بو دئییملر و کینایه لر آشاغیدکی کیتابدان تارانمیشدیر:

قايناق: ترجمه و تفسير مثنوي معنوي، شرح انور،‌حيدر عباسي(باريشماز)، دفتر اوولدن، بيرينجي جيلد، نشر هما تهران،1381

آدي قولاغيما ديمک: مغرور اوْلماق. چوْخ اوزاقدان ائشيديب تانيماق. آدي قولاغيما دگيب (تانيشام).

آغيزي بوزلاتماق: اؤلدورمک، دده‌سيني يانديرماق

آلا کئچي ديک بوْينوز ائله‌مک: روسوا ائله‌مک.

آلنينا سوْيوق تر ايلشمک: هيچ اوْلماديغي بير حاديثه‌ني گؤرمکدن اوزولمک.

آياغا دوزاق اوْلماق: پاتاوا اوْلماق، انگل اوْلماق، زحمته سالماق.

ان سالماق: آيين-شايين اوْتورماق. يايلانماق، اؤز ائوي کيمي آچيليشيب اوْتورماق، آچيليشماق.

انيندن، دنيندن کسمک: هر ياندان قيسقانجا آلماق.

اوْراقچي‌لارا باششاقچي اوْلماق: اوْنلار تؤکه‌ني ييغيشديرماق. اوْنون-بونون دالييجا سورونمک. اؤزگه‌نين ايشيندن بهره‌لنمک.

اوستونه بيت آتماق: اوْنلارين حئيثييت‌لري ايله اوْيناماق. قارا ياخماق/ چاخير سپمک/ ايفتيرا آتماق.

ايستي‌سيز، توستوسوز: راحاتجاسينا، دردسرسيز. زحمت چکمه‌دن.

ايينه‌يه ساپلانماق: آريقلاماق.

باشماق قارنينا گيرمک: قم‌لنمک، تعججوب اوزره بير آخسارليغي دوشونمک، حئيرت ائله‌مک. الي قارنينا گيرمک، قوصّه‌يه دالماق/ نيگران اوْلماق.

باشي پاچايا تيکمک: اوتانماق/ قيزارماق/ خجالت اوْلماق.

باش بير ياستيغا قوْيماق: بيرگه ياتماق/ ار-آرواد ياتماق.

پاييني قوْنشو پايي ائله‌مک: پاييني آزاتماق.

پوْخلارينا پپه دئيه‌ن: آغي قارادان سئچمه‌ين.

توْرپاق يييه دورسون (بيرينه...)

يئره كئچسين، باتسين، توْرپاق اوْندان اوجا دورسون، (اؤلسون، قبره گئتسين).

توکومدن ده خبريم يوْخدور: چوْخ باشيم قاريشيب، ان ياخين زادلاري اونوتموشام.

چؤمچه بوْش قازانين ديبينه ديمک: الي بوْشا چيخماق. وار-يوْخدان چيخماق.

چييين باشين گودمک: بوْشو-بوْشونا واخت سوْوماق.

داشيمي باشدان آتارلار: منيم وارليغيمي دانارلار. (بيري‌نين داشيني ٱتماق: اوْنو بير يوْللوق اونودوب قيراغا قوْيماق).

دوبردينه هوْلا قوْشماق: بيريني يازيق ائله‌مک، دده‌سيني يانديرماق، کؤکونه سو قوْنماق.

دوْنو آغ اوْلماق: اوزو آغ اوْلماق، گوناهسيز اوْلماق.

ديرين – ديرين اسمک: قيزير قانماز قوللوقدا اوْلماق و باش ائنديرمک. زاغ-زاغ اسمک، يالتاق‌لانماق.

ديشين کيريني سوْرماق: يوْخسوللوقدان آج ياشاماق، قارا گونده ياشاماق.

دينديرمه مازاني، سووا وئريب قازاني:

مازان (رمضان سؤزونون يونگولو) آدام آدي‌دير. «بيزه نه سنين حالين قوْلاي‌دير» دئمک‌دير.

زير- دودويونه قوْيماق: زيرنا-بالابانا سالماق، جار سالماق و سس‌لنديرمک، روسوا ائله‌مک.

زيغا باتماق: عاجيز قالماق، زحمته دوشمک.

سن دوْغاني جين بوْغور: سنين زحمتين زاي اوْلور.

سؤز قابينا تؤکمک: يازماق.

فاتيحه‌سي ايلک آخشام اوْخونماق: فاتيحه‌سي ايلک آخشام اوْخونموشدو: اوْنون اوچون فورصت بيتميش! چوْخدان يازيق اوْلوب گئتميش.

قارنيم باليق قارني کيمي يانيب‌دير: (باليق کيمي قارنيم ياندي سو ايچينده سو دادماديم) اليم خمير، قارنيم آج.

قارنيندا قورد قارجاشماق: خوردوشو قايناماق، گيجيک ائله‌مک.

قوردان- قوردانا دوشمک: هئي بيري-بيري‌سيندن سوْروشماق، سؤزون آغيزلارا و قاوال‌لارا دوشمه‌سي.

کورک‌لرينه ييره دوشمک: خوسان-خوسانا دوشمک، بير جمعين نيگران قاليب تالواسادا اوْلماسي.

قوردون قرآن اوْخوماسي: حيله اوزره اؤزونو ياخشي دوْندا گؤرستمک، خوْش ظاهيرليک.

قويروق اله وئرمه‌مک: توتولماماق، توتوق وئرمه‌مک، جله قيرماق.

کوْرون شيله بززازليق ائله‌مه‌سي:گؤدن‌سيز ايش و گولونج داورانيش.

هنه-هونه گتيرمک: تئز گتيرمک، ايکيني سايينجا.

هوْپ کيليديني اودماق: هوْپ توتماق، دينمه‌مک، سوسماق.

يوْخلوغا آداخلانسين: ايتيب يوْخ اوْلسون.

يوْخلوق اله‌ييندن اله‌نمک: آلت- اوست اوْلماق. يوْخسوللوغون هر اوزونو گؤرمک.

يونگول ساققال اوْلماق: سوْيوق ساققال اوْلماق، سؤزو يئره دوشمک.

آغزي آشا يئتيشمه‌يه‌نين باشي داشا يئتيشر:

آنادان دوْغما کوْر بوْيادان بيرجه آد بيلر:

اله‌يير، اله‌يير، کپه‌يينه قاتير: باشاريق‌سيزليق يوزوندن، سوْنوندا اؤز گؤردويونو اؤز الي‌ايله کوْرلايير. يازيق آدامدير.

ايلديريم شاخماغي ايلا ياخار، پير باخماغي‌ايلا.

اوره‌ک اوْدلانماسا گؤزدن سو چيخماز.

(هر نه صميم-ي قلبدن گره‌کدير!)

باش اؤلسه قويروق اؤلر، قويروق اؤلسه باش اؤلمز.

بوْغولان کيمسه نه ايلانا سارپار.

بيري ايتميش اؤکوزونه آغلاييرلار، بير اؤک‌سوزونه.

(اؤک: آنا- اؤکسوز: يئتيم)

پيشميش ايستر کي، بيله پيشميشين احوالي نه‌دير.

چيرکينين اوره‌کدن آغلاماسي، گؤزه‌لين آغلاماغي يانسيلاماسيندان اوره‌ک داغلاياندير.

دادان بيلر، دادمايان يوْخ.

عئشقين ترسي- آواندي اوْلماز.

قورد قوْيونو ياخشي تانييار،چوْبان ‌دا.

قيزيل تئشتي وار آمما ايچينده قان انده‌رير.

نئيلرم قيزيل تئشتي، ايچينه قان قوسام؟!

قيزيلدان قازما چکديرسن گئنه ده گوه‌نين ديبيني گوده‌ر.

کوْرلار شهرينده بير گؤزلو شاه‌دير.

سن اييره‌ني من توْخوموشام:

سن آينادا گؤره‌ني من کرپيچده گؤره‌رم.

ميني ايتيره‌ر، بيري بيتيره‌ر.

نييت هارا، منزيل اوْرا.

ياغيشدان مؤولرده بوْي آتيرلار، ايليشيم‌لرده.

ياغيش گول اوستونه ياغاندا عطير ساچير، توْرپاغا ياغاندا چامير اوْلور.