجبتمه مک / bir
qarışqanida incitməmək
آزرده خاطر کردن / خاطیره دیمک / xatira dayinok / اؤرگی اینجیتمک / tiragi incitmak / آس و پاس اپیر قارقا قوناری اولماماق / bir qarqa qonari olmaraq / آیاق پالین باش آچیق /ayaq yalin bag agiq / گؤ تؤ آچیق / goti
/ açıq
آس و پاس بودن / جیبده سیچانلار اویناماق / cibda sicanlar oynamnaq / سو تؤک آغاج وور / su tik agac
\ ur
/ قيرانا گؤلله آتماق / qirana
güllə atmaq
آستر رویه را نگه داشتن / آستار اؤ زؤ ساخلاماق / astar izi saxlamaq / آروادی ار بوستانی ور ساخلاماق / arvadi or bostani var saxlamaq / آستر گرانتر از رویه اپیر زادین آستاری اؤزوندن باها اولماق / bir zadin astari izindan baha
olmaq
آستر گران تر از رویه در آمدن / آستار اؤزدن باها چخماق / astar izdan baha pixmaq / آستر و رویه / اؤز آستار / iiz astar/| آستر و رویه بودن / اؤز آستار اولماق / iz astar olmnaq / جان بير شؤشه / can bir suisa / آسته آسته / خثمير خئمير / ximir ximir / قاماس قاماس / qamas qamas / آلتدان آلتدان / altdan
/ altdan

نمونه دیگر 

آبغوره گرفتن اگؤزون قوراسین سیخماق / gözün qorasın sıxmaq آبکش کردن /سوماخپالان ائله مک / sumaxpalan elamak / دليک دلیک ائله مک / dəlik dəlik eləmək آبها از آسیاب افتادن / سو سویون اولوب يئر یئرین اولماق / su suyun olub yer yerin olmaq / آبی در زیر پوست داشتن / جانی سولو / cani sulu / اتلی جانلی / atli canli / آبی زیر پوست رفتن / تؤک دورولماق / tuk durulmaq تک دیریلمک / tik dirilmek / گوبک باغلاماق / gabak baglamaq /یون دورولماق / yin durulmaq / آبی گرم نشدن / چیراغ يانماماق | cirag yanmamaq / پوخو تون آنباردا یانماماق / poxu tun anbarda yanmamaq / قوش توتانماماق / quş tutanmamaq آتش از آسمان باریدن / گؤیدن اود باغماق / göydən od yağmaq آتش از چشم کسی باریدن ، گؤزدن اود تؤکمک / gozden od tikmak / گؤزدن او د تؤ كؤلمک / gözdən od tökülmək آتش باریدن / اود پؤفکورمک /od plifkirmak / آتش به جان انداختن / جانا اود سالماق / cana od salinaq / بیرینین دده سین اودلاماق / birinin dədəsin odlamaq آتش به مال خود زدن / مالی سویا تو کمک / mali suya tikmek / حرراج ائله مک / horrac eləmək آتش بیار معرکه / آرا پوزان / ara pozan / مدينه فاصیدی / madina qasidi / آرا ووروشدوران / / ara vuruşduran آتش بیار معرکه بودن / او دون قویماق / odun

نمونه دیگر
آستین بالا زدن / تنشی باشینا ایپ گئچیر تمک / tesi bagina ip geçirtmak / چئرمالانماق /
/ çırmalanmaq
آستین ها را بالا زدن / قوللاری چیر مالاماق / qollari cirmalamaq / یا علی دئمک / ya ali
demək
آسمان بر کسی تنگ آمدن / یئر گؤی باغلانماق / yer gay baglanmaq / بیرینین کی گتیرمه مک / birinin ki getirmamak / شانس یاتماق / ans$ yalmaq / ایش ایلمک / is ayilmak / آسمان به زمین آمدن / گؤی گؤیگی یئره گلمک
I göy göbəgi yerə gəlmək
آسمان به زمین آمدن و زمین به آسمان رفتن / گؤی یئره گلیب بنر گؤیه گئتمک / gay yero
gəlib yer göyə getmək
آسمان جل / ساپی قیریق / sapi qiriq /لوت / lit / ممد نصیر بیر جؤت حصير / mamad nasir bir cut hasir / یئددی دولتدن آزاد / yeddi
| dovlətdən azad

نمونه دیگر

آسمان و ریسمان بافتن / هاداران پاداران دانیشماق / hadaran padaran danismaq / اوردان بوردان دئمک / ordan burdan demek / آسیاب حسن تپانيد / حسن سوخدو دگیر مانی /
həsən sodu dəgirmani
آش پختن / آش پیشیر مک / as piyirmak / دون بیچمک / don bicmek / قویو قازماق / quyu
/qazmaq
آش خالته بخوری هم پاته نخوری هم پاته / ایپ اؤزولمز جان چیخماز / ip iztilmaz can gixmaz / يئسنده بودو يئمه سنده / yesando budu yerosanda / جانين بوینوودای / canin
boynuvadi
آش خور / آش خور / ay xor / آش دهن سوزی نبودن / آغیز باندیران تیکه اولماماق / agiz yandiran tika olmamaq / آش شله قلمکار اچارشنبه يئمیشی / carganbo yemisi / یئددی لؤیؤن / yeddi layin/ آش کسی را پختن / آشینی سویونو وئرمک /
/ asini suyunu vermak
آش نخورده و دهن سوخته / ایش ایشی گؤسترمک / is igi gostarmak / گوناه سیز كففاره وئرمک / gunahsiz kaffare vermek / آش و لاش شدن / شيليم شهره / silim sahra / الاخت شیبد / laxt seyid / آشش شور بود با چشمش کور بود؟ / داشی وار قومی؟ / ?dasi var qumi | آشفته و درهم ریخته / جیلی قیز قاسیغی / cinli
/qiz qasidi

نمونه دیگر

آشنا گریز بیگانه پرست / او قدر سمن وار کی یاسمن یادا دؤشمور / o qader saman var ki yasaman yada diismiir / قونشو آشی اولماق / qonsi asi dadli olmaq/ آشی است که خودت پختی / اؤز توتدوغون تیکه دی / z tutdugun tikadiة | آغوش گشودن / قوجاق آچماق /qucaq aqmaq/ آفت رسیدن ظفر توخونماق / zafar toxunmag / شپه دیمک / sepa daymak / | آفتاب از کدام طرف در آمده! / آیاق آلتینا ارسين سالماق / ayaq altina arsin
_ salmaq
/ گون هایاننان چیخماق / gin hayannan sixmaq /قیبله دووارینا چؤپ تاخماق / qibla duvarina
çöp taxmaq
آفتاب به خرابه ها هم افتادن اگون كالاوايا دوشمک / guin kalavaya dismak / آفتاب به گل اندودن / گؤنؤ پالچیق آلتدا گیزلتمک / gini palciq altda gizletmek / آفتاب به ملاج کسی خوردن باش بیر یئره دیمک / bas bir yere daymak / | آفتاب پهن / گؤن یا پلانان / gin yaylanan / آفتاب عمر کسی غروب کردن / گونشی باتماق |
günəşi batmaq
آفتاب لب بام بودن / آغیز یئردن توپراق قاپماق | agiz yerdan topraq qapmaq / گؤن اپیلمک / gain ayilmak / آیاق قبیرده اولماق / ayaq qabirda olmaq قولاق دیبیندن حالوا اییی
/ qulaq dibindən halva iyi gəlmək / Souls
آفتاب همیشه پشت ابر نماندن / گؤن بولود آلتیندا قالماماق / gin bulud altinda qalmamaq || آفتابه برداشتن / آفتافا گؤتورمک / aftafa goturmak / هيكلين كورلاماق / hekalin
korlamaq
آفتابه خرج لحیم
عینالی قئزئلي / eynali qizili /

نمونه‌ای دیگر

خاک بر سر / باش كؤللؤ / bas killi / خاک بر سر ریختن / با شاتوپراق آلمک / basa
/ topraq ələmək
خاک بر سر شدن / باشا كول اولماق / basa kiil
olmaq
خاک بر لب مالیدن / دوداغا توپراق سورتمک /
dodağa topraq sürtmək
خاک به روی خورشید پاشیدن / گونون اؤزونه توپراق سپمک / ginin izino topraq
/ sapmak
خاک به سر | باشی داشلی / basi dasli / کول باش / kül bay/ خاک به سر شدن / باشا داش دؤشمک / basa
daş düşmək
خاک تو چشم کسی پاشیدن اگؤزه كؤل
gözə kül püfləmək / Soulsion
خاک زیر پای کسی شدن / آیاغین آلتینین توپراغی / ayagin altinin topragi / خاک سیاه / قارا يئر / qara yer || خاکستر چیزی به باد رفتن اکؤلؤ گؤیه ساورولماق / kuli gaya savnulmaq/ خاکستر شدن / كؤله دؤنمک / Kulu donmak / خاکستر کسی به باد رفتن / یئرینده يئللر اسمک /
yerində yellər əsmək
خاکستر نشین / باشی کوللو / basi Kullu /