آنا دیلی آموزش زبان ترکی آذری

۲-‏ ایـ ، یـ ، ی ( i )(اینچه ائ)  : این صدا صدای "ای " کشیده درعربی یا فارسی را می دهد. مثل: ایسه، بیلمک(دانستن)  دیل (زبان)، دیش (دندان)، بیر (یک)، بیزی (ما را)، بیتمک (روییدن)، اینگه = اینه (سوزن)، ايلان (مار)، بيز (ما)، ديري (زنده)، و...

۳- ایـْ ، یـْ ، یْ ( Î )(قالین ای ) : این صدا "ائ" کوتاه را می دهد. درهنگام تلفظ این مصوت بخش خلفی و وسطی زبان به طرف سقف دهان بالا می آید و قسمت پیشین زبان در بن دندانهای جلویی جا می گیرد. مثل : یالنیز(تنها)، ایْلدیْریْم (رعدو برق)، آرّیْق (لاغر)، چاهیْ (چای)، یاریْ ( نیمه)، یاغیْ (سرکشی و یاغی)، آچيْق (باز)، باليْق (ماهي)، قيْز (دختر)، يانيْق (سوخته)، ایمان(ایمان)، ایلگی(رابطه)، آلتی (عدد۶) و....

۴-اَ ، ــَ ، اه ، ــه ، ه ( ə ) : این صدا فتحه ترکی به حساب می اید و همانند فتحه عربی است. مثل اَت (گوشت)، گَل (بیا)، اه یه (صاحب )، ده وه (شتر) ، سکگیز(عدد۸)

۵- ائـ ، ئـ ، ئ ( ë ) : این مصوت که کسره ترکی به شمار می رود، مثل کسره فارسی ( ــِ ) ادا می شود ، با این تفاوت که کمی کشیده تر تلفظ می گردد. مثل کلمات : ائل (قبیله )، بئش (پنج)، دِئمَگ (گفتن )، دئ (بگو)، یئ (بخور)، اِئلچی(خواستگار) و ...

 ۶- ‏او ، و ، ـو (u) : صدای "او ، و ، ـو" (u) همانند صدای "او " کشیده درعربی یا فارسی است مانند صدای "او " درکلماتی مثل : دوز (نمک)، اولدوز (ستاره)، ‏سو (آب)، اوزون (دراز)، بولاق (چشمه) اوزاق = دور، اون = آرد، توتماق (گرفتن)، وورماق ( كتك زدن)، سوواماق (ديوار را كاه گل كردن)، اوچ ( بپر)، قورو(خشک)، اوزگون(راستی و درستی)، اوره ک( دل)،

7- ‏اوْ ، وْ ، ـوْ ( o) : صدای" اوْ ، وْ ، ـوْ "( o) هماننده صدای "او " ضمه درفارسی و یا عربی است. امّا کمی کشیده تر ادا می شود. مثل : اوْد ( آتش )، بوْز (خاکستری)، اوْن (عدد 10)، اوْنلار (ده ها)، قـوْی ( بگذار) و قـوْز (گردو).

8- ا‏ؤ ، ؤ ، ـؤ ( ö ) : صدای" ا‏ؤ ، ؤ ، ـؤ" ( ö ) تركيبي از "ع و اُ " می باشد و در هنگام تلفظ این صدا لبها کمی مدور شده و به طرف جلو کشیده می شود، وسط زبان و بخش پیشین آن به طرف سقف دهان بالا می آید. مثل: دؤش )سینه)،گؤز(چشم)، گؤل (دریاچه )، اِؤلمَک (مُردن )، چؤل (دشت)، سؤز (حرف،سخن)، اؤزؤم ( خودم)، اﯚزلم(حسرت)، دورد(عدد 4).

9- اۆ ، ۆ ، ـۆ ( ü ): صدای" اۆ ، ۆ ، ـۆ" ( ü ) تركيبي بين" اي" و "او" می باشد. برای تلفظ این صدا لبها گرد و مدور شده و به طرف جلو کشیده می شود! قسمت پیشین زبان به پشت دندانهای پایین جلویی نزدیک می گردد.  مثل : ا ۆز (چهره،صورت، رو)، گۆن (خورشید)، اۆنگۆل (سبک و کم وزن )، گوٌن ( آفتاب)، گوٌل (گل)، دوٌز (راست)، اوٌزوم (انگور)، كوٌل (خاكستر)، سوٌپوٌر (رفت و روب)، یـۆز (عدد۱۰۰)، و....

 همانطور که ملاحظه می گردد تلفظ صحیح کلمات ترکی بدون اعراب گذاری مشگل و درمواردی غیرممکن است . دررسانه نوشتاری بدون فایل صوتی و محاوره آمکان آواشناسی مقدور نمی باشد. لذا اجبارا و از روی ناچاری از رسم الخط لاتین استفاده می گردد. 

در جدول زير اين نه مصوت را جهت تلفظ صحیح علاوه بر رسم الخط عربي باالفبای لاتین و همراه با مثالهائي از كاربرد اين صداها در ابتدا‏، وسط و انتهاي كلمه ارائه شده است: